Shloka 16

विराधवधः

The Slaying (Burial) of Viradha

Devanagari script

अभिशापादहं घोरां प्रविष्टो राक्षसीं तनुम्।तुम्बुरुर्नाम गन्धर्वः शप्तो वैश्रवणेन ह।।।।

Transliteration

abhiśāpād ahaṃ ghorāṃ praviṣṭo rākṣasīṃ tanum |

tumburur nāma gandharvaḥ śapto vaiśravaṇena ha ||

Translation

ଅଭିଶାପରୁ ମୁଁ ଏହି ଘୋର ରାକ୍ଷସୀ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ମୁଁ ତୁମ୍ବୁରୁ ନାମ ଗନ୍ଧର୍ବ; ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହୋଇଥିଲି।

Word by Word

• अभिशापात्: from a curse
• अभिशापात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: अभिशाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग-प्रयोग्य, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• घोराम्: terrible
• घोराम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (तनुम् इति विशेष्य)

• प्रविष्टः: (having) entered
• प्रविष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past active participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (I having entered)

• राक्षसीम्: demonic
• राक्षसीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तनुम्)

• तनुम्: body
• तनुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तुम्बुरुः: Tumburu
• तुम्बुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुम्बुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (indeclinable particle meaning 'by name')

• गन्धर्वः: a Gandharva
• गन्धर्वः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुम्बुरोः विशेषण/उपपद-निर्देश

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि भावे 'cursed'

• वैश्रवणेन: by Vaiśravaṇa (Kubera)
• वैश्रवणेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वैश्रवण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

• ह: indeed
• ह: None (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपातः (emphatic particle)

Context

I am Tumburu by name, a celestial singer of the gandharva clan. Cursed by Kubera, I got this dreadful body of a demon.

Characters & Entities

• Virādha
• Tumburu
• Kubera (Vaiśravaṇa)
• Gandharva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Actions and lapses have consequences (karma): a fall from a higher station into suffering can occur through adharma, here expressed as a curse and loss of form.

What is the narrative situation?

Virādha explains that he is actually Tumburu, a Gandharva, living in a rākṣasa body due to Kubera’s curse.

Which character virtue is emphasized?

Candor and accountability—Virādha discloses the truth of his condition rather than persisting in hostility.