HomeRamayanaAranya KandaSarga 5Shloka 15

Shloka 15

इमे च पुरुषव्याघ्रा ये तिष्ठ्न्त्यभितो रथम्।शतं शतं कुण्डलिनो युवानः खङ्गपाणयः।।3.5.15।।विस्तीर्णविपुलोरस्काः परिघायतबाहवः।शोणांशुवसनास्सर्वे व्याध्रा इव दुरासदाः।।3.5.16।।उरोदेशेषु सर्वेषां हारा ज्वलनसन्निभाः।रूपं बिभ्रति सौमित्रे पञ्चविंशतिवार्षिकम्।।3.5.17।।

ime ca puruṣavyāghrā ye tiṣṭhanty abhito ratham |

śataṁ śataṁ kuṇḍalino yuvānaḥ khaṅgapāṇayaḥ || 3.5.15 ||

vistīrṇavipuloraskāḥ parighāyatabāhavaḥ |

śoṇāṁśuvasanāḥ sarve vyāghrā iva durāsadāḥ || 3.5.16 ||

urodeśeṣu sarveṣāṁ hārā jvalanasannibhāḥ |

rūpaṁ bibhrati saumitre pañcaviṁśativārṣikam || 3.5.17 ||

ହେ ସୌମିତ୍ରେ (ଲକ୍ଷ୍ମଣ), ରଥର ଚାରିପାଖେ ଶତେ ଶତେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଯୁବ, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ହସ୍ତେ ଖଡ୍ଗଧାରୀ। ସେମାନେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ-ବିପୁଳ ଉରସ୍କ, ପରିଘ ସମ ଦୃଢ଼ ବାହୁବଳୀ, ସମସ୍ତେ ରକ୍ତବସନଧାରୀ; ବ୍ୟାଘ୍ର ପରି ଦୁରାସଦ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉରୋଦେଶରେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହାର ଝଲମଲ କରେ; ହେ ସୌମିତ୍ରେ, ସେମାନେ ପଞ୍ଚବିଂଶତି ବର୍ଷୀୟ ଯୁବକ ପରି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

इमेthese
इमे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पुरुषव्याघ्राःbest of men
पुरुषव्याघ्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (पुरुषेषु व्याघ्राः = ‘tigers among men’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun referring to इमे
तिष्ठन्तिstand
तिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अभितःaround
अभितः:
Adhikarana (अधिकरण-देश)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb/preposition)
रथम्chariot
रथम्:
Adhikarana (अधिकरण-देश)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; object with अभितः (around the chariot)
शतम्a hundred
शतम्:
Sankhya (संख्या)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used distributively with repetition
शतम्a hundred
शतम्:
Sankhya (संख्या)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; repetition = ‘hundreds and hundreds’
कुण्डलिनःwearing earrings
कुण्डलिनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकुण्डलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘wearing earrings’ qualifying (इमे)
युवानःyoung
युवानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘young’ qualifying (इमे)
खङ्गपाणयःsword-in-hand, holding swords
खङ्गपाणयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootखङ्ग + पाणि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: खङ्गः पाणौ येषाम्/खङ्गपाणिः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

The horses of Indra, who is often invoked (during sacrificial rituals) and about whom we have heard earlier, are now stationed in the sky.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (Saumitrī)
C
Chariot (Indra’s, in context)

FAQs

Dharma includes honoring rightful power used in service of cosmic order; the disciplined, radiant retinue symbolizes strength governed by order, not chaos.

Rāma describes to Lakṣmaṇa the formidable celestial guards stationed around Indra’s chariot.

Observant clarity and instructive composure—Rāma carefully details what he sees, guiding Lakṣmaṇa without agitation.