Shloka 146

Pṛthu’s Earth-Milking, the Etymology of ‘Pṛthivī,’ and the Vaivasvata (Solar) Genealogy

Devanagari script

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् । एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथापरा

Transliteration

aurvastuṣṭastayoḥ prādādyatheṣṭaṃ varamuttamam | ekā ṣaṣṭisahasrāṇi sutamekaṃ tathāparā

Translation

ଔର୍ବ ଋଷି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଲେ—ଏକାଙ୍କୁ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଲଭିଲା।

Word by Word

• और्वः: Aurva (sage)
• और्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: और्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Kriyāviśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तयोः: of those two (wives)
• तयोः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; सर्वनाम

• प्रादात्: gave
• प्रादात्: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• यथा: as
• यथा: Sambandha-bodhaka (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (manner)

• इष्टम्: desired
• इष्टम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• एका: one (of them)
• एका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (स्त्री) ‘one (woman)’

• षष्टिसहस्राणि: sixty-thousands
• षष्टिसहस्राणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: षष्टि + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; द्विगु-समासः (षष्टिः सहस्राणि)

• सुतम्: a son
• सुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha-bodhaka (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक

• अपरा: the other (one)
• अपरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (स्त्री) ‘the other (woman)’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific dialogue-speaker not explicit in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: और्वस्तुष्टः = और्वः + तुष्टः; प्रादाद्यथेष्टम् = प्रादात् + यथा + इष्टम्; वरमुत्तमम् = वरम् + उत्तमम्; तथापरा = तथा + अपरा.

Characters & Entities

• Aurva

FAQs

Who is Aurva in this verse and why is he granting a boon?

Aurva is a revered ṛṣi in Purāṇic tradition; the verse states he is pleased with two recipients and therefore grants them a boon according to their desire.

What is the main event described in this shloka?

Aurva grants an excellent boon: one woman obtains sixty thousand sons, while the other obtains a single son.

What ethical or philosophical theme is implied here?

The verse highlights the Purāṇic motif that sincere conduct and devotion (being “pleasing” to a sage) can yield results aligned with one’s intentions, though the outcomes may differ in scale (many offspring versus one).