Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

मारीचोपदेशः — Maricha’s Counsel to Ravana

On Rama’s Dharma and the Peril of Abduction

स सर्वैस्सचिवैस्सार्धं विभीषणपुरोगमैः।मन्त्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः।।।।दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्।आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्वतः।।।।हिताहितं विनिश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि।

sa sarvaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ vibhīṣaṇapurogamaiḥ |

mantrayitvā tu dharmiṣṭhaiḥ kṛtvā niścayam ātmanaḥ ||

doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam |

ātmanaś ca balaṃ jñātvā rāghavasya ca tattvataḥ ||

hitāhitaṃ viniścitya kṣamaṃ tvaṃ kartum arhasi |

ବିଭୀଷଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଧର୍ମିଷ୍ଠ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କର। ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ତୁଳନା କରି, ବଳାବଳ ବିଚାର କର—ନିଜର ଓ ରାଘବଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରୂପେ। ହିତାହିତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ତାହା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ।

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता—he/you (contextual reference)
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण—by all
सचिवैःwith ministers
सचिवैः:
Sahakari (सह/साकं)
TypeNoun
Rootसचिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सहकारक— with ministers
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahakari (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (with/together)
विभीषण-पुरोगमैःwith those led by Vibhishana
विभीषण-पुरोगमैः:
Sahakari (सह)
TypeAdjective
Rootविभीषण (प्रातिपदिक) + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुव्रीहिः—विभीषणः पुरोगमः येषाम् (with those led by Vibhishana)
मन्त्रयित्वाhaving consulted
मन्त्रयित्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√मन्त्र् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; अर्थः—having consulted/discussed
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (but/indeed)
धर्मिष्ठैःby the righteous
धर्मिष्ठैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootधर्मिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण—by the most righteous
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; having made
निश्चयम्decision
निश्चयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म—decision
आत्मनःof yourself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध—of yourself
दोषाणाम्of faults
दोषाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध—of faults
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
गुणानाम्of merits
गुणानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध—of merits
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सम्प्रधार्यhaving assessed
सम्प्रधार्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-√धृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; अर्थः—having weighed/considered
बल-अबलम्strength and weakness
बल-अबलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक) + अबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वः—strength and weakness
आत्मनःof yourself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध—of yourself
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
बलम्strength
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म—strength
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; having known
राघवस्यof Rama
राघवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध—of Raghava (Rama)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तत्त्वतःin reality
तत्त्वतः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतत्त्वतः (अव्यय)
Formरीत्या/प्रकारवाचक-अव्यय (in truth, in reality)
हित-अहितम्benefit and harm
हित-अहितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक) + अहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वः—welfare and harm
विनिश्चित्यhaving determined
विनिश्चित्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि-नि-√चि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्यय; having decided
क्षमम्proper
क्षमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootक्षम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—proper/appropriate
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; कर्ता— you
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्यय; to do
अर्हसिyou should
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन; you should

I hope the city of Lanka along with the (entire) race of demons will not be destroyed, with a dictator like you who is a slave to sensual pleasure.

R
Rāvaṇa
V
Vibhīṣaṇa
R
Rāghava (Rāma)
M
Ministers (saciva)

FAQs

Rajadharma requires deliberation with righteous advisers and truthful assessment (tattvataḥ) of power, merit, and consequences before acting.

Mārīca urges Rāvaṇa to consult his council—especially dhārmic voices like Vibhīṣaṇa—before taking steps against Rama, stressing realistic appraisal.

The virtue of prudent decision-making: seeking dhārmic counsel, weighing pros and cons, and choosing what is ‘kṣama’ (proper).