Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 25›Shloka 34
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 34

खरसेनासङ्ग्रामः

The Battle with Khara’s Host at the Hermitage

Devanagari script

ते समन्तादतिक्रुद्धा राघवं पुनरभ्ययुः।।।।तैश्च सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।राक्षसैरुद्यतप्रासैश्शरवर्षाभिवर्षिभिः।।।।स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।संयोजयत गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः।।।।

Transliteration

te samantād atikruddhā rāghavaṃ punar abhyayuḥ ||

taiś ca sarvā diśo dṛṣṭvā pradiśaś ca samāvṛtāḥ |

rākṣasair udyata-prāsaiḥ śara-varṣābhivarṣibhiḥ ||

sa kṛtvā bhairavaṃ nādam astraṃ paramabhāsvaram |

saṃyojayata gāndharvaṃ rākṣaseṣu mahābalaḥ ||

Translation

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ। ରାଘବ ଦେଖିଲେ—ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉପଦିଗ ଉଦ୍ୟତ ପ୍ରାସ ଧରି, ଶରବର୍ଷା ବର୍ଷାଉଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ। ତେବେ ସେ ମହାବଳୀ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କରି, ପରମ ପ୍ରଭାସ୍ୱର ଗାନ୍ଧର୍ବ ଅସ୍ତ୍ର ସଂଯୋଜନ କରି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।

Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; Pronoun ‘they’
समन्तात्from all sides
समन्तात्:
Deśa-viśeṣaṇa (देशविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय/निपात)
Formअव्ययम्; देशवाचक (adverb: ‘from all sides’)
अतिक्रुद्धाःvery angry
अतिक्रुद्धाः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग) + क्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘exceedingly enraged’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्
राघवम्Rāghava (Rāma)
राघवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम्
अभ्ययुःadvanced towards
अभ्ययुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-या (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘advanced/attacked’
तैःby them
तैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; Instrumental ‘by them’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सर्वाःall
सर्वाः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; qualifying दिशः
दिशःdirections
दिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund) ‘having seen’
प्रदिशःintermediate directions
प्रदिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘intermediate directions’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
समावृताःwere covered
समावृताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘covered/enveloped’; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; agreeing with दिशः/प्रदिशः
राक्षसैःby demons
राक्षसैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्
उद्यतप्रासैःwith raised spears
उद्यतप्रासैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootउद्यत (प्रातिपदिक/कृदन्त) + प्रास (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): उद्यताः प्रासाः येषां तैः; पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्; Instrumental plural
शरवर्षाभिवर्षिभिःwith (those) raining showers of arrows
शरवर्षाभिवर्षिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootशर (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक) + अभि-वर्षिन् (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formसमासः (तत्पुरुष): शर-वर्ष-अभिवर्षिन् = ‘शरवर्षेण अभिवर्षन्ति ये’; पुंलिङ्गे, तृतीया, बहुवचनम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘he’ (Rāma)
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund) ‘having made/done’
भैरवम्terrifying
भैरवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; here qualifying नादम् (masc.)
नादम्sound/roar
नादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
अस्त्रम्weapon (missile)
अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
परमभास्वरम्supremely radiant
परमभास्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): परमं भास्वरम्; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अस्त्रम्
संयोजयतapplied/aimed
संयोजयत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-युज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense in context ‘applied/aimed/used’
गान्धर्वम्Gāndharva (missile)
गान्धर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगान्धर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; qualifying अस्त्रम् (name: Gāndharva missile)
राक्षसेषुamong the demons
राक्षसेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; Locative ‘among/against the demons’
महाबलःmighty
महाबलः:
Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहā (पूर्वपद) + बल (प्रातिपदिक)
Formसमासः (कर्मधारय): महत् बलम् यस्य सः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; qualifying सः (Rāma)
Context

As the infuriated demons again hurtled towards Rama, filling the quarters and the intermediate directions and raining missiles, Rama aimed at them dazzling gandharvastras, producing a frightening war-cry.

Characters & Entities
R
Rama (Rāghava)
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma is disciplined force: Rama answers a chaotic assault not with panic or cruelty, but with controlled, purposeful action aimed at restoring safety.

The rākṣasas surge from all directions, weapon-raised and arrow-showering; Rama responds by deploying the Gāndharva weapon.

Strategic courage—Rama’s ability to remain decisive and effective when surrounded and heavily attacked.

←Previous Verse
Next Verse→