Shloka 13

सीतारावणसंवादः

Ravana Reveals Himself; Sita Affirms Rama’s Dharma

Devanagari script

अभिषेकाय तु पितुस्समीपं राममागतम्।।3.47.13।।कैकेयी मम भर्तारमित्युवाच धृतं वचः।

Transliteration

abhiṣekāya tu pituḥ samīpaṃ rāmam āgatam ||3.47.13|| kaikeyī mama bhartāram ity uvāca dhṛtaṃ vacaḥ |

Translation

ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପିତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ରୀରାମ ଆସିଥିବାବେଳେ, କୈକେୟୀ ‘ମୋ ଭର୍ତ୍ତା’ ବୋଲି କହି ଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ବଚନ ଉଚ୍ଚାରିଲା।

Word by Word

• अभिषेकाय: for consecration
• अभिषेकाय: सम्प्रदान (Sampradāna/Purpose dative)
• Type: Noun
• Root: अभिषेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन; प्रयोजनार्थे

• तु: but
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle)

• पितुः: of (his) father
• पितुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• समीपम्: near (to)/vicinity
• समीपम्: कर्म (Karma/Goal)
• Type: Noun
• Root: समीप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थक्रियायाः कर्म (destination)

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आगतम्: who had come
• आगतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: आ + √गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रामम् इत्यस्य विशेषणम्

• कैकेयी: Kaikeyī
• कैकेयी: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी, एकवचन

• भर्तारम्: husband
• भर्तारम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक अव्यय

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• धृतम्: firm
• धृतम्: कर्म (Karma/Object complement)
• Type: Adjective
• Root: √धृ (धातु) → धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचः इत्यस्य विशेषणम् (firm/held)

• वचः: words/speech
• वचः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

'O Rama, listen, your father has ordered that this kingdom be bestowed on Bharata without any obstacles.

Characters & Entities

• Rama
• Dasaratha
• Kaikeyi
• Sita

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Speech as a decisive moral force: ‘firm words’ here initiate a chain of duty-bound actions, showing how vows and commands shape dharma in royal life.

What is the narrative situation?

Rāma approaches Daśaratha for the coronation; Kaikeyī intercepts and addresses him with a determined demand.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s readiness to face decisive turns in fate is implied; Kaikeyī’s firmness (dhṛta-vacaḥ) is foregrounded as the catalyst.