Shloka 64

Rāma’s Meeting with Agastya: Gift-Ethics (Dāna) and the Tale of King Śveta

Devanagari script

अहमाक्रमितुं सौम्य तदरण्यमुपागतः । तस्यारण्यस्य मध्यं तु युक्तं मूलफलैः सदा

Transliteration

ahamākramituṃ saumya tadaraṇyamupāgataḥ | tasyāraṇyasya madhyaṃ tu yuktaṃ mūlaphalaiḥ sadā

Translation

ହେ ସୌମ୍ୟ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲି; ଏବଂ ସେ ଅରଣ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗ ସଦା ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)

• आक्रमितुम्: to enter/stride into; to traverse
• आक्रमितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: आ + क्रम् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive); क्रियार्थक (to do)

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); विशेषणम् अरण्यम्

• अरण्यम्: forest
• अरण्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• उपागतः: having approached; arrived
• उपागतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nom, Sing)

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Genitive Singular)

• अरण्यस्य: of the forest
• अरण्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (Neuter, Genitive, Singular)

• मध्यम्: the middle; central part
• मध्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)

• तु: but; indeed
• तु: Sambandha/Avyaya (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (contrastive particle)

• युक्तम्: endowed; furnished
• युक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Sing); विशेषणम् मध्यम्

• मूल-फलैः: with roots and fruits
• मूल-फलैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Neuter, Instrumental, Plural); इतरेतर-द्वन्द्व (roots and fruits)

• सदा: always
• सदा: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: always)

Speaker

Unspecified narrator (speaker not identifiable from the single verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ahamākramituṃ = अहम् + आक्रमितुम्; tadaraṇyamupāgataḥ = तत् + अरण्यम् + उपागतः; tasyāraṇyasya = तस्य + अरण्यस्य.

FAQs

What does this verse describe in simple terms?

It describes a speaker arriving to cross a forest and noting that the forest’s center is naturally supplied with edible roots and fruits.

Does this shloka mention a specific tirtha or sacred geography?

Not explicitly in this verse; it focuses on a forest setting and its abundance rather than naming a specific pilgrimage site.

What ethical or spiritual idea can be drawn from this verse?

A common Purāṇic motif is that nature provides sustenance for one who undertakes a difficult passage; it can be read as encouragement toward perseverance and trust in providential support.