Padma Purana — Srishti Khanda, Shloka 14

The Glory of Dhātrī (Āmalakī) and Tulasī: Ekādaśī Observance and Protection from Preta States

Devanagari script

धात्रीफलं च यत्रास्ते तत्र तिष्ठति केशवः । तत्र ब्रह्मा स्थिरा पद्मा तस्मात्तां तु गृहे न्यसेत्

Transliteration

dhātrīphalaṃ ca yatrāste tatra tiṣṭhati keśavaḥ | tatra brahmā sthirā padmā tasmāttāṃ tu gṛhe nyaset

Translation

ଯେଉଁଠାରେ ଧାତ୍ରୀ (ଆମଳକୀ) ଫଳ ରହେ, ସେଠାରେ କେଶବ ବସନ୍ତି। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସ୍ଥିରା ପଦ୍ମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାହାକୁ ଗୃହରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

Word by Word

• धात्री-फलम्: dhātrī fruit (amalakī fruit)
• धात्री-फलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धात्री (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः—धात्रीफल (षष्ठी-तत्पुरुषः: धात्री-सम्बन्धि फलम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: where)

• आस्ते: is/abides
• आस्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय (there)

• तिष्ठति: stands/remains
• तिष्ठति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• केशवः: Keśava (Viṣṇu)
• केशवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक-अव्यय

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्थिरा: steady/firm
• स्थिरा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पद्मा: Padmā (Lakṣmī)
• पद्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद्मा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-निपातवत् प्रयोगः; हेत्वर्थक-अव्यय (therefore/from that reason)

• ताम्: that (dhātrī/it)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• न्यसेत्: should place/set
• न्यसेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+अस्/स्यन्द? → नि+अस् (धातु ‘to place’, √अस्/√स्यन्द not; standard: नि+अस्/न्यस् from √अस्? actually √अस् is 'to be'; correct dhatu: √अस्?; better: √अस् not; verb is from √अस्?; classical: न्यस्यति from √अस्?; accepted: √अस् (धातु) with नि- उपसर्ग, causative sense ‘to place’)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; ‘should place’

Speaker

Unspecified (narrative voice within Adhyaya 60)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

Geographic Context

Type: temple

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: यत्रास्ते = यत्र + आस्ते. तस्मात्ताम् = तस्मात् + ताम् (त् + त → त्त).

Characters & Entities

• Keśava (Viṣṇu)
• Brahmā
• Padmā (Lakṣmī)
• Dhātrī (Āmalakī)

FAQs

Why is the āmalakī (dhātrīphala) considered sacred in this verse?

The verse states that wherever āmalakī is kept, Keśava (Viṣṇu) abides there, along with Brahmā and Padmā (Lakṣmī), making it a household symbol of divine presence and auspiciousness.

How does this verse support a Vaishnava devotional (bhakti) outlook?

It connects simple domestic practice—keeping a sacred item—with the immediate presence of Viṣṇu, emphasizing accessible devotion through everyday acts rather than only complex rituals.

What practical or ethical lesson does the verse convey for householders?

It encourages gṛhasthas (householders) to cultivate sanctity at home through respectful keeping of sacred, life-supporting symbols, reinforcing purity, remembrance of God, and auspicious living.