Shloka 10

Narmadā Māhātmya with the Praise of Amarakantaka Tīrthas

Devanagari script

तत्र स्नात्वा महाराज नियमस्थो जितेंद्रियः । उपोष्य रजनीमेकां कुलानां तारयेच्छतम्

Transliteration

tatra snātvā mahārāja niyamastho jiteṃdriyaḥ | upoṣya rajanīmekāṃ kulānāṃ tārayecchatam

Translation

ହେ ମହାରାଜ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମସ୍ଥ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ରାତି ଉପବାସ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କୁଳର ଶତ ପିଢ଼ିକୁ ତାରେ।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); स्ना-धातोः; पूर्वकालिक-क्रिया (having bathed)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन (Singular)

• नियमस्थः: abiding in observance
• नियमस्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नियम + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुषः (नियमे स्थः)

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः (जितानि इन्द्रियाणि येन सः)

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उपवस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); उपवस्-धातोः; पूर्वकालिक-क्रिया (having fasted)

• रजनीम्: night
• रजनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (Singular)

• एकाम्: one
• एकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (Singular); रजनीम् इत्यस्य विशेषणम्

• कुलानाम्: of families/lineages
• कुलानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन (Plural)

• तारयेत्: should deliver/save
• तारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (Singular); परिमाणवाचक (numeral used substantively)

Speaker

Unspecified (contextual narrator addressing a king, 'mahārāja')

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: रजनीमेकाम् = रजनीम् + एकाम् (म् + ए → मे); तारयेच्छतम् (पाठभेदः) इति सामान्यतः तारयेत् + शतम् (त् + श → च्छ) संधिः।

FAQs

What practice is prescribed in this verse?

Bathing at the specified sacred place, maintaining discipline and self-control, and observing a fast for one night.

What is the promised spiritual result?

The verse states that such observance can “deliver” (tārayet) a hundred generations of one’s lineage—i.e., confer great ancestral merit and upliftment.

What ethical or spiritual principle is emphasized?

Inner restraint (jitendriya) and disciplined observance (niyama) are presented as essential to making ritual acts spiritually efficacious.