Shloka 6

महोत्पात-लक्षणानि

Omens before Khara’s Assault

Devanagari script

व्याजह्रुश्च प्रदीप्तायां दिशि वै भैरवस्वनम्।अशिवं यातुधानानां शिवा घोरा महास्वनाः।।।।

Transliteration

vyājahruś ca pradīptāyāṃ diśi vai bhairava-svanam | aśivaṃ yātudhānānāṃ śivā ghorā mahāsvanāḥ ||

Translation

ଏବଂ ଘୋର ଶିବାମାନେ ମହାସ୍ୱରରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦିଗକୁ ଭୈରବ ଧ୍ୱନି କରି ହୁଙ୍କାର ଦେଲେ—ଯାତୁଧାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶିବ ସଙ୍କେତ ଦେଇ।

Word by Word

• व्याजह्रुः: uttered / indicated
• व्याजह्रुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-आ-हृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• प्रदीप्तायाम्: in the blazing/bright
• प्रदीप्तायाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-दीप् (धातु) + त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; दिशि इत्यस्य विशेषणम्

• दिशि: in a direction
• दिशि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), निश्चयार्थक/एवकारार्थक

• भैरवस्वनम्: terrible sound
• भैरवस्वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भैरव (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (भैरवः स्वनः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अशिवम्: inauspicious
• अशिवम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-शिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भैरवस्वनम् इत्यस्य विशेषणम्

• यातुधानानाम्: of the demons
• यातुधानानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यातुधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• शिवाः: jackals
• शिवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• घोराः: frightful
• घोराः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; शिवाः इत्यस्य विशेषणम्

• महास्वनाः: loud-voiced
• महास्वनाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् स्वनः येषाम्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; शिवाः इत्यस्य विशेषणम्

Context

Flesh-eating beasts and birds flocked at Janasthana producing a cacophony.

Characters & Entities

• jackals (śivāḥ)
• rākṣasas (yātudhāna)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma carries consequences. The epic frames nature’s portents as moral feedback: cruelty and aggression invite downfall.

What is the narrative situation?

As the rākṣasa forces move toward confrontation, jackals howl toward a blazing direction, marking ill fortune for the demons.

Which character virtue is emphasized?

Moral causality (karma-bodha): understanding that unrighteous intent tends toward self-destruction.