Adhyaya 8

Verse 1

भीष्म उवाच । बहुभिर्द्धरणी भुक्ता भूपालैः श्रूयते पुरा । पार्थिवाः पृथिवीयोगात्पृथिवी कस्य योगतः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଅନେକ ଭୂପାଳ ଏହି ଧରଣୀକୁ ଭୋଗ (ଶାସନ) କରିଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ରାଜାମାନେ ପୃଥିବୀ ସହ ଯୋଗରୁ ‘ପାର୍ଥିବ’ କୁହାନ୍ତି; ତେବେ ଏହି ‘ପୃଥିବୀ’ ନିଜେ କାହାର ଯୋଗରୁ (ଏହି ନାମରେ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା?

Verse 2

किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेस्सा पारिभाषिकी । गौरितीयं च संज्ञा वा भुवः कस्माद्ब्रवीहि मे

ପୃଥିବୀକୁ ଏହି ପାରିଭାଷିକ (ତକନିକୀ) ସଂଜ୍ଞା କେଉଁ କାରଣରୁ ଦିଆଗଲା? ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ‘ଗୌରୀ’ ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? ଏହି ନାମମାନଙ୍କର କାରଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगस्यासीदंगो नाम प्रजापतिः । मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୁରାତନ କୃତୟୁଗରେ ‘ଅଙ୍ଗ’ ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ ଅତିଦୁର୍ମୁଖୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ।

Verse 4

सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा । अधर्मनिरतः कामी बलवान्वसुधाधिपः

ତାଙ୍କ ନାମ ସୁନୀଥା ଥିଲା, ଏବଂ ପୁରାତନକାଳେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବେନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା—ସେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ବଳବାନ, କାମାସକ୍ତ ଓ ଅଧର୍ମନିରତ ଥିଲା।

Verse 5

लोकस्याधर्मकृच्चापि परभार्यापहारकः । अथ तस्य प्रसिद्यर्थं जगदर्थं महर्षिभिः

ସେ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଧର୍ମ କରୁଥିଲା ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଅପହାରକ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ତେଣୁ ତାହାର ସୁଧାର ପାଇଁ ଓ ଜଗତ୍‌ହିତ ପାଇଁ ମହର୍ଷିମାନେ (ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ)।

Verse 6

अनुनीतोपि न ददावशुद्धात्माऽभयं ततः । शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्दिताः

ବାରମ୍ବାର ଅନୁନୟ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ଅଭୟ (ରକ୍ଷା) ଦେଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ରାଜା ନଥିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶାପଦ୍ୱାରା ତାକୁ ମାରିଦେଲେ।

Verse 7

ममंथुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः । तत्कायान्मथ्यमानात्तु जनिता म्लेच्छजातयः

ତେବେ ନିର୍ମଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ତାହାର ଦେହକୁ ମଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ଦେହ ମଥାଯାଉଥିବାବେଳେ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 8

शरीरे मातुरंशेन कृष्णांजनसमप्रभाः । पितुरंशस्य संगेन धार्मिको धर्मकारकः

ମାତୃଅଂଶରୁ ତାହାର ଶରୀରେ କଳା ଅଞ୍ଜନ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତି ଅଛି; ପିତୃଅଂଶର ସଂଗରୁ ସେ ଧାର୍ମିକ—ଧର୍ମକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ।

Verse 9

उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी । दिव्यतेजोमयः पुत्रस्सरत्नकवचांगदः

ସେ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା—ଧନୁ, ଶର ଓ ଗଦା ସହିତ; ଦିବ୍ୟ ତେଜୋମୟ ପୁତ୍ର, ରତ୍ନଖଚିତ କବଚ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଧାରଣକାରୀ।

Verse 10

पृथुरेवाभवन्नाम्ना स च विष्णुरजायत । स विप्रैरभिषिक्तः संस्तपः कृत्वा सुदुष्करं

ସେ ‘ପୃଥୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାରରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଭିଷେକ କରିବା ପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା।

Verse 11

विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वमगमत्प्रभुः । निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्द्धर्मं वीक्ष्य भूतलं

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବରଦାନରେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ‘ବଷଟ୍’କାର ଶୂନ୍ୟ, ଧର୍ମହୀନ ଭୂତଳକୁ ଦେଖି ସେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 12

वेद्धुमेवोद्यतः कोपाच्छरेणामितविक्रमः । ततो गोरूपमास्थाय भूः पलायितुमुद्यता

କ୍ରୋଧରେ ସେ ଅପରିମିତ ପରାକ୍ରମୀ ବାଣ ଉଠାଇ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ତେବେ ପୃଥିବୀ ଗୋରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।

Verse 13

पृष्ठे त्वन्वगमत्तस्याः पृथुः सेषुशरासनः । ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्

ତେବେ ତୂଣୀର ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୃଥୁ ତାହାର ପଛେ ପଛେ ଗଲା। ପରେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଠିଆ ହୋଇ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 14

पृथुरप्यवदद्वाक्यमीप्सितं देहि सुव्रते । सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च

ପୃଥୁ ମଧ୍ୟ କହିଲା—“ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସ୍ଥାବର ଓ ଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତର ହିତ ପାଇଁ, ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଶୀଘ୍ର ଦିଅ।”

Verse 15

तथेति चाब्रवीद्भूमिर्दुदोह स नराधिपः । स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायंभुवं मनुं

ଭୂମି କହିଲା—“ତଥାସ୍ତୁ।” ତାପରେ ସେ ନରାଧିପ ତାହାକୁ ଦୋହନ କଲା; ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ବଛଡ଼ା କରି, ନିଜ ହାତକୁ ପାତ୍ର କରି।

Verse 16

तदन्नमभवद्दुग्धं प्रजा जीवंति येन तु । ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्

ସେଇ ଅନ୍ନ ଦୁଗ୍ଧ ହେଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପରେ ଋଷିମାନେ ଦୋହନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ତାହାର ବଛଡ଼ା ହେଲା।

Verse 17

दोग्धा वाचस्पतिरभूत्पात्रं वेदस्तपो रसः । देवैश्च वसुधा दुग्धा मरुद्दोग्धा तदाभवत्

ବାଚସ୍ପତି ଦୋହକ ହେଲେ; ତପୋରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଦ ପାତ୍ର ହେଲା। ଦେବମାନେ ବସୁଧାକୁ ଦୋହିଲେ; ସେତେବେଳେ ମରୁତ୍ ଦୋହକ ହେଲେ।

Verse 18

इन्द्रो वत्सः समभवत्क्षीरमूर्ज्जस्वलं बलं । देवानां कांचनं पात्रं पितृणां राजतं तथा

ଇନ୍ଦ୍ର ବତ୍ସ ହେଲେ; କ୍ଷୀର ଥିଲା ଊର୍ଜାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଳ। ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତଦ୍ରୂପ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ର।

Verse 19

अंतकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः । बिलं च पात्रं नागानां तक्षको वत्सकोभवत्

ଅନ୍ତକ ଦୋହକ ହେଲେ; ଯମ ବତ୍ସ ହେଲେ; ସ୍ୱଧା ରସ ହିଁ କ୍ଷୀରସାର ହେଲା। ନାଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଲ ପାତ୍ର ହେଲା; ତକ୍ଷକ ତାଙ୍କର ବତ୍ସ ହେଲା।

Verse 20

विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रोभवत्पुनः । असुरैरपि दुग्धेयं आयसे शत्रुपीडनम्

ତାପରେ ବିଷ ହିଁ କ୍ଷୀରରୂପେ ଦୋହାଗଲା; ପୁନଃ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଦୋହକ ହେଲେ। ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଲୋହ ପାତ୍ରରେ ଦୋହିଲେ—ଶତ୍ରୁପୀଡକ ସେହି ବିଷକୁ।

Verse 21

पात्रे मायामभूद्वत्सःप्राल्हादिस्तुविरोचनः । दोग्धा त्रिमूर्द्धा तत्रासीन्माया येन प्रवर्तिता

ପାତ୍ର ପାଇଁ ମାୟା ବତ୍ସ ହେଲା; ପ୍ରହ୍ଲାଦବଂଶୀ ବିରୋଚନ ଦୋହକ ହେଲେ। ସେଠାରେ ତ୍ରିମୂର୍ଧା ଗୋପାଳକ ଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମାୟା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 22

यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरांतर्द्धानमीप्सुभिः । कृत्वा विश्वावसुं वत्सं मणिमंतं महीपते

ହେ ମହୀପତେ! ପୁରାତନ କାଳରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ଇଚ୍ଛୁକ ଯକ୍ଷମାନେ ବସୁଧାକୁ ଦୋହନ କଲେ; ବିଶ୍ୱାବସୁକୁ ବତ୍ସ କରି ମଣିମନ୍ତକୁ ଦୋହକ କଲେ।

Verse 23

प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा वसा रुधिरमुल्बणं । रौप्यनाभोभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव च

ତାପରେ ପ୍ରେତ ଓ ରାକ୍ଷସଗଣ (ପୃଥିବୀକୁ) ଦୋହନ କଲେ; ତାହାରୁ ବସା ଓ ଘନ ରୁଧିର ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ରୌପ୍ୟନାଭ ଦୋହକ ହେଲେ, ସୁମାଳୀ ବତ୍ସ ହେଲା।

Verse 24

गंधर्वैश्च पुनर्दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः । वत्सं चित्ररथं कृत्वा गंधान्पद्मदले तथा

ପୁନର୍ବାର ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅପ୍ସରାଗଣ ସହିତ ବସୁଧାକୁ ଦୋହନ କଲେ; ଚିତ୍ରରଥକୁ ବତ୍ସ କରି ସୁଗନ୍ଧମାନେ ଆହରଣ କରି ପଦ୍ମଦଳରେ ସଞ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 25

दोग्धावसुरुचिर्नामाथर्ववेदस्य पारगः । गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च

ଦୋହକ ଥିଲେ ‘ବସୁରୁଚି’ ନାମକ ଅଥର୍ବବେଦର ପାରଙ୍ଗତ। ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବସୁଧା ଦୋହିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଲଭ୍ୟ ହେଲା।

Verse 26

औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महीधरः । वत्सोभूद्धिमवांस्तत्र पात्रं शैलमयं पुनः

ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୋହିତ ହେଲେ; ମହୀଧର ମେରୁ ଦୋହକ ହେଲେ। ସେଠାରେ ହିମବାନ ବତ୍ସ ହେଲେ ଓ ପାତ୍ର ପୁନଃ ଶୈଳମୟ (ପଥରର) ହେଲା।

Verse 27

वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणं । पालाशपात्रे दोग्धा तु सालः पुष्पवनाकुलः

ତେବେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଦୋହନକର୍ତ୍ତା କରି ବସୁଧାକୁ ଦୋହନ କରାଗଲା; ସେହି କ୍ଷୀର ଏମିତି ଥିଲା ଯେ କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ଅଙ୍କୁର ଫୁଟୁଥିଲା। ପଲାଶପତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ସେ କ୍ଷୀର ଦୋହାଗଲା, ଏବଂ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାଳବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି ବିଧିରେ ନିୟୋଜିତ ହେଲା।

Verse 28

प्लक्षोभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षवनाधिपः । एवमन्यैश्च वसुधा तथा दुग्धा यथेच्छतः

ତାପରେ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷ ବଛଡ଼ା ହେଲା—ସେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଓ ବନମାନଙ୍କର ଅଧିପତି। ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବଛଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଯେମିତି ଇଚ୍ଛା ସେମିତି ବସୁଧାକୁ ଦୋହନ କରାଗଲା।

Verse 29

आयुर्द्धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति । न दारिद्र्यं तथा रोगी नाधनोनचपापकृत्

ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଆୟୁ, ଧନ ଓ ସୁଖ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନଥିଲା, ରୋଗ ନଥିଲା; ନିର୍ଧନ କେହି ନଥିଲେ, ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ କେହି ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।

Verse 30

नोपसर्गा न चाघातः पृथौ राज्यं प्रशासति । नित्यंप्रमुदितालोका दुःखशोकविवर्जिताः

ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଉପସର୍ଗ ନଥିଲା, ଆଘାତ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ଲୋକେ ସଦା ପ୍ରମୁଦିତ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 31

धनुः कोट्या च शैलेंद्रानुत्सार्य स महाबलः । भूमंडलं समं चक्रे लोकानां हितकाम्यया

ସେହି ମହାବଳୀ ଧନୁଷର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପର୍ବତରାଜମାନଙ୍କୁ ସରାଇଦେଇ, ଲୋକମଙ୍ଗଳର ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୂମଣ୍ଡଳକୁ ସମତଳ କରିଦେଲେ।

Verse 32

न पुरग्रामदुर्गाणि न चायुधधरा नराः । म्रियंते यत्र दुःखं च नार्थशास्त्रस्य चादरः

ଯେଉଁଠାରେ ନଗର, ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି—ସେଠାରେ ଲୋକେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଦୁଃଖ ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରର ଆଦର ରହେନାହିଁ।

Verse 33

धर्मैकतानाः पुरुषाः पृथौ राज्यं प्रशासति । कथितानि च पात्राणि यत्क्षीरं च यथा तव

ପୃଥୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଧର୍ମରେ ଏକନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଯେପରି କହାଯାଇଛି ସେପରି; କ୍ଷୀର ମଧ୍ୟ ତେଣୁ—ତୁମ କଥନ ଅନୁସାରେ।

Verse 34

येषां येन रुचिस्तत्र तेभ्यो दत्तं विजानता । यज्ञश्रीदेषु सर्वेषु मया तुभ्यं निवेदितं

ଯାହାଙ୍କର ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ରୁଚି ଥିଲା, ତାହା ଜାଣି ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ଅନୁସାରେ ଦିଆଗଲା। ଯଜ୍ଞଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ ଏହି ବିବରଣୀ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିବେଦନ କରିଛି।

Verse 35

दुहितृत्वं गता यस्मात्पृथोः पृथ्वी महामते । तस्यानुसारयोगाच्च पृथिवी विश्रुता बुधैः

ହେ ମହାମତେ, ପୃଥିବୀ ପୃଥୁଙ୍କ କନ୍ୟାତ୍ୱ ପାଇଥିବାରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁସଙ୍ଗ-ଯୋଗ ହେତୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ‘ପୃଥିବୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 36

भीष्म उवाच । आदित्यवंशमखिलं वद ब्रह्मन्यथाक्रमं । सोमवंशं च तत्त्वज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଦିତ୍ୟବଂଶର ସମଗ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା କ୍ରମାନୁସାରେ କହ; ହେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସୋମବଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବତ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 37

पुलस्त्य उवाच । विवस्वान्कश्यपात्पूर्वमदित्यामभवत्पुरा । तस्य पत्नीत्रयं तद्वत्संज्ञा राज्ञी प्रभा तथा

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଠାରୁ ବିବସ୍ୱାନ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ—ରାଜ୍ଞୀ ସଂଜ୍ଞା ଓ ପ୍ରଭା।

Verse 38

रैवतस्य सुता राज्ञी रेवतं सुषुवे सुतं । प्रभा प्रभातं सुषुवे त्वाष्ट्रं संज्ञा तथा मनुं

ରୈବତଙ୍କ କନ୍ୟା ରାଜ୍ଞୀ ‘ରେବତ’ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ପ୍ରଭା ‘ପ୍ରଭାତ’କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସଂଜ୍ଞା ତ୍ୱଷ୍ଟୃ-ପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 39

यमश्च यमुना चैव यमलौ च बभूवतुः । ततस्तेजोमयं रूपमसहंती विवस्वतः

ଯମ ଓ ଯମୁନା—ଏହି ଯମଲ (ଜୁମେଳ) ଜନ୍ମିଲେ। ତାପରେ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଦାହକ ରୂପ ସହିନ ପାରି ସେ (ସଂଜ୍ଞା) ବିମୁଖ ହେଲେ।

Verse 40

नारीमुत्पादयामास स्वशरीरादनिंदितां । त्वाष्ट्री स्वरूपरूपेण नाम्ना छायेति भामिनी

ସେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଏକ ଅନିନ୍ଦ୍ୟା ନାରୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ରୂପ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ-ସଦୃଶ; ସେ ଦୀପ୍ତିମତୀ ‘ଛାୟା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 41

किंकरोमीति पुरतः संस्थितां तामभाषत । छाये त्वं भज भर्तारं मदीयं तं वरानने

ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ହେ ସୁମୁଖୀ ଛାୟା, ମୋର ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଭଜନ କର।

Verse 42

अपत्यानि मदीयानि मातृस्नेहेन पालय । तथेत्युक्त्वा च सा देवमगात्कामाय सुव्रता

“ମୋର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ମାତୃସ୍ନେହରେ ପାଳନ କର।” ଏହିପରି କହି ସେ ସୁବ୍ରତା ନାରୀ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କାମଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।

Verse 43

कामयामास देवोपि संज्ञेयमिति चादरात् । जनयामास सावर्णिं मनुं मनुस्वरूपिणम्

ସେ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଆଦରରେ ତାକୁ କାମନା କଲେ—“ଏହି ନାରୀ ‘ସଞ୍ଜ୍ଞେୟା’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଉ” ବୋଲି ଭାବି। ତାପରେ ସେ ମନୁସ୍ୱରୂପ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 44

सवर्णत्वाच्च सावर्णेर्मनोर्वैवस्वतस्य तु । ततः सुतां च तपतीं त्वाष्ट्रीं चैव क्रमेण तु

ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣ/ବଂଶ ଥିବାରୁ (ସେ) ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା। ପରେ କ୍ରମେ ସେ ତପତୀ ନାମକ କନ୍ୟା ଓ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କଲା।

Verse 45

छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः । छाया स्वपुत्रे त्वधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा

ଭାସ୍କର ଛାୟାରେ ‘ସଞ୍ଜ୍ଞେୟ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତେବେ ଛାୟା ମନୁଠାରୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ କଲା।

Verse 46

न चक्षमे मनुः पूर्वस्तद्यमः क्रोधमूर्छितः । संतर्जयामास तदा पादमुत्क्षिप्य दक्षिणं

ପୂର୍ବ ମନୁ ଏହା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ଯମ ଡାହାଣ ପାଦ ଉଠାଇ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ।

Verse 47

शशाप च यमं छाया भवतु क्रिमिसंयुतः । पादोयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः

ତେବେ ଛାୟା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ତୁମେ କୃମିଯୁକ୍ତ ହେଉ; ଏହି ତୁମ ଏକ ପାଦରୁ ପୁୟ ଓ ରକ୍ତ ଝରୁ।”

Verse 48

निवेदयामास पितुर्यमः शापेन धर्षितः । निःकारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया

ଶାପରେ ପୀଡିତ ଯମ ପିତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ— “ହେ ଦେବ! ନିର୍କାରଣେ କ୍ରୋଧବଶତଃ ମୋ ମାତା ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।”

Verse 49

बालभावान्मया किंचिदुद्यतश्चरणः सकृत् । मनुना वार्यमाणापि मम शापमदाद्विभो

ବାଳଭାବରୁ ମୁଁ ଏକଥର ଅଳ୍ପ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି। ମନୁ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 50

प्रायो न माता सास्माकमसमा स्नेहतो यतः । देवोप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते

ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ମାତା ସ୍ନେହରେ ଅତୁଳନୀୟ। ତେବେ ଦେବ ପୁନର୍ବାର ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାମତେ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 51

सौख्यात्कस्य न दुःखं स्यादथवा कर्मसंततिः । अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जंतुषु

ସୁଖ ପରେ କାହାର ଦୁଃଖ ହୁଏନି? କର୍ମଫଳର ପରମ୍ପରା ଅନିବାର୍ୟ— ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ କହିବା!

Verse 52

कृकवाकुस्तव पदे स क्रिमिं भक्षयिष्यति । खंजं च रुचिरं चैव पादमेतद्भविष्यति

ଗୋଟିଏ ବକ ତୁମ ପାଦରେ ଥିବା କୀଟକୁ ଖାଇଦେବ; ସେଇ ପାଦଟି ଲଙ୍ଗଡା ହେବ, ତଥାପି ଦେଖିବାକୁ ରୁଚିର ହେବ।

Verse 53

एवमुक्तः समाश्वस्तस्तपस्तीव्रं चकार ह । वैराग्यात्पुष्करे तीर्थे फलफेनानिलाशनः

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ସେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ତୀବ୍ର ତପ କଲା। ବୈରାଗ୍ୟରେ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସେ ଫଳ, ଫେନ ଓ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ରହିଲା।

Verse 54

पितामहं समाराध्य यावद्वर्षायुतं पुनः । तपःप्रभावाद्देवेशः संतुष्टः पद्मसंभवः

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି, ସେଇ ତପର ପ୍ରଭାବରେ ଦେବେଶ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ (କମଳଜ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 55

वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोकं तथाक्षयं । धर्माधर्मात्मकस्यास्य जगतस्तु परीक्षणम्

ସେ ଲୋକପାଳ ପଦ, ପିତୃଲୋକର ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ, ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମମୟ ଏହି ଜଗତର ପରୀକ୍ଷା-ବିଚାରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବରଣ କଲା।

Verse 56

एवं स लोकपालत्वमगमत्पद्मसंभवात् । पितॄणामाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ

ଏଭଳି ପଦ୍ମସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଲୋକପାଳ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା; ହେ ଅନଘ, ପିତୃମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅଧିପତ୍ୟ ହେଲା।

Verse 57

विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितं । त्वष्टुः समीपमगमदाचचक्षे सरोषवान्

ତେବେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ କର୍ମ ଓ ଆଚରଣ ଜାଣି ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 58

तमुवाच ततस्त्वष्टा सांत्वपूर्वमिदं वचः । तवासहंती भगवंस्तेजस्तीव्रं तमोनुद

ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ଭାବେ କହିଲେ— “ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ତମୋନୁଦ! ଆପଣଙ୍କ ତୀବ୍ର, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜକୁ ମୁଁ ସହିପାରୁନି।”

Verse 59

बडवारूपमास्थाय मत्सकाशमिहागता । निवारिता मया सा च त्वद्भयेन दिवस्पते

ସେ ବଡ଼ବା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାରେ ମୋ ସମୀପକୁ ଆସିଥିଲା; ହେ ଦିବସ୍ପତେ, ଆପଣଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁଁ ତାକୁ ନିବାରିଲି।

Verse 60

यस्मादविज्ञातमना मत्सकाशमिहागता । तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न तवार्हति

ତୁମେ ଅପ୍ରକାଶିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏଠାରେ ମୋ ସମୀପକୁ ଆସିଛ; ତେଣୁ ମୋ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ତୁମେ ଅଯୋଗ୍ୟ।

Verse 61

एवमुक्ता जगामाशु मरुदेशमनिंदिता । बडवारूपमास्थाय भूतले संप्रतिष्ठिता

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ଅନିନ୍ଦିତା ଶୀଘ୍ର ମରୁଦେଶକୁ ଗଲା; ବଡ଼ବା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଭୂତଳରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 62

तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम् । अपनेष्यामि ते तेजः कृत्वा यंत्रे दिवाकरम्

ଏହେତୁ ଯଦି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହର ଭାଗୀ ହୁଏ, ତେବେ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଅ। ଦିବାକରଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଥାପି ମୁଁ ତୁମ ତେଜ ଅପସାରଣ କରିବି।

Verse 63

रूपं तव करिष्यामि लोकानंदकरं प्रभो । तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमे कृत्वा दिवाकरं

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ତୁମ ରୂପ ମୁଁ ଗଢ଼ିବି। ରବି ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହିଲେ, ସେ ଦିବାକରଙ୍କୁ ଭ୍ରମଣରେ ଲଗାଇ ରୂପ ଗଢ଼ିଲା।

Verse 64

पृथक्चकार तेजश्च चक्रं विष्णोः प्रकल्पयत् । त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिंद्रस्य चापरं

ସେ ଦିବ୍ୟ ତେଜକୁ ପୃଥକ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଗଢ଼ିଲା; ତଦ୍ରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଏବଂ ଆଉ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କଲା।

Verse 65

दैत्यदानवसंहर्तृ सहस्रकिरणात्मकं । रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्

ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ସଂହାରକ, ସହସ୍ର କିରଣମୟ, ଅପ୍ରତିମ ମହାନ୍ ଓ ବିଶାଳ ରୂପ ଗଢ଼ିଲେ—କିନ୍ତୁ ପାଦଦ୍ୱୟ ନ ଗଢ଼ି।

Verse 66

न शशाक च तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः । अद्यापि च ततः पादौ न कश्चित्कारयेत्क्वचित्

ସେ ପୁନର୍ବାର ରବିଙ୍କ ସେହି ପାଦରୂପକୁ ଦେଖି ପାରିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କେହି ସେହି ପାଦଦ୍ୱୟର ପ୍ରତିମା କରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 67

यः करोति स पापिष्ठो गतिमाप्नोति निंदितां । कुष्ठरोगमवाप्नोति लोकेस्मिन्दुःखसंज्ञितं

ଯେ ଏହି କର୍ମ କରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ହୋଇ ନିନ୍ଦିତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ଦୁଃଖସଞ୍ଜ୍ଞିତ କୁଷ୍ଠରୋଗକୁ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 68

तस्मान्न धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च । न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः

ଏହେତୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଚିତ୍ରରେ କିମ୍ବା ମନ୍ଦିର-ଆୟତନରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଧୀମାନ ଦେବଦେବଙ୍କ ପାଦକୁ କଦାପି କରାଇବା/ଚିତ୍ରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 69

ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकममराधिपः । कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः

ତାପରେ ସେ ଭଗବାନ୍ ଅମରାଧିପ ଭୂଲୋକକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖସ୍ୱରୂପ ଦିବାକର କାମାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 70

अश्वरूपेण महता तेजसा च समन्वितः । संज्ञा च मनसा क्षोभमगमद्भयविह्वला

ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଅଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ; ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ସଞ୍ଜ୍ଞା ମନସିକ କ୍ଷୋଭ ଓ ଆତଙ୍କରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 71

नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परोयमिति शंकया । तस्याथ रेतसो जातावश्विनाविति नः श्रुतम्

“ଏ ଅନ୍ୟଜଣ” ବୋଲି ଶଙ୍କା କରି ସେ ନାସାପୁଟ ଦ୍ୱାରା ବୀର୍ୟ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ; ସେହି ବୀର୍ୟରୁ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଜନ୍ମିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 72

दस्रौ श्रुतित्वात्संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः । ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषमगमत्परं

ଶ୍ରବଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ସେମାନେ ‘ଦସ୍ର’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲେ; ନାସିକାଗ୍ରରୁ ପ୍ରକଟ ହେବାରୁ ‘ନାସତ୍ୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପରମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲା।

Verse 73

विमानेनागमत्स्वर्गे पत्न्या सह मुदान्वितः । सावर्ण्योपि मनुर्मेरावद्यापि तपते तपः

ସେ ପତ୍ନୀ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା। ଏବଂ ସାବର୍ଣ୍ୟ ମନୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 74

शनिस्तपोबलाच्चापि ग्रहाणां समतां गतः । यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः

ତପୋବଳର ପ୍ରଭାବରେ ଶନି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମତା ପାଇଲା। ଯମୁନା ଓ ତପତୀ ପୁନର୍ବାର ନଦୀ ହେଲେ।

Verse 75

विष्ठिर्घोरात्मिका तद्वत्कालत्वेन व्यवस्थिता । मनोर्वैवस्वतस्यापि दश पुत्रा महाबलाः

ସେହିପରି ଘୋର ସ୍ୱଭାବର ‘ବିଷ୍ଠି’ କାଳରୂପେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦଶଜଣ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 76

इलस्तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्या समकल्पि यः । इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଲ ପ୍ରଥମ; ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, କୁଶନାଭ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ଧୃଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 77

नरिष्यंतः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलः । पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः

ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, କରୂଷ ଓ ମହାବଳୀ ଶର୍ୟାତି; ଏବଂ ପୃଷଧ୍ର ଓ ନାଭାଗ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 78

अभिषिच्य मनुः पूर्वमिलं पुत्रं स धार्मिकम् । जगाम तपसे भूयः पुष्करं स तपोवनं

ମନୁ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଇଳାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଇଲେ; ପରେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ପୁଷ୍କର ନାମକ ତପୋବନକୁ ଗଲେ।

Verse 79

अथाजगाम सिध्यर्थं तस्य ब्रह्मा वरप्रदः । वरं वरय भद्रं ते मानवेय यथेप्सितं

ତାପରେ ବରଦାତା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆସି କହିଲେ—“ହେ ଭଦ୍ର, ହେ ମାନବେୟ! ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେହି ବର ମାଗ।”

Verse 80

उवाच स तदा देवं पद्माक्षं पद्मजं विभुं । वंशे मे धर्मसंयुक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः

ତେବେ ସେ ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ପଦ୍ମନୟନ, ପଦ୍ମଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋ ବଂଶରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 81

भवेयुरीश्वराः स्वामिन्प्रसादात्तव कंजज । तथेत्युक्त्वा तु देवेशस्तत्रैवांतरधीयत

“ହେ ସ୍ୱାମିନ୍, ହେ କଞ୍ଜଜ (ପଦ୍ମଜ)! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଆମେ ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିପତି ହେଉ।” ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି ଦେବେଶ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 82

ततोयोध्यां समागत्य समतिष्ठद्यथा पुरा । अथैकदा रथारूढ इलो निज सुतो मनोः

ତାପରେ ସେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସି ପୂର୍ବବତ୍ ସେଠାରେ ବସିଲେ। ତାହାପରେ ଏକଦିନ ମନୁଙ୍କ ନିଜ ପୁତ୍ର ଇଳ ରଥାରୂଢ ହେଲା।

Verse 83

निर्जगामार्थसिध्यर्थमिनप्रायां महीमिमां । भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः संप्रसाधयन्

ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ—ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ନ ପ୍ରାୟ ନଥିଲା—ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଭ୍ରମଣ କରି ଭୂଧର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଶାସନ-ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଆଣିଲା।

Verse 84

जगामोपवनं शंभोरथाकृष्टः प्रतापवान् । कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्

ତେବେ ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ଯଶସ୍ବୀ ପୁରୁଷ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପବନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଗଲା—‘ଶରବଣ’ ନାମକ ସେଇ ମହାବନକୁ, ଯାହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଲତାରେ ଘନ ଥିଲା।

Verse 85

रमते यत्र देवेशः सोमः सोमार्द्धशेखरः । उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः

ଯେଉଁଠାରେ ଦେବେଶ—ସୋମ, ଯାହାଙ୍କ ଶିରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭେ—ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ସେଇ ଶରବଣରେ ଉମାଙ୍କ ସହ ପୁରାତନକାଳରେ ଏକ ସମୟ-ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରାଯାଇଥିଲା।

Verse 86

पुंनामसंज्ञं यत्किंचिदागमिष्यति नो वनं । स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमंडले

ପୁରୁଷ-ନାମରେ ପରିଚିତ ଯେକୌଣସି ସତ୍ତା ଆମ ବନରେ—ଦଶ ଯୋଜନ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ—ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତେ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 87

अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणं गतः । स्त्रीत्वं जगाम सहसा बडवाश्वोऽभवत्क्षणात्

ନିଷିଦ୍ଧ ସମୟ ଅଜ୍ଞାତ ଥାଇ ରାଜା ଇଲ ଶରବଣ ବନକୁ ଗଲେ। ହଠାତ୍ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ, ଏହି କ୍ଷଣେ ବଡବାଶ୍ୱ ହେଲେ।

Verse 88

पुरुषत्वे कृतं सर्वं स्त्रीकाये विस्मृतं ततः । इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी

ପୁରୁଷତ୍ୱରେ କରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ଭୁଲିଗଲା। ତେଣୁ ସେ ‘ଇଲା’ ନାମକ ନାରୀ ହେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉନ୍ନତ ଦୃଢ଼ ସ୍ତନଯୁକ୍ତ।

Verse 89

उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्रायतेक्षणा । पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासिन्यसितेक्षणा

ତାହାର ଶ୍ରୋଣି ଓ ଜଘନ ଉନ୍ନତ ଓ ସୁଡ଼ୋଳ ଥିଲା; ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଦୀର୍ଘ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖ, ସୁକୁମାର କଟି, ଚପଳ ଓ ଶ୍ୟାମ ମୋହକ ନୟନଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 90

पीनोन्नतायतभुजा नीलकुंचितमूर्द्धजा । तनुलोमा सुवदना मृदुगद्गदभाषिणी

ତାହାର ଭୁଜା ପୀନ, ଉନ୍ନତ ଓ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା; କେଶ ନୀଳାଭ-କଳା ଓ କୁଞ୍ଚିତ ଥିଲା। ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୋମଯୁକ୍ତ, ସୁମୁଖୀ, ସେ ମୃଦୁ ଓ ଭାବେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ କଥା କହୁଥିଲା।

Verse 91

श्यामागौरेण वर्णेन तनुताम्रनखांकुरा । कार्मुकभ्रूयुगोपेता हंसावरणगामिनी

ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୟାମ-ଗୌର ମିଶ୍ର ଥିଲା; ଆଙ୍ଗୁଳି ସୁକୁମାର, ନଖାଗ୍ର ତାମ୍ର-ଲାଲ ଛଟାଯୁକ୍ତ। ଧନୁଷାକାର ଭ୍ରୂଯୁଗଳ ସହିତ, ସେ ହଂସୀ ପରି ସୁନ୍ଦର ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ।

Verse 92

भ्रममाणा वने तस्मिन्चिंतयामास भामिनी । को मे पिता वा भ्राता वा को मे त्राता भवेदिह

ସେଇ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟାକୁଳା ନାରୀ ଚିନ୍ତା କଲା— “ମୋ ପିତା କିଏ, ମୋ ଭ୍ରାତା କିଏ? ଏଠାରେ ମୋର ତ୍ରାତା କିଏ ହେବ?”

Verse 93

कस्य भर्त्तुरहं दत्ता कियद्वर्षास्मि भूतले । चिंतयंती च ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना

“ମୁଁ କାହାର ପତିଙ୍କୁ ଦତ୍ତା ହୋଇଛି, ଏବଂ ଭୂତଳରେ କେତେ ବର୍ଷ ଜୀବିଛି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ସୋମପୁତ୍ର (ବୁଧ)ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲା।

Verse 94

इलारूप समाक्षिप्त मनसा वरवर्णिनी । बुधस्तदाप्तये यत्नमकरोत्कामपीडितः

ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀର ମନ ଇଳାର ରୂପରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା; କାମପୀଡିତ ବୁଧ ତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କଲେ।

Verse 95

विशिष्टाकारवान्मुंडी स कमंडलुपुस्तकः । वेणुदंडकृतावेशः पवित्रक खनित्रकः

ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତିଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକବାନ୍; ହାତରେ କମଣ୍ଡଲୁ ଓ ପୁସ୍ତକ ଥିଲା। ବେଣୁଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, କୁଶବଳୟ (ପବିତ୍ରକ) ଓ ଛୋଟ ଖନିତ୍ରକ ମଧ୍ୟ ସହ ଥିଲା।

Verse 96

द्विजरूपः शिखी ब्रह्म निगदन्कर्णकुंडली । वटुभिश्चार्थिभिर्युक्तः समित्पुष्पकुशोदकैः

ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶିଖା ଓ କର୍ଣ୍ଣକୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ବଚନ କହିଲେ; ତାଙ୍କ ସହ ବଟୁ ଓ ଅର୍ଥୀମାନେ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ସମିଧା, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଓ ଉଦକ ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 97

कालेन्विष्यां ततस्तस्मिन्नाजुहाव स तामिलाम् । बहिर्वनस्यांतरितः किल पादपमंडपे

କିଛି ସମୟ ପରେ ଖୋଜି ସେ ତାହାଁରେ ହିଁ ସେଇ ତାମିଳ ନାରୀକୁ ଡାକିଲା—ଯେନେ ବନଭିତରେ, ବୃକ୍ଷତଳର ପତ୍ରମଣ୍ଡପରେ ଲୁଚିଥିଲା।

Verse 98

ससंभ्रममकस्माच्च सोपालंभमिवाभवत् । त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मंदिरान्मम

ହଠାତ୍ ସେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ଯେନେ ଉଲାହନା ଦେଲା—“ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଶୁଶ୍ରୂଷା ଛାଡ଼ି ମୋ ଘରୁ କେଉଁଠିକୁ ଗଲୁ?”

Verse 99

इयं विहारवेला ते अतिक्रामति सांप्रतम् । एह्येहि पृथुसुश्रोणि संभ्रांता केन हेतुना

ତୋର ବିହାର-ବେଳା ଏବେଇ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି। ଆ, ଆ, ହେ ପୃଥୁସୁଶ୍ରୋଣି! କେଉଁ କାରଣରୁ ଏତେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ?

Verse 100

इयं सायंतनी वेला विहारस्येह वर्त्तते । कृत्वोपलेपनं पुष्पैरलंकुरु गृहं मम

ଏହିଠାରେ ବିହାର ପାଇଁ ସାୟଂକାଳୀନ ବେଳା ଅଛି। ଉପଲେପନ କରି (ଶୁଚି କରି) ମୋ ଘରକୁ ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ କର।

Verse 101

साब्रवीद्विस्मृताहं च सर्वमेव तपोधन । आत्मानं त्वां च भर्त्तारं कुलं च वद मेनघ

ସେ କହିଲା—“ହେ ତପୋଧନ! ମୁଁ ସବୁକିଛି ଭୁଲିଗଲି। ହେ ମେଘଶ୍ୟାମ! ମୋ ବିଷୟ, ତୁମ ବିଷୟ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଓ ମୋ କୁଳ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ।”

Verse 102

बुधः प्रोवाच तां तन्वीमिला त्वं वरवर्णिनी । अहं च कामुको नाम बहुविद्यो बुधः स्मृतः

ବୁଧ ସେଇ ସୁକୁମାରୀକୁ କହିଲେ— “ହେ ଇଳା, ସୁନ୍ଦର ବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ମୋର ନାମ କାମୁକ; ମୁଁ ବହୁବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ‘ବୁଧ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 103

तेजस्विनः कुले जातः पिता मे ब्राह्मणाधिपः । इति सा तस्यवचनात्प्रविष्टा बुधमंदिरम्

ସେ କହିଲା— “ମୋ ପିତା ତେଜସ୍ବୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ।” ତାଙ୍କ କଥାରେ ସେ ବୁଧଙ୍କ ନିବାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 104

रत्नस्तंभसमाकीर्णं दिव्यमायाविनिर्मितम् । इला कृतार्थमात्मानं मेने तद्भवने स्थिता

ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦିବ୍ୟ ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ ସେଇ ଭବନରେ ରହି ଇଳା ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ମନେ କଲା।

Verse 105

अहो वृत्तमहोरूपमहो धनमहोकुलम् । मम चास्य च भर्त्तुर्वा अहो लावण्यमुत्तमम्

“ଆହା, କି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ! ଆହା, କି ରୂପଶୋଭା! ଆହା, କି ଧନ! ଆହା, କି କୁଳଗୌରବ! ଏହା ମୋର ହେଉ, ତାହାର ହେଉ କି ମୋ ପତିଙ୍କର— ଆହା, କି ଅନୁପମ ଲାବଣ୍ୟ!”

Verse 106

रेमे च सा तेन सममतिकालमिला वने । सर्वभोगमये गेहे यथेंद्रभवने तथा

ଇଳା ବନରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲା; ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଗୃହରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଭବନ ପରି ସୁଖ ଭୋଗ କଲା।

Verse 107

अथान्विष्यंतो राजानं भ्रातरस्तस्य मानवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस्तदा शरवणांतिकम्

ତାପରେ ନିଜ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ମନୁବଂଶୀୟ ସେଇ ଭ୍ରାତୃଗଣ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ—ସେ ସମୟରେ ଶରବଣର ସନ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 108

ततस्ते ददृशुः सर्वे वडवामग्रतः स्थिताम् । रत्नपर्यंतकिरणदीप्यमानामनुत्तमाम्

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜମୁହାଁରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେଇ ବଡ଼ବା-ରୂପିଣୀକୁ ଦେଖିଲେ—ଅନୁତ୍ତମ—ରତ୍ନମୟ ଅଙ୍ଗପ୍ରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିରଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 109

संप्राप्य प्रत्यभिज्ञानात्सर्वे विस्मयमागताः । अयं चंद्रप्रभो नाम वाजी तस्य महात्मनः

ପରିଚୟ ହେବାମାତ୍ରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ—“ଏହା ‘ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ’ ନାମକ ବାଜୀ; ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର।”

Verse 110

अगमद्वडवारूपमुत्तमं केन हेतुना । ततस्तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुः स्वपुरोहितम्

“କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ଉତ୍ତମ ବଡ଼ବା-ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା?” ତାପରେ ସେମାନେ ନିଜ କୁଳପୁରୋହିତ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 111

किमेतदित्यभूच्चित्रं वद योगविदां वर । वसिष्ठोप्यब्रवीत्सर्वं दृष्ट्वा तं ध्यानचक्षुषा

“ଏହା କ’ଣ? ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—କୁହ, ହେ ଯୋଗବିଦ୍ୟାବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନଚକ୍ଷୁରେ ତାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।

Verse 112

समयः शंभुदयिता कृतः शरवणे पुरा । यः पुमान्प्रविशेच्चात्र स नारीत्वमवाप्स्यति

ପୁରା ଶରବଣ ବନରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଏକ ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ଯେ ପୁରୁଷ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 113

अयमश्वोपि नारीत्वमगाद्राज्ञा सहैव तु । इलः पुरुषतामेति यथासौ धनदोपमः

ଏହି ଅଶ୍ୱଟି ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ସହସା ନାରୀତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଇଳା ପୁନର୍ବାର ପୁରୁଷତ୍ୱକୁ ଫେରିଲେ—କୁବେର ସଦୃଶ।

Verse 114

तथैव यत्नः कर्त्तव्य आराध्य च पिनाकिनम् । ततस्ते मानवा जग्मुर्यत्र देवो महेश्वरः

ସେହିପରି ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 115

तुष्टवुर्विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ । तावूचतुरलं चैष समयः किं नु सांप्रतं

ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣ କହିଲେ—“ଯଥେଷ୍ଟ; ଏବେ କୁହ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ?”

Verse 116

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः । दत्वा किंपुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम्

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମିଳିବ। ଏହି ଦାନ ଦେଇ ସେ ବୀର ପୁରୁଷ ନିଶ୍ଚୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ହେବ।

Verse 117

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुर्वैवस्वतात्मजाः । इष्ट्वाश्वमेधेन तत इला किंपुरुषोभवत्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ସେ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଇଳା କିମ୍ପୁରୁଷ ହେଲା।

Verse 118

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः । बुधस्य भवने तिष्ठन्निलो गर्भधरोभवत्

ଏକ ମାସ ସେ ବୀର ପୁରୁଷ ଥିଲା; ପୁନଃ ଏକ ମାସ ସ୍ତ୍ରୀଭାବ ପାଇଲା। ବୁଧଙ୍କ ଭବନରେ ରହି ନୀଳ ଗର୍ଭଧାରୀ ହେଲା।

Verse 119

अजीजनत्पुत्रमेकमनेकगुणसंयुतम् । बुध उत्पाद्य तं पूरुं स स्वर्गमगमत्पुनः

ବୁଧ ଅନେକ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ତାହାର ନାମ ପୂରୁ। ତାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ସେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 120

इलस्य नाम्ना तद्वर्षमिलावृतमभूत्तदा । सोमार्कवंशजो राजा इलोभूद्वंशवर्द्धनः

ତେବେ ଇଳାଙ୍କ ନାମରେ ସେହି ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ‘ଇଳାବୃତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସୋମ ଓ ଅର୍କ—ଦୁଇ ବଂଶଜ ରାଜା ଇଳ ବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ ହେଲେ।

Verse 121

एवं पुरूरवाः पूरोरभवद्वंशवर्द्धनः । इक्ष्वाकुरर्कवंशस्य तथैवोक्तो नरेश्वरः

ଏହିପରି ପୂରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ପୁରୂରବା ବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ ହେଲେ। ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କୁ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ବଂଶର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 122

इलः किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते । पुनः पुत्रत्रयमभूत्सुद्युम्नस्यापराजितम्

କିଂପୁରୁଷ-ଭାବରେ ଇଳଙ୍କୁ ‘ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପୁନଃ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଅପରାଜିତ ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 123

उत्कलोथ गयस्तद्वद्धरिताश्वश्च वीर्यवान् । उत्कलस्योत्कला नाम गयस्य तु गयापुरी

ତାପରେ ଉତ୍କଳ ଓ ଗୟ ହେଲେ, ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହରିତାଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ। ଉତ୍କଳର (ଦେଶ/ନଗର) ‘ଉତ୍କଳା’ ନାମ, ଗୟର ‘ଗୟାପୁରୀ’ ନାମ ହେଲା।

Verse 124

हरिताश्वस्य दिग्याम्या संज्ञाता कुरुभिः सह । प्रतिष्ठानेभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम्

ତାପରେ ଦିଗ୍ୟାମ୍ୟା କୁରୁମାନଙ୍କ ସହ ହରିତାଶ୍ୱଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁରୂରବସଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 125

जगामेलावृतं भोक्तुं दिव्यं वर्षं फलाशनः । इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान्

ଫଳାହାରୀ ହୋଇ ସେ ଇଲାବୃତ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷକୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଗଲା। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଦାୟାଦ ମଧ୍ୟଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 126

नरिष्यंतस्य पुत्रोभूच्छुको नाम महाबलः । नाभागादंबरीषस्तु धृष्टस्य तु सुतत्रयम्

ନରିଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କର ଶୁକ ନାମକ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ହେଲା। ନାଭାଗରୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମିଲେ; ଧୃଷ୍ଟଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 127

धृष्टकेतुः स्वधर्माथो रणधृष्टश्च वीर्यवान् । आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या चैव दारिका

ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ସ୍ୱଧର୍ମା ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ରଣଧୃଷ୍ଟ—ଏମାନେ ଥିଲେ। ଶର୍ୟାତିଙ୍କର ଆନର୍ତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସୁକନ୍ୟା ନାମର ଶୁଭ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 128

आनर्तस्याभवत्पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् । आनर्तो नाम देशोभून्नगरी च कुशस्थली

ଆନର୍ତଙ୍କର ରୋଚମାନ ନାମକ ପ୍ରତାପବାନ୍ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ଆନର୍ତ’ ଦେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ଏବଂ ସେଠାରେ କୁଶସ୍ଥଳୀ ନାମକ ନଗରୀ ଥିଲା।

Verse 129

रोचमानस्य रेवोभूद्रेवाद्रैवत एव च । ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च

ରୋଚମାନଙ୍କରୁ ରେବ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ରେବଙ୍କରୁ ରୈବତ ଜନ୍ମିଲେ। ରୈବତଙ୍କ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ କକୁଦ୍ମୀ ଥିଲା।

Verse 130

रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता । करूषाच्चैव कारूषा बहवः प्रथिता भुवि

ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀ—ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବଂ କରୂଷରୁ ଅନେକ କାରୂଷ ଜନ୍ମି, ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କଲେ।

Verse 131

पृषध्रो गोवधाच्छूद्रो गुरुशापादजायत । इक्ष्वाकुपुत्रा नाम्नाथ विकुक्षि निमिदंडकाः

ଗୋବଧ କରିଥିବାରୁ ପୃଷଧ୍ର ଗୁରୁଙ୍କ ଶାପେ ଶୂଦ୍ର ହେଲେ। ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ—ବିକୁକ୍ଷି, ନିମି ଓ ଦଣ୍ଡକ—ଥିଲା।

Verse 132

श्रेष्ठाः पुत्रशतस्यासन्पंचाशच्चाथ तत्सुताः । मेरोरुत्तरतस्ते तु जाताः पार्थिवसत्तमाः

ସେହି ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚାଶ ଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ପୁତ୍ରମାନେ—ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 133

चत्वारिंशत्तथाष्टान्ये शतमध्ये च येभवन् । मेरोर्दक्षिणतश्चैव राजानस्ते प्रकीर्तिताः

ଅଠଚାଳିଶ ଜଣ ରାଜା ଏବଂ ଶତରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯେମାନେ ସଂଖ୍ୟା ପୂରଣ କଲେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣେ ଥିଲେ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 134

ज्येष्ठात्ककुत्स्थनामाभूत्सुतस्तस्य सुयोधनः । तस्य पुत्रः पृथृर्नाम विश्वस्तस्य पृथोः सुतः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠରୁ କକୁତ୍ସ୍ଥ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ତାହାର ପୁତ୍ର ସୁୟୋଧନ। ତାହାର ପୁତ୍ର ପୃଥୃ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେହି ପୃଥୁର ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱସ୍ତ।

Verse 135

आर्द्रस्तस्य च पुत्रोभूद्युवनाश्वस्ततोभवत् । युवनाश्वस्य पुत्रोभूच्छावस्तो नाम वीर्यवान्

ସେହି ବିଶ୍ୱସ୍ତର ପୁତ୍ର ଆର୍ଦ୍ର ହେଲା; ତାହାଠାରୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲା। ଯୁବନାଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ବୀର୍ୟବାନ ‘ଶାବସ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 136

निर्मिता येन शावस्ती ह्यंगदेशे नराधिप । शावस्ताद्बृहदश्वो भूत्कुवलाश्वस्ततोभवत्

ହେ ନରାଧିପ! ଅଙ୍ଗଦେଶରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗରୀ ଯିଏ ନିର୍ମାଣ କଲେ ସେ ଏହି ଶାବସ୍ତ। ଶାବସ୍ତରୁ ବୃହଦଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲା, ତାହାଠାରୁ କୁବଲାଶ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 137

धुंधुमारत्वमगमद्धुंधुं हत्वाऽसुरं पुरा । तस्य पुत्रास्त्रयो जाता दृढाश्वो घृणिरेव च

ପୂର୍ବକାଳରେ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଅସୁରକୁ ବଧ କରି ସେ ‘ଧୁନ୍ଧୁମାର’ ନାମ/ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଦୃଢାଶ୍ୱ, ଘୃଣି (ଏବଂ ତୃତୀୟ ଜଣେ)।

Verse 138

कपिलाश्वश्च विख्यातो धौंधुमारिः प्रतापवान् । दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

କପିଲାଶ୍ୱ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ‘ଧୌନ୍ଧୁମାରି’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଦୃଢାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରମୋଦ, ଏବଂ ପ୍ରମୋଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ୟଶ୍ୱ।

Verse 139

हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्संहताश्वस्ततोभवत् । अकृताश्वो रणाश्वश्च संहताश्व सुतावुभौ

ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କଠାରୁ ନିକୁମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ; ନିକୁମ୍ଭଙ୍କଠାରୁ ସଂହତାଶ୍ୱ ହେଲେ। ସଂହତାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଅକୃତାଶ୍ୱ ଓ ରଣାଶ୍ୱ।

Verse 140

युवनाश्वो रणाश्वस्य मांधाता च ततोभवत् । मांधातुः पुरुकुत्सोभूद्धर्मसेतुश्च पार्थिवः

ରଣାଶ୍ୱଙ୍କଠାରୁ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ମାନ୍ଧାତା ଜନ୍ମିଲେ। ମାନ୍ଧାତାଙ୍କଠାରୁ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଓ ରାଜା ଧର୍ମସେତୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 141

मुचुकुन्दश्च विख्यातश्शक्रमित्रः प्रतापवान् । पुरुकुत्सस्य पुत्रोभूद्दुस्सहो नर्मदापतिः

ପୁରୁକୁତ୍ସଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୁଚୁକୁନ୍ଦ—ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ର। ସେ ଅଦମ୍ୟ; ନର୍ମଦାର ଅଧିପତି ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 142

संभूतिस्तस्य पुत्रोभूत्त्रिधन्वा च ततोभवत् । त्रिधन्वनः सुतो जातस्त्रय्यारुण इति स्मृतः

ତାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସମ୍ଭୂତି ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ତ୍ରିଧନ୍ୱା ଜନ୍ମିଲେ। ତ୍ରିଧନ୍ୱାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 143

तस्य सत्यव्रतो नाम तस्मात्सत्यरथः स्मृतः । तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो हरिश्चंद्राच्च रोहितः

ତାହାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବ୍ରତ; ତେଣୁ ସେ ‘ସତ୍ୟରଥ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ତାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର; ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ରୋହିତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 144

रोहताच्च वृको जातो वृकाद्बाहुरजायत । सगरस्तस्य पुत्रोभूद्राजा परमधार्मिकः

ରୋହତାଠାରୁ ବୃକ ଜନ୍ମିଲେ; ବୃକଠାରୁ ବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ। ତାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଗର ପରମଧାର୍ମିକ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 145

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा । ताभ्यामाराधितः पूर्वमौर्वाग्निः पुत्रकाम्यया

ସଗର ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା—ପ୍ରଭା ଓ ଭାନୁମତୀ। ପୁତ୍ରକାମନାରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବେ ଔର୍ବାଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।

Verse 146

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् । एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथापरा

ଔର୍ବ ଋଷି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ବର ଦେଲେ—ଏକାଙ୍କୁ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟାଙ୍କୁ ଏକ ପୁତ୍ର ଲଭିଲା।

Verse 147

अगृह्णाद्वंशकर्तारं प्रभाऽगृह्णाद्बहून्सुतान् । एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमंजसं

ସେ ବଂଶର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପ୍ରଭା ଅନେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଭାନୁମତୀ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର—ଅସମଞ୍ଜସ—କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 148

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे यादवी प्रभा । खनंतः पृथिवीं दग्धा विष्णुना ये ऽश्वमार्गणे

ତାପରେ ଯାଦବୀ ପ୍ରଭା ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ର ପୁତ୍ର ପ୍ରସବ କଲେ। ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଖୋଜି ପୃଥିବୀ ଖନନ କରୁଥିବା ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 149

असमंजस्तु तनयो ह्यंशुमान्नाम विश्रुतः । तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः

ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଂଶୁମାନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ, ଏବଂ ଦିଲୀପଙ୍କୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 150

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता । भगीरथस्य तनयो नाभाग इति विश्रुतः

ଯାହାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା ଅବତରିଲେ—ସେଇ ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ନାଭାଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 151

नाभागस्यांबरीषोभूत्सिंधुद्वीपस्ततोभवत् । तस्यायुतायुः पुत्रोभूदृतुपर्णस्ततोभवत्

ନାଭାଗଙ୍କୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ହେଲେ। ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅୟୁତାୟୁ, ଏବଂ ଅୟୁତାୟୁଙ୍କୁ ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 152

तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः । तस्यानरण्यः पुत्रोभून्निघ्नस्तस्य सुतोभवत्

ତାହାଠାରୁ କଲ୍ମାଷପାଦ ଜନ୍ମିଲେ; ପରେ ସେ ‘ସର୍ବକର୍ମା’ ଭାବେ ସ୍ମରିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନରଣ୍ୟ, ଅନରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଘ୍ନ ହେଲେ।

Verse 153

निघ्नपुत्रावुभौ जातावनमित्र रघूत्तमौ । अनमित्रो वनमगादरिनाशकृते नृप

ହେ ନୃପ! ନିଘ୍ନଙ୍କ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ଅନମିତ୍ର ଓ ରଘୂତ୍ତମ। ଅନମିତ୍ର ଶତ୍ରୁନାଶ ନିମିତ୍ତେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 154

रघोरभूद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजस्तथा । दीर्घबाहुरजाज्जातः प्रजापालस्ततोभवत्

ରଘୁଠାରୁ ଦିଲୀପ ଜନ୍ମିଲେ, ଦିଲୀପଠାରୁ ଅଜ। ଅଜଠାରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ, ତାପରେ ପ୍ରଜାପାଳ ହେଲେ।

Verse 155

ततो दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयं । नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजोभवत्

ତାପରେ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣସ୍ୱରୂପ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ହେଲେ।

Verse 156

रावणांतकरस्तद्वद्रघूणां वंशवर्द्धनः । वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे भार्गवसत्तमः

ସେଇ ରାବଣାନ୍ତକ ଏବଂ ରଘୁବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ; ଯାହାଙ୍କ ଚରିତକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପାଇଁ ରଚିଲେ।

Verse 157

तस्य पुत्रः कुशो नाम इक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । अतिथिस्तु कुशाज्जातो निषधस्तस्य चात्मजः

ତାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯିଏ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ-କୁଳକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଥିଲେ। କୁଶରୁ ଅତିଥି ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଷଧ ହେଲେ।

Verse 158

नलस्तु निषधाज्जातो नभास्तस्मादजायत । नभसः पुंडरीकोभूत्क्षेमधन्वा ततः परम्

ନିଷଧରୁ ନଲ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ନଲରୁ ନଭାସ ଜନ୍ମିଲେ। ନଭାସରୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପରେ କ୍ଷେମଧନ୍ୱା ହେଲେ।

Verse 159

तस्यपुत्रोभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान् । अहीनगुस्तस्य सुतः सहस्राश्वस्ततः परः

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଦେବାନୀକ ହେଲେ। ଦେବାନୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅହୀନଗୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ସହସ୍ରାଶ୍ୱ ହେଲେ।

Verse 160

ततश्चंद्रावलोकस्तु तारापीडस्ततोभवत् । तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिश्चंद्रस्तस्य सुतोभवत्

ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରାବଲୋକ ଜନ୍ମିଲେ; ତାହା ପରେ ତାରାପୀଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ତାରାପୀଡଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଗିରିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ର ହେଲେ।

Verse 161

श्रुतायुरभवत्तस्माद्भारते यो निपातितः । नलौ द्वावेव विख्यातौ वंशे यस्य विशेषतः

ଏହିପରି ଯିଏ ଭାରତେ (ଭାରତବର୍ଷରେ) ନିପାତିତ/ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେ ‘ଶ୍ରୁତାୟୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେହି ବଂଶରେ ‘ନଲ’ ନାମର ଦୁଇଜଣ ବିଶେଷ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।

Verse 162

वीरसेनसुतस्तद्वन्नैषधश्च नराधिपः । एते विवस्वतो वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः

ସେହିପରି ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୈଷଧ ନରାଧିପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣାଦାତା ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 163

इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଧାନତଃ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।