Adhyaya 5

Verse 1

भीष्म उवाच । कथं सती दक्षसुता देहं त्यक्तवती शुभा । दक्षयज्ञस्तु रुद्रेण विध्वस्तः केन हेतुना

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଶୁଭା ଦକ୍ଷକନ୍ୟା ସତୀ କିପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ? ଏବଂ ରୁଦ୍ର କେଉଁ କାରଣରୁ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କଲେ?

Verse 2

एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन्कथं देवो महेश्वरः । जगामाथ क्रोधवशं त्रिपुरारिर्महायशाः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମୋର କୌତୁହଳ—ମହାଯଶସ୍ବୀ ତ୍ରିପୁରାରି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର କିପରି କ୍ରୋଧବଶ ହେଲେ?

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । गंगाद्वारे पुरा भीष्म दक्षो यज्ञमथारभत् । तत्र देवासुरगणाः पितरोथ महर्षयः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଭୀଷ୍ମ, ପୁରାତନକାଳେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଦେବାସୁରଗଣ, ପିତୃଗଣ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 4

समाजग्मुर्मुदायुक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नागा यक्षाः सुपर्णाश्च वीरुदोषधयस्तथा

ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ତଥା ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ସୁପର୍ଣ (ଗରୁଡ) ଏବଂ ଲତା ଓ ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 5

कश्यपो भगवानत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेतसोंगिराश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः

ଭଗବାନ କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତସ, ଅଙ୍ଗିରା ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ।

Verse 6

तत्र वेदीं समां कृत्वा चातुर्होत्रं न्यवेशयत् । होता वसिष्ठस्तत्रासीदंगिराध्वर्युसत्तमः

ସେଠାରେ ସେ ସମତଳ ବେଦୀ ନିର୍ମାଣ କରି ଚାତୁର୍ହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞବିଧାନ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ବସିଷ୍ଠ ହୋତା ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗିରା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 7

बृहस्पतिरथोद्गाता ब्रह्मा वै नारदस्तथा । यज्ञकर्मप्रवृत्तौ तु हूयमानेषु चाग्निषु

ତେବେ ବୃହସ୍ପତି ଉଦ୍ଗାତା (ସାମଗାନକର୍ତ୍ତା) ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଯଜ୍ଞକର୍ମ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା।

Verse 8

आगता वसवः सर्व आदित्या द्वादशैव तु । अश्विनौ मरुतश्चैव मनवश्च चतुर्दश

ସମସ୍ତ ବସୁମାନେ ଆସିଲେ, ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ। ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମରୁତଗଣ, ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 9

एवं यज्ञे प्रवृत्ते तु हूयमानेषु चाग्निषु । विभूतिं तां परां तत्र भक्ष्यभोज्यकृतां शुभाम्

ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା; ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ପରମ ଓ ଶୁଭ ଏକ ବିଭୂତି ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା।

Verse 10

आलोक्य सर्वतो भूमिं समंताद्दशयोजनम् । महावेदी कृता तत्र सर्वैस्तत्र समन्वितैः

ଚାରିଦିଗରେ ଦଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ସେଠାରେ ସମବେତ ସମସ୍ତେ ମିଶି ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ମହାବେଦୀ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 11

सर्वान्देवान्शक्रमुख्यान्यज्ञे दृष्ट्वा सती शुभा । तदासानुनयं वाक्यं प्रजापतिमभाषत

ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି ଶୁଭା ସତୀ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 12

सत्युवाच । ऐरावतं समारूढो देवराजः शतक्रतुः । पत्न्या शच्या सहायातः कृतावासः शतक्रतुः

ସତ୍ୟ କହିଲେ—ଐରାବତ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ପତ୍ନୀ ଶଚୀ ସହ ଆସିଲେ; କୃତାବାସ ଋଷି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 13

पापानां यो यमयिता धर्मेणाधर्मिणां प्रभुः । पत्न्या धूमोर्णया सार्द्धमिहायातः स दृश्यते

ଯିଏ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛନ୍ତି, ଧର୍ମବଳେ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁ—ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଧୂମୋର୍ଣା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

Verse 14

यादसां च पतिर्द्देवो वरुणो लोकभावनः । गौर्य्या पत्न्या सहायातः प्रचेता मंडपे त्विह

ଜଳଚରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଲୋକପାଳକ ଦେବ ବରୁଣ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ ସହ ଏଠାରେ ପ୍ରଚେତାଙ୍କ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଲେ।

Verse 15

सर्वयक्षाधिपो देवः पुत्रो विश्रवसो मुनेः । पत्न्या त्विह समायातः सह देव्या धनाधिपः

ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୁନି ବିଶ୍ରବାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧନାଧିପ ଦେବ ଏଠାରେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବୀ ସହିତ କୁବେର ମଧ୍ୟ ପଧାରିଛନ୍ତି।

Verse 16

मुखं यः सर्वदेवानां जंतूनामुदरे स्थितः । वेदा यदर्थमुत्पन्नास्सोयं यज्ञमुपागतः

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉଦରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେଇ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 17

निऋती राक्षसेन्द्रोऽसौ दिक्पतित्वे नियोजितः । स च त्विहागतस्तात पत्न्या सार्द्धं क्रताविह

ସେଇ ନିଋତି—ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର—ଦିକ୍ପତି ପଦରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ, ତାତ, ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏହି କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞକୁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 18

आयुःप्रदो जगत्यस्मिन्ब्रह्मणा निर्मितः पुरा । प्राणोपानोव्यानौदानस्समानाह्वयस्तथा

ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଜଗତରେ ଆୟୁ ଦାତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ ଓ ସମାନ ନାମକ ପ୍ରାଣବାୟୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 19

एकोनपंचाशत्केन गणेन परिवारितः । यज्ञे प्रजापतिश्चासौ वायुर्देवःसमागतः

ଊଣପଞ୍ଚାଶ ଗଣଦଳ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ସେଇ ପ୍ରଜାପତି—ଦେବ ବାୟୁ—ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗମନ କଲେ।

Verse 20

द्वादशात्मा ग्रहाध्यक्षःचक्षुषी जगतस्त्विह । पाति वै भुवनं सर्वं देवानां यः परायणः

ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମକ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ଏହି ଜଗତର ଚକ୍ଷୁସ୍ୱରୂପ; ସେ ଦେବତାଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 21

आयुषश्च वनानां च दिवसानां पतिर्हि यः । संज्ञा पतिरिहायातो भास्करो लोकपावनः

ଯିଏ ଆୟୁ, ବନ ଓ ଦିନମାନଙ୍କର ପତି—ଲୋକପାବନ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ପତି ଭାସ୍କର—ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 22

अत्रिवंशसमुद्भूतो द्विजराजो महायशाः । नयनानंदजननो लोकनाथो धरातले

ଅତ୍ରିବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜରାଜ ଧରାତଳେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ନୟନାନନ୍ଦଦାତା ଓ ଲୋକନାଥ-ରକ୍ଷକ।

Verse 23

ओषधीनां पतिश्चापि वीरुधामपि सर्वशः । उडुनाथः सपत्नीक इहायातः शशी तव

ଔଷଧିମାନଙ୍କର ପତି ଓ ସମସ୍ତ ଲତା-ବନସ୍ପତିର ଅଧିପତି—ପତ୍ନୀସହ ଉଡୁନାଥ ଶଶୀ—ହେ ତବ, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 24

वसवोष्टौ समायाता अश्विनौ च समागतौ । वृक्षो वनस्पतिश्चापि गन्धर्वाप्सरसां गणाः

ଆଠ ବସୁ ଆସିଲେ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ମଧ୍ୟ ସମାଗତ ହେଲେ; ବୃକ୍ଷ ଓ ବନସ୍ପତିର ଅଧିପତି, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ (ଆସିଲେ)।

Verse 25

विद्याधरा भूतसंघा वेताला यक्षराक्षसाः । पिशाचाश्चोग्रकर्माणस्तथान्ये जीवहारकाः

ବିଦ୍ୟାଧର, ଭୂତସଂଘ, ବେତାଳ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ; ଉଗ୍ରକର୍ମା ପିଶାଚ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣହାରୀ ସତ୍ତାମାନେ (ମଧ୍ୟ ଥିଲେ)।

Verse 26

नद्यो नदाः समुद्राश्च द्वीपाश्च सह पर्वतैः । ग्राम्यारण्याश्च पशवो यदिङ्गं यच्च नेङ्गति

ନଦୀ ଓ ଉପନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତସହ ଦ୍ୱୀପମାନ; ଗ୍ରାମ୍ୟ ଓ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପଶୁ—ଚଳମାନ ଓ ଅଚଳ, ସବୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 27

कश्यपो भगवानत्रिर्वसिष्ठश्चापरैः सह । पुलस्त्यः पुलहश्चैव सनकाद्या महर्षयः

ଭଗବାନ କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ ଏବଂ ସନକାଦି ମହର୍ଷିମାନେ (ମଧ୍ୟ) ଥିଲେ।

Verse 28

पुण्या राजर्षयश्चैव पृथिव्यां ये च पार्थिवाः । वर्णाश्चाश्रमिणश्चैव सर्वे ये कर्मकारिणः

ପୁଣ୍ୟ ରାଜର୍ଷିମାନେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ରାଜାମାନେ; ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମସ୍ଥମାନେ—କର୍ମଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ସମସ୍ତେ (ଏଠାରେ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 29

किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मी सृष्टिरिहागता । भगिन्यो भागिनेयाश्च भगिनीपतयस्त्विमे

ଏଠାରେ ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି—ଏମାନେ ଭଗିନୀମାନେ, ଭଗିନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ଏମାନେ ଭଗିନୀପତିମାନେ।

Verse 30

स्वभार्यासहिताः सर्वे सपुत्रास्सह बांधवाः । त्वया समर्चिताः सर्वे दानमानपरिग्रहैः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ, ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ—ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦାନ, ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ-ସତ୍କାରରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 31

आमंत्रणा मंत्रितानां सर्वेषां मानना कृता । एक एवात्र भगवान्पतिर्मे न समागतः

ଆମନ୍ତ୍ରିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସ୍ୱାଗତ ଓ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ମୋର ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁ—ମୋ ପତି—ଏକମାତ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି।

Verse 32

विना तेन त्विदं सर्वं शून्यवत्प्रतिभाति मे । मन्ये चाहं तु भवता पतिर्मे न निमंत्रितः

ତାଙ୍କ ବିନା ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଶୂନ୍ୟବତ୍ ଲାଗୁଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯେ ଆପଣ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହାନ୍ତି।

Verse 33

विस्मृतस्ते भवेन्नूनं सर्वं शंसतु मे भवान् । पुलस्य उवाच । तस्यास्तदुक्तं वचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः

“ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 34

पतिस्नेह समायुक्तां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् । अंकमारोप्य तां बालां साध्वीं पतिपरायणाम्

ପତିସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ସେହି ସାଧ୍ବୀ, ପତିପରାୟଣା ବାଳିକାକୁ ସେ ଅଙ୍କରେ ଉଠାଇ ସ୍ନେହରେ ଧରିଲେ।

Verse 35

पतिव्रतां महाभागां पतिप्रियहितैषिणीम् । प्राह गंभीरभावेन शृणु वत्से यथातथम्

ସେହି ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗା, ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତ ଚାହୁଁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେ ଗମ୍ଭୀରଭାବେ କହିଲେ—“ବତ୍ସେ, ଯଥାତଥ ଶୁଣ।”

Verse 36

येनाद्य कारणेनेह पतिस्ते न निमंत्रितः । कपालपात्रधृक्चर्मी भस्मावृत तनुस्तथा

ଆଜି କେଉଁ କାରଣରୁ ଏଠାରେ ତୁମ ପତିଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଗଲା ନାହିଁ—ଯିଏ କପାଳପାତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ?

Verse 37

शूली मुण्डी च नग्नश्च श्मशाने रमते सदा । विभूत्याङ्गानि सर्वाणि परिमार्ष्टि च नित्यशः

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡିତମସ୍ତକ ଓ ନଗ୍ନ ହୋଇ ସେ ସଦା ଶ୍ମଶାନରେ ରମଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ନିଜ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ବିଭୂତି ଲେପନ କରନ୍ତି।

Verse 38

व्याघ्रचर्मपरीधानो हस्तिचर्मपरिच्छदः । कपालमालं शिरसि खट्वागं च करे स्थितं

ସେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ପରିଧାନ କରନ୍ତି ଓ ହସ୍ତିଚର୍ମରେ ଆବୃତ; ଶିରରେ କପାଳମାଳା ଏବଂ ହାତରେ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 39

कट्यां वै गोनसं बध्वा लिंगेऽस्थ्नां वलयं तथा । पन्नगानां तु राजानमुपवीतं च वासुकिम्

କଟିରେ ଗୋନସ ସର୍ପକୁ ବାନ୍ଧି, ଲିଙ୍ଗରେ ଅସ୍ଥିର ବଳୟ ରଖି, ସେ ପନ୍ନଗରାଜ ବାସୁକିଙ୍କୁ ଉପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 40

कृत्वा भ्रमति चानेन रूपेण सततं क्षितौ । नग्ना गणाः पिशाचाश्च भूतसंघा ह्यनेकशः

ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ସଦା ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସହ ନଗ୍ନ ଗଣ, ପିଶାଚ ଓ ଅନେକ ଭୂତସଂଘ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 41

त्रिनेत्रश्च त्रिशूली च गीतनृत्यरतस्सदा । कुत्सितानि तथान्यानि सदा ते कुरुते पतिः

ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସଦା ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ରତ—ତୁମ ପତି ନିତ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମ ଓ ସେପରି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କରେ।

Verse 42

त्रपाकरो भवेन्मह्यं देवानां संनिधिः कथं । कीदृक्च वसनं तस्य केतनं प्रति नार्हति

ମୁଁ ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ହେଲେ ଦେବମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧି ମୋ ପାଖକୁ କିପରି ଆସିବ? ତାଙ୍କର ବସନ କିପରି—ଯାହା ସମ୍ମାନିତ ଗୃହରେ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ।

Verse 43

एतैर्दोषैर्मया वत्से लोकानां चैव लज्जया । नाह्वानं तु कृतं तस्य कारणेन मया सुते

ଏହି ମୋ ଦୋଷମାନଙ୍କ କାରଣରୁ, ପ୍ରିୟ ବତ୍ସେ, ଏବଂ ଲୋକଲଜ୍ଜାରୁ—ହେ କନ୍ୟେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି କାରଣ।

Verse 44

यज्ञस्यास्य समाप्तौ तु पूजां कृत्वा त्वया सह । आनीय तव भर्त्तारं त्वया सह त्रिलोचनम्

ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ତୁମ ସହ ପୂଜା କରି, ତୁମ ପତି ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କୁ ଆଣି ତୁମ ସହ ରଖିବି।

Verse 45

त्रैलोक्यस्याधिकां पूजां करिष्यामि च सत्कृतैः । एतत्ते सर्वमाख्यातं त्रपायाः कारणं महत्

ସତ୍କୃତ ଅର୍ପଣମାନେ ସହିତ ମୁଁ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପୂଜା କରିବି। ଏପରି ମୋର ମହା ଲଜ୍ଜାର କାରଣ ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 46

नात्र मन्युस्त्वया कार्यः सर्वः स्वं भागमर्हति । अन्यजन्मनि यैर्यादृक्कृतं कर्म शुभाशुभम्

ଏଠାରେ ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଭାଗ ପାଏ। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେପରି ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 47

इह जन्मनि ते तादृक्पुत्रिके भुंजते फलम् । परितापं मा कृथास्त्वं फलं भुंक्ष्व पुराकृतम्

ହେ କନ୍ୟେ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ସେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗୁଛ। ଦୁଃଖ କରନି; ପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ଫଳକୁ ଭୋଗ କର।

Verse 48

श्रियं परगतां दृष्ट्वा रूपसौभाग्यशोभनाम् । रूपं च कांतिसौभाग्यं रम्याण्याभरणानि च

ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗତା ହୋଇ, ରୂପ-ସୌଭାଗ୍ୟ-ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କର ରମ୍ୟ ରୂପ, କାନ୍ତିମୟ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଆଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 49

कुलेमहतिवैजन्मवपुश्चातीवसुंदरम् । पूर्वभाग्यैस्तु लभ्यंते नरैरेतानि सुव्रते

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେହ—ଏହି ସବୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟ-ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 50

मात्मानं परिनिंदेथामाच भाग्यानि सुव्रते । फलं चैवं विधिकृतं दातुं कस्य तु कः क्षमः

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରନି, ଭାଗ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଦିଅନି। ବିଧି ଯେ ଫଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି, ତାହାକୁ କିଏ କାହା ପାଇଁ ଦେଇବା କିମ୍ବା ବଦଳାଇବାରେ ସମର୍ଥ?

Verse 51

नास्ति वै बलवान्कश्चिन्नमूढो न च पंडितः । पांडित्यं च बलं चैव जायते पूर्वकर्मणः

କେହି ଜନ୍ମତଃ ବଳବାନ ନୁହେଁ, ନ ଜନ୍ମତଃ ମୂଢ଼ କିମ୍ବା ପଣ୍ଡିତ; ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ବଳ—ଦୁହେଁ ପୂର୍ବକର୍ମରୁ ଜନ୍ମେ।

Verse 52

एते देवा दिवं प्राप्ताः शोभमानाः स्थिताश्चिरम् । पुण्येन तपसा चैव क्षेत्रेषुविविधेषुच

ଏହି ଦେବମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରସେବା-ସଂଯୋଗରେ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଦୀର୍ଘକାଳ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 53

यदेभिरार्जितं पुण्यं तस्यैते फलभागिनः । एवमुक्ता ततः सा तु सती भीष्मरुषान्विता

“ଏମାନେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି, ତାହାର ଫଳରେ ଏହି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗୀ ହେବେ।” ଏପରି କୁହାଯାଇ, ସେ ସତୀ ତେବେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 54

विनिंदमाना पितरं क्रोधेनारुणितेक्षणा । एवमेतद्यथा तात त्वया चोक्तं ममाग्रतः

କ୍ରୋଧରେ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା; ପିତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି ସେ କହିଲା—“ତାତ! ତୁମେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ଏହା ଅଟେ।”

Verse 55

सर्वो जनः पुण्यभागी पुण्येन लभते श्रियं । पुण्येन लभते जन्म पुण्ये भोगाः प्रतिष्ठिताः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ; ପୁଣ୍ୟରେ ହିଁ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ମିଳେ, ଏବଂ ଭୋଗସୁଖ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 56

तदयं जगतामीशः सर्वेषामुत्तमोत्तमः । स्थानान्येतानि सर्वेषां दत्तान्येतेन धीमता

ସେଇ ଜଗତମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେହି ଧୀମାନ୍ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଦେଲେ।

Verse 57

ये गुणास्तस्य देवस्य वक्तुं जिह्वापि वेधसः । न शक्ता ख्यापने तस्य देवस्य परमेष्ठिनः

ସେହି ପରମେଷ୍ଠି ଦେବଙ୍କ ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 58

भस्मास्थि च कपालानि श्मशाने वसतिस्तथा । गोनसाद्याश्च ये सर्पाः सर्वे ते भूषणीकृताः

ଭସ୍ମ, ଅସ୍ଥି ଓ କପାଳ, ଶ୍ମଶାନବାସ ତଥା ଗୋନସ ଆଦି ସର୍ପ—ଏ ସବୁକୁ ସେ ଭୂଷଣରୂପେ କରିଛନ୍ତି।

Verse 59

भूतप्रेतगणास्तस्य पिशाचा गुह्यकास्तथा । एष धाता विधाता च एष पालयिता दिशः

ଭୂତ-ପ୍ରେତଗଣ ତାଙ୍କର; ପିଶାଚ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର। ସେଇ ଧାତା-ବିଧାତା, ସେଇ ଦିଗମାନଙ୍କର ପାଳକ।

Verse 60

प्रसादेन च रुद्रस्य प्राप्तस्वर्गः पुरंदरः । यदि रुद्रेस्ति देवत्वं यदि सर्वगतः शिवः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଯଦି ରୁଦ୍ରରେ ଦେବତ୍ୱ ଅଛି, ଯଦି ଶିବ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ—ତେବେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବିଚାର କର।

Verse 61

सत्येन तेन ते यज्ञं विध्वंसयतु शंकरः । यद्यस्ति मे तपः किंचित्कश्चिद्धर्मोथवा कृतः

ମୋର ଏହି ସତ୍ୟବଳରେ ଶଙ୍କର ତୁମ ଯଜ୍ଞକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରୁନ୍ତୁ। ଯଦି ମୋରେ କିଛି ତପସ୍ୟା ଅଛି, କିମ୍ବା କୌଣସି ଧର୍ମକର୍ମ କରିଥାଏ—

Verse 62

फलेन तस्य धर्मस्य यज्ञस्ते नाशमर्हति । प्रियाहं यदि देवस्य यदि मां तारयिष्यति

ସେହି ଧର୍ମର ଫଳବଳରେ ତୁମ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ପାଉ ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତାରିବେ।

Verse 63

तेन सत्येन ते गर्वः समाप्तिमभिगच्छतु । इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहस्थेन तेजसा

“ଏହି ସତ୍ୟବଳରେ ତୋର ଗର୍ବ ଶେଷ ହେଉ।” ଏମିତି କହି ସେ ଯୋଗଧ୍ୟାନ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ନିଜ ଦେହସ୍ଥ ତେଜରେ।

Verse 64

निर्ददाह तदात्मानं सदेवासुरपन्नगैः । किंकिमेतदिति प्रोक्ते गंधर्वगणगुह्यकैः

ଦେବ, ଅସୁର ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ନିଜ ଦେହାତ୍ମକୁ ଦହନ କଲେ। ତେବେ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣ, ଦିବ୍ୟ ପରିଚାରକବୃନ୍ଦ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ—“ଏହା କ’ଣ, କ’ଣ ଘଟୁଛି?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

Verse 65

गंगाकूले तदा मुक्तो देहो वै क्रुद्धया तया । सौनकं नाम तत्तीर्थं गंगायाः पश्चिमे तटे

ତେବେ ଗଙ୍ଗାକୂଳରେ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧର କାରଣରୁ, ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଗଙ୍ଗାର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ସେହି ତୀର୍ଥ ‘ସୌନକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 66

श्रुत्वा रुद्रस्तु तद्वार्त्तां पत्न्यानाश सुदुःखितः । हंतुं यज्ञं धीरभवत्देवानामिह पश्यताम्

ସେ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ରୁଦ୍ର ପତ୍ନୀବିୟୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ହେଲେ।

Verse 67

गणकोटिः समादिष्टा ग्रहा वैनायकास्तथा । भूतप्रेतपिशाचाश्च दक्षयज्ञ विनाशने

ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ପାଇଁ ଏକ କୋଟି ଗଣଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଆଗଲା; ସହିତ ଗ୍ରହ, ବୈନାୟକ ଏବଂ ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 68

तैर्गत्वा विबुधास्सर्वे यज्ञे निर्जित्य नाशिताः । हते यज्ञे तदा दक्षो निरुत्साहो निरुद्यमः

ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ନାଶ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେବା ସହିତ ଦକ୍ଷ ଉତ୍ସାହହୀନ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ—ପ୍ରୟାସରହିତ—ହୋଇଗଲା।

Verse 69

उपगम्याब्रवीत्त्रस्तो देवदेवं पिनाकिनम् । न ज्ञातोसि मया देव देवानां प्रभुरीश्वरः

ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ଦେବଦେବ ପିନାକୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରି କହିଲା—“ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲି ନାହିଁ; ଆପଣ ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଓ ଈଶ୍ୱର।”

Verse 70

त्वमस्य जगतोधीशः सुरास्सर्वे त्वया जिताः । कृपां कुरु महेशान गणान्सर्वान्निवर्त्तय

ଆପଣ ଏହି ଜଗତର ଅଧୀଶ୍ୱର; ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଛନ୍ତି। ହେ ମହେଶାନ, କୃପା କରି ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗଣଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଡାକି ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 71

गणैर्नानाविधैर्घोरैर्नानाभूषणभूषितैः । नानावदनदंतौष्ठैर्नाना प्रहरणोद्यतैः

ନାନାପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ଗଣସମୂହ ସହ—ବିଭିନ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ; ନାନା ମୁଖ, ଦାନ୍ତ ଓ ଓଷ୍ଠଧାରୀ, ଏବଂ ନାନାବିଧ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଧରିଥିବା।

Verse 72

नाना नागेंद्रसंदष्ट जटाभारोपशोभितैः । सुदृढोद्धत दर्पाढ्यैर्घोरैर्घोरनिघातिभिः

ଅନେକ ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଦଂଶିଥିବା ପରି ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଜଟାଭାରର ଭାରେ ଶୋଭିତ; ଅତିଦୃଢ, ଉଗ୍ର, ଦର୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଭୟଙ୍କର ଓ ଘୋର ପ୍ରହାରକାରୀ।

Verse 73

कामरूपैरकांतैश्च सर्वकामसमन्वितैः । अनिवार्यबलैश्चोग्रैर्योगिभिर्योगगामिभिः

ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ, କାମବନ୍ଧନରହିତ, ସର୍ବ ସିଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ; ଅନିବାର୍ୟ ଓ ଉଗ୍ର ବଳଧାରୀ—ଯୋଗମାର୍ଗଗାମୀ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 74

व्यालोलकेसरजटैर्दंष्ट्रोत्कटहसन्मुखैः । करींद्रकरटाटोप पाटवैः सिंहदेहिभिः

ଯାହାଙ୍କ କେଶର ଓ ଜଟା ଉନ୍ମତ୍ତଭାବେ ଲହରାଉଥିଲା, ଉଦ୍ଗତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଓ ଘୋର ହାସ୍ୟରେ ବିକଟ ମୁଖ ଥିଲା; ଏବଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରର ମଦୋନ୍ମାଦ ସଦୃଶ ଗର୍ବୋନ୍ମାଦରେ ପାରଙ୍ଗତ—ଏମନ୍ତି ସିଂହଦେହୀ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 75

केचित्परमदाघ्राण घूर्णद्दीपसमप्रभैः । विचित्रचित्रवसनैर्द्धीरधीरवारदिभिः

କେହି କେହି ପରମ ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଡଗମଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ଟିମଟିମାଉଥିବା ଦୀପ ସମାନ ଥିଲା; ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ରବସନ ପରିଧାନ କରି—ମିଶ୍ର ସଭା ପରି: କେହି ଧୀର, କେହି ଅଧୀର, ଆଉ କେହି ବାକ୍ୟରେ ଗର୍ବୋକ୍ତି କରୁଥିଲେ।

Verse 76

मृगव्याघ्रसिंहरुतैस्तरक्ष्वजिनधारिभिः । भुजंगहारवलयकृतयज्ञोपवीतकैः

ସେମାନେ ମୃଗ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ସିଂହର ଗର୍ଜନ ପରି ନାଦ କରୁଥିଲେ; ତରକ୍ଷୁର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ସର୍ପକୁ ହାର ଓ ବଳୟ ଭଳି ଧାରଣ କରି, କୁଣ୍ଡଳିତ ନାଗଦ୍ୱାରା କୃତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 77

शूलासिपट्टिशधरैः परशुप्रासहस्तकैः । वज्रक्रकचकोदंडकालदंडास्त्रपाणिभिः

ସେମାନେ ଶୂଳ, ଖଡ୍ଗ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ହାତରେ ପରଶୁ ଓ ପ୍ରାସ ଧରିଥିଲେ; ଏବଂ ବଜ୍ର, କରକଚ (ଆରି), କୋଦଣ୍ଡ, କାଳଦଣ୍ଡ ଆଦି ନାନା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 78

गणेश्वरैः सुदुर्द्धर्षैर्वृतः सूर्यो ग्रहैरिव । देवदेवमहादेव नष्टो यज्ञो दिवं गतः

ଅଜେୟ ଗଣେଶ୍ୱର-ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ସେ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ। ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ! ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 79

मृगरूपधरो भूत्वा भयभीतस्तु शंकर । नमः शङ्खाभदेवाय सगणाय सनंदिने

ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ଶଙ୍କର ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ କହିଲେ—“ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ପ୍ରଭାବାନ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗଣସହିତ ଓ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 80

वृषासनाय सोमाय क्रतुकालांतकाय च । नमो दिक्चर्मवस्त्राय नमस्ते तीव्रतेजसे

ବୃଷାସନରେ ଆସୀନ, ସୋମସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ କ୍ରତୁ ଓ କାଳର ଅନ୍ତକାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦିଗ୍ଗଜର ଚର୍ମକୁ ବସ୍ତ୍ରରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହେ ତୀବ୍ରତେଜସ୍ୱୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 81

ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायामिताय च । गिरीशाय सुरेशाय ईशानाय नमोनमः

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ବ୍ରହ୍ମମୟ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଅପରିମେୟ—ସେଇ ଗିରୀଶ, ସୁରେଶ, ଈଶାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 82

रुद्राय प्रतिवज्राय शिवाय क्रथनाय च । सुरासुराधिपतये यतीनां पतये नमः

ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ପ୍ରତିବଜ୍ର (ଅଜେୟ) ଶିବଙ୍କୁ, କ୍ରଥନ (ଦମନକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କୁ ନମଃ; ସୁର-ଅସୁର ଅଧିପତି ଓ ଯତୀମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 83

धूम्रोग्राय विरूपाय यज्वने घोररूपिणे । विरूपाक्षाशुभाक्षाय सहस्राक्षाय वै नमः

ଧୂମ୍ର-ଉଗ୍ର, ବିରୂପ, ଯଜ୍ୱା ଓ ଘୋରରୂପଧାରୀଙ୍କୁ ନମନ; ବିରୂପାକ୍ଷ, ଅଶୁଭାକ୍ଷ ଏବଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ନମଃ।

Verse 84

मुंडाय चंडमुण्डाय वरखट्वाङ्गधारिणे । कव्यरूपाय हव्याय सर्वसंहारिणे नमः

ମୁଣ୍ଡ (ମୁଣ୍ଡିତ)ଙ୍କୁ, ଚଣ୍ଡ-ମୁଣ୍ଡ ସଂହାରକଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ; କବ୍ୟରୂପ ଓ ହବ୍ୟରୂପ, ସର୍ବସଂହାରୀଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 85

भक्तानुकंपिनेत्यर्थं रुद्रजाप्यस्तुताय च । विरूपाय सुरूपाय रूपाणां शतकारिणे

ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପା ଯାହାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରଜପରେ ସ୍ତୁତ; ଯିଏ ବିରୂପ ଓ ସୁରୂପ—ଯିଏ ଶତଶଃ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 86

पंचास्याय शुभास्याय चंद्रास्याय नमो नमः । वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च

ପଞ୍ଚମୁଖ, ଶୁଭମୁଖ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ବରଦାତା, ବରାର୍ହ, କୂର୍ମରୂପ ଓ ମୃଗରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମୋ ନମଃ।

Verse 87

लीलालकशिखंडाय कमंडलुधराय च । विश्वनाम्नेथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः

ଲୀଳାମୟ ଜଟାଶିଖଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣକାରୀ—‘ବିଶ୍ୱ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 88

त्रिनेत्रत्राणमस्माकं त्रिपुरघ्नविधीयतां । वाङ्मनः कायभावैस्तु प्रपन्नस्य महेश्वर

ହେ ତ୍ରିନେତ୍ର, ହେ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ବାଣୀ-ମନ-କାୟ ଭାବରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ।

Verse 89

एवं स्तुतस्तदा देवो दक्षेणापन्नदेहिना । दिव्येनानेन स्तोत्रेण भृशमाराधितस्तदा

ଏଭଳି ନୂତନ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସେ ସମୟରେ ଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 90

समग्रं ते यज्ञफलं मया दत्तं प्रजापते । सर्वकामप्रसिर्द्ध्य्थंफलंप्राप्स्यस्यनुत्तमम्

ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଜ୍ଞର ସମଗ୍ର ଫଳ ଦାନ କରିଛି। ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଅନୁତ୍ତମ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 91

एवमुक्तो भगवता प्रणम्याथ सुरेश्वरम् । जगाम स्वनिकेतं तु गणानामेव पश्यताम्

ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ଦେବାଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଗଣମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ନିଜ ନିକେତନକୁ ଗଲେ।

Verse 92

पत्न्याः शोकेन वै देवो गंगाद्वारे तदास्थितः । तां सतीं चिंतयानस्तु क्व नु सामेप्रियागता

ପତ୍ନୀ-ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେବ ସେତେବେଳେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ସେହି ସତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରି—“ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଗଲା?” ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 93

तस्य शोकाभिभूतस्य नारदो भवसंन्निधौ । सा ते सती या देवेश भार्या प्राणसमामृता

ଶୋକରେ ଆବୃତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଭବ (ଶିବ) ସନ୍ନିଧାନରେ ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ! ସେହି ସତୀ, ଆପଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।”

Verse 94

हिमवद्दुहिता सा च मेनागर्भसमुद्भवा । जग्राह देहमन्यं सा वेदवेदार्थवेदिनी

ସେ ହିମବାନଙ୍କ କନ୍ୟା, ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିତା; ସେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ—ବେଦ ଓ ବେଦାର୍ଥ ଜାଣୁଥିବା ଜ୍ଞାନିନୀ ଥିଲେ।

Verse 95

श्रुत्वा देवस्तदा ध्यानमवतीर्णामपश्यत । कृतकृत्यमथात्मानं कृत्वा देवस्तदास्थितः

ଏହା ଶୁଣି ଦେବ ସେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନ ଅବତରିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ପରେ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ମନେ କରି ଦେବ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 96

संप्राप्तयौवना देवी पुनरेव विवाहिता । एवं हि कथितं भीष्म यथा यज्ञो हतः पुरा

ଦେବୀ ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପୁନର୍ବାର ବିବାହିତା ହେଲେ। ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଏହିପରି କଥିତ—ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।