Shloka 26

उत्पातदर्शनं खरसैन्यसमागमश्च

Omens of calamity and the approach of Khara’s army

Devanagari script

रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः।बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव पिनाकिनः।।।।

Transliteration

rūpam apratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ ||

Translation

ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ରାମଙ୍କ ଅପ୍ରତିମ ରୂପ— ଏବେ କ୍ରୋଧିତ ପିନାକଧାରୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ପରି ଦିଶିଲା।

Word by Word

• रूपम्: form
• रूपम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• अप्रतिमम्: incomparable
• अप्रतिमम्: विशेषणम् (Modifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रतिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (रूपम्)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्धः (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्; सर्वनाम

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: सम्बन्धः (Genitive)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• अक्लिष्ट-कर्मणः: of one unwearied in action
• अक्लिष्ट-कर्मणः: विशेषणम् (Modifier of genitive)
• Type: Adjective
• Root: अक्लिष्ट (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (‘अक्लिष्टं कर्म यस्य’); पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्; विशेषणम् (रामस्य)

• बभूव: became, appeared
• बभूव: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• रूपम्: (like the) form
• रूपम्: कर्ता (Karta/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (उपमेय-रूपेण पुनरुक्तिः)

• क्रुद्धस्य: of the angry (one)
• क्रुद्धस्य: विशेषणम् (Modifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्रुध् धातोः)
• Form: कृदन्तः—क्त (PPP) ‘क्रुद्ध’; पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्; विशेषणम् (रुद्रस्य)

• रुद्रस्य: of Rudra
• रुद्रस्य: उपमान-सम्बन्धः (Genitive in simile)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• इव: like
• इव: उपमा-सूचकः (Comparative particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक-अव्ययम्

• पिनाकिनः: of the wielder of Pināka
• पिनाकिनः: उपमान-सम्बन्धः (Genitive apposition)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्; रुद्रस्य विशेषण-रूपेण (epithet)

Context

Then appeared on all sides the well-equipped army of demons raising deep sounds with dreadful shields, weapons and banners.

Characters & Entities

• Rāma
• Rudra (Śiva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes righteous severity: when protection of innocents is required, controlled wrath becomes a legitimate instrument against adharma.

What is the narrative situation?

As battle nears, Rāma’s demeanor transforms into a fierce, divine-like aspect likened to Rudra.

Which character virtue is emphasized?

Indefatigable resolve (akliṣṭa-karmatā) and disciplined power—strength that rises to meet injustice.