Adhyaya 18

Verse 1

भीष्मौवाच । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्श्रुतवानस्मि तत्त्वतः । अभिषेकं तु गायत्र्याः सदस्यत्र तथा कृतम्

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣିଛି—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ସଭାରେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ଅଭିଷେକ କ୍ରିୟା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ହୋଇଥିଲା।

Verse 2

विरोधं चैव सावित्र्या शापदानं तथा कृतम् । विष्णुना च यथा देवी सर्वस्थानेषु कीर्तिता

ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ତାଙ୍କର ବିରୋଧ ଓ ଶାପଦାନର ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କଥିତ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସର୍ବସ୍ଥାନରେ କିପରି କୀର୍ତ୍ତିତ କଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 3

गायत्री चापि रुद्रेण स्तुता च वरवर्णिनी । तं श्रुत्वा प्रतिमात्मानं विस्तरेण पितामहम्

ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାହା ଶୁଣି ପ୍ରତିମାତ୍ମା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିସ୍ତାରରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 4

प्रहृष्टानि च रोमाणि प्रशांतं च मनो मम । श्रुत्वा मे परमा प्रीतिः कौतूहलमथैव हि

ମୋର ରୋମାଞ୍ଚ ଉଦ୍ଭବିଲା ଏବଂ ମନ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲା। ଏହା ଶୁଣି ମୋତେ ପରମ ପ୍ରୀତି ହେଲା, ସହିତେ ମହା କୌତୁହଳ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଲା।

Verse 5

नारायणस्तु भगवान्कृत्वा तां परमां च वै । ब्रह्मपत्न्याः स्तुतिं भक्त्या न्यस्यतां पर्वतोपरि

ତେବେ ଭଗବାନ ନାରାୟଣ ସେହି ପରମ ସ୍ତୁତି ରଚି, ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାକୁ ଭକ୍ତିଭାବେ ପର୍ବତଶିଖରରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 6

उवाच वचनं विष्णुस्तुष्टिपुष्टिप्रदायकम् । श्रीमति ह्रीमती चैव या च देवीश्वरी तथा

ବିଷ୍ଣୁ ତୃପ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ଦାନକାରୀ ବଚନ କହିଲେ—ଶ୍ରୀମତୀ, ହ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ଦେବୀଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି।

Verse 7

एतदेव श्रुतं ब्रह्मंस्तव वक्त्राद्विनिःसृतम् । उत्तरं तत्र यद्भूतं यच्च तस्मिन्स्थले कृतम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଏହା ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିବାଭଳି ଶୁଣିଛି। ଏବେ କହନ୍ତୁ, ସେଠାରେ ପରେ କଣ ଘଟିଲା ଏବଂ ସେଇ ସ୍ଥାନରେ କଣ କରାଗଲା?

Verse 8

आनुपूर्व्या च तत्सर्वं भगवान्वक्तुमर्हति । श्रुतेन मे देहशुद्धिर्भविष्यति न संशयः

ଭଗବାନ ଦୟାକରି ସେ ସମସ୍ତକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହନ୍ତୁ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୋର ଦେହଶୁଦ୍ଧି ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । यजतः पुष्करे तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । शृणुराजन्निदं चित्रं पूर्वमेव यथाकृतम्

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ପୁଷ୍କରରେ ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବେ ଯଥା ଘଟିଥିଲା ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 10

आदौ कृतयुगे तस्मिन्यजमाने पितामहे । मरीचिरंगिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ଆଦି କୃତଯୁଗରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମରୀଚି ଓ ଅଙ୍ଗିରା, ଏବଂ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 11

दक्षः प्रजापतिश्चैव नमस्कारं प्रचक्रिरे । विद्योतमानाः पुरुषाः सर्वाभरणभूषिताः

ଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେହି ପୁରୁଷମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 12

उपनृत्यंति देवेशं विष्णुमप्सरसां गणाः । ततो गंधर्वतूर्यैस्तु प्रतिनंद्य विहायसि

ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ଦେବେଶ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କରେ; ପରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ବାଦ୍ୟ ସହ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ କରି ସ୍ତୁତି କରେ।

Verse 13

बहुभिः सह गंधर्वैः प्रगायति च तुंबरुः । महाश्रुतिश्चित्रसेन ऊर्णायुरनघस्तथा

ବହୁ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସହ ତୁମ୍ବୁରୁ ଗାନ କରେ; ଏବଂ ମହାଶ୍ରୁତି, ଚିତ୍ରସେନ, ଊର୍ଣ୍ଣାୟୁ ଓ ପାପହୀନ ଅନଘ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 14

गोमायुस्सूर्यवर्चाश्च सोमवर्चाश्च कौरव । युगपच्च तृणायुश्च नंदिश्चित्ररथस्तथा

ହେ କୌରବ! ଗୋମାୟୁ, ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚା, ସୋମବର୍ଚ୍ଚା; ତଥା ଯୁଗପତ୍, ତୃଣାୟୁ, ନନ୍ଦି ଏବଂ ଚିତ୍ରରଥ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ ଥିଲେ)।

Verse 15

त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः । कलिः पंचदशश्चात्र तारकश्चात्र षोडशः

ଏଠାରେ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶାଲିଶିର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପର୍ଜନ୍ୟ; ପଞ୍ଚଦଶ ଏଠାରେ କଳି, ଷୋଡଶ ଏଠାରେ ତାରକ।

Verse 16

हाहाहूहूश्च गंधर्वो हंसश्चैव महाद्युतिः । इत्येते देवगंधर्वा उपगायंति ते विभुम्

ହାହାହୂହୂ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାଦ୍ୟୁତି ହଂସ—ଏହି ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେହି ବିଭୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିଗୀତରେ ଗାଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 17

तथैवाप्सरसो दिव्या उपनृत्यंति तं विभुं । धातार्यमा च सविता वरुणोंशो भगस्तथा

ସେହିପରି ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେହି ବିଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ସବିତା, ବରୁଣ, ଅଂଶ ଓ ଭଗ ମଧ୍ୟ (ତାଙ୍କୁ) ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

Verse 18

इंद्रो विवस्वान्पूषा च त्वष्टा पर्जन्य एव च । इत्येते द्वादशादित्या ज्वलंतो दीप्ततेजसः

ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ୍ (ସୂର୍ୟ), ପୂଷା, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଏବଂ ପର୍ଜନ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ, ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ।

Verse 19

चक्रुरस्मिन्सुरेशाश्च नमस्कारं पितामहे । मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाः

ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏବଂ ମୃଗବ୍ୟାଧ, ଶର୍ବ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ନିରୃତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 20

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः । भवो विश्वेश्वरश्चैव कपर्दी च विशांपते

ହେ ବିଶାଂପତେ! (ସେ) ଅଜୈକପାଦ ଓ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ; ପିନାକଧାରୀ, ଅପରାଜିତ; ଭବ, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଏବଂ କପର୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଟେ।

Verse 21

स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे । अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः

ସେଠାରେ ସ୍ଥାଣୁ, ଭଗ ଏବଂ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଗଣ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଆଠ ବସୁ ଓ ମହାବଳୀ ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 22

विश्वेदेवाश्च साध्याश्च तस्मै प्रांजलयः स्थिताः । शेषाद्यास्तु महानागा वासुकिप्रमुखाहयः

ବିଶ୍ୱେଦେବ ଓ ସାଧ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ଶେଷ ଆଦି ମହାନାଗ ଏବଂ ବାସୁକି-ପ୍ରମୁଖ ସର୍ପଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 23

काश्यपः कंबलश्चापि तक्षकश्च महाबलः । एते नागा महात्मानस्तस्मै प्रांजलयः स्थिताः

କାଶ୍ୟପ, କମ୍ବଳ ଏବଂ ମହାବଳୀ ତକ୍ଷକ—ଏହି ମହାତ୍ମା ନାଗମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 24

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्च महाबलः । वारुणिश्चैवारुणिश्च वैनतेया व्यवस्थिताः

ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ମହାବଳୀ ଗରୁଡ, ଏବଂ ବାରୁଣି ଓ ଅରୁଣି—ଏହି ସମସ୍ତ ବୈନତେୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେଠାରେ ନିୟୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 25

नारायणश्च भगवान्स्वयमागत्य लोकवान् । प्राह लोकगुरुं श्रीमान्सहसर्वैर्महर्षिभिः

ତେବେ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଲୋକଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 26

त्वया ततमिदं सर्वं त्वया सृष्टं जगत्पते । तस्माल्लोकेश्वरश्चासि पद्मयोने नमोस्तु ते

ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମେ ଭରି ରହିଛ; ତୁମେ ହିଁ ଏହି ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ। ତେଣୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକେଶ୍ୱର। ହେ ପଦ୍ମଯୋନି! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 27

यदत्र ते मया कार्यं कर्तव्यं च तदादिश । एवं प्रोवाच भगवान्सार्धं देवर्षिभिः प्रभुः

“ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନୀୟ—ସେହିଟି ଆଜ୍ଞା କର।” ଏପରି ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଭୁ ଭଗବାନ କହିଲେ।

Verse 28

नमस्कृत्य सुरेशाय ब्रह्मणेऽव्यक्तजन्मने । स च तत्रस्थितो ब्रह्मा तेजसा भासयन्दिशः

ଦେବେଶ, ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ନିଜ ତେଜରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କଲେ।

Verse 29

श्रीवत्सलोमसंच्छन्नो हेमसूत्रेण राजता । सुरर्षिप्रतिमः श्रीमान्स्वयंभूर्भूतभावनः

ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଲାଞ୍ଛନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ହେମସୂତ୍ରରେ ଦୀପ୍ତ ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଦେବର୍ଷି ସଦୃଶ, ସର୍ବଭୂତଭାବନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 30

शुचिरोमा महावक्षाः सर्वतेजोमयः प्रभुः । यो गतिः पुण्यशीलानामगतिः पापकर्मणां

ଶୁଚିରୋମ, ମହାବକ୍ଷ ଏବଂ ସର୍ବତେଜୋମୟ ପ୍ରଭୁ—ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କର ଗତି; ପାପକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗତି (ଆଶ୍ରୟହୀନତା) ଅଟନ୍ତି।

Verse 31

योगसिद्धा महात्मानो यं विदुर्लोकमुत्तमं । यस्याष्टगुणमैश्वर्यं यमाहुर्देवसत्तमम्

ଯୋଗସିଦ୍ଧ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ପରମ ଲୋକ (ପରମ ଧାମ) ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଅଷ୍ଟଗୁଣ—ତାଙ୍କୁ ଦେବସତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 32

यं प्राप्य शाश्वतं विप्रा नियता मोक्षकांक्षिणः । जन्मनो मरणाच्चैव मुच्यंते योगभाविताः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେଇ ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିୟତ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷୀ—ଯୋଗେ ପକ୍ୱ ଚିତ୍ତବାନ—ଜନ୍ମ ଓ ମରଣ ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

यदेतत्तप इत्याहुः सर्वाश्रमनिवासिनः । सेवंसेवं यताहारा दुश्चरं व्रतमास्थिताः

ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମନିବାସୀ ଏହିକୁ ହିଁ ‘ତପ’ ବୋଲି କହନ୍ତି—ଆହାର ସଂଯମ କରି, ପୁନଃପୁନଃ ସେବା କରି, ଦୁଶ୍ଚର କଠିନ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି।

Verse 34

योनंत इति नागेषु प्रोच्यते सर्वयोगिभिः । सहस्रमूर्द्धा रक्ताक्षः शेषादिभिरनुत्तमैः

ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ “ୟୋନନ୍ତ” ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାତ କରନ୍ତି; ସେ ସହସ୍ରମୂର୍ଧା, ରକ୍ତାକ୍ଷ, ଏବଂ ଶେଷାଦି ଉତ୍ତମ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 35

यो यज्ञ इति विप्रेंद्रैरिज्यते स्वर्गलिप्सुभिः । नानास्थानगतिः श्रीमानेकः कविरनुत्तमः

ସ୍ୱର୍ଗଲିପ୍ସୁ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ‘ଯଜ୍ଞ’ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ, ଅନୁତ୍ତମ କବି-ଋଷି; ନାନା ସ୍ଥାନରେ ଗତିଶୀଳ।

Verse 36

यं देवं वेत्ति वेत्तारं यज्ञभागप्रदायिनं । वृषाग्निसूर्यचंद्राक्षं देवमाकाशविग्रहं

ଯେ ଜଣେ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଜାଣେ—ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞ ଜ୍ଞାତା, ଯଜ୍ଞଭାଗ ପ୍ରଦାନକାରୀ; ଯାହାଙ୍କ ନୟନ ବୃଷଭ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଵିଗ୍ରହ ଆକାଶସଦୃଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।

Verse 37

तं प्रपद्यामहे देवं भगवन्शरणार्थिनः । शरण्यं शरणं देवं सर्वदेवभवोद्भवं

ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣ ଚାହୁଁଥିବା ଆମେ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛୁ; ସେ ଶରଣ୍ୟ, ସେଇ ଶରଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଭବ ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ।

Verse 38

ऋषीणां चैव स्रष्टारं लोकानां च सुरेश्वरं । प्रियार्थं चैव देवानां सर्वस्य जगतः स्थितौ

ସେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା, ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତର ସ୍ଥିତି-ପାଳନ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 39

कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमं । येन प्रवर्तितं सर् तं नतास्मस्सुरोत्तमं

ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କାବ୍ୟ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହବ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ, ସେ ଦେବୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆମେ ପ୍ରଣାମ କରୁ।

Verse 40

त्रेताग्निना तु यजता देवेन परमेष्ठिना । यथासृष्टिः कृता पूर्वं यज्ञसृष्टिस्तथा पुनः

ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯେତେବେଳେ ତ୍ରେତାଗ୍ନିରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ସେପରି ଯଜ୍ଞରୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 41

तथा ब्रह्माप्यनंतेन लोकानां स्थितिकारिणा । अन्वास्यमानो भगवान्वृद्धोप्यथ च बुद्धिमान्

ସେହିପରି, ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଲୋକସ୍ଥିତି ଧାରକ ଅନନ୍ତ ସମୀପରେ ରହି ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 42

यज्ञवाटमचिंत्यात्मा गतस्तत्र पितामहः । धनाढ्यैरृत्विजैः पूर्णं सदस्यैः परिपालितम्

ଅଚିନ୍ତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସେହି ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ଗଲେ; ଧନାଢ୍ୟ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସଭାସଦମାନେ ସାବଧାନରେ ପରିପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 43

गृहीतचापेन तदा विष्णुना प्रभविष्णुना । दैत्यदानवराजानो राक्षसानां गणाः स्थिताः

ତେବେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଧନୁଷ ଧାରଣ କଲେ; ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ ରାଜାମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସ ଗଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜାଗ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 44

आत्मानमात्मना चैव चिंतयामास वै द्रुतं । चिंतयित्वा यथातत्वं यज्ञं यज्ञः सनातनः

ତେବେ ସନାତନ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ନିଜକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ ବିଚାର କରି ଯଜ୍ଞକୁ ତାହାର ସ୍ୱରୂପରେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ॥

Verse 45

वरणं तत्र भगवान्कारयामास ऋत्विजाम् । भृग्वाद्या ऋत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणाः

ସେଠାରେ ଭଗବାନ୍ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ବରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ଭୃଗୁ ଆଦି ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ବିବେକୀ ଥିଲେ॥

Verse 46

चक्रुर्बह्वृचमुख्यैश्च प्रोक्तं पुण्यं यदक्षरं । शुश्रुवुस्ते मुनिश्रेष्ठा वितते तत्र कर्मणि

ସେମାନେ ସେହି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ; ଏବଂ ବହ୍ୱୃଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ସେଠାରେ କର୍ମ ବିସ୍ତାରରେ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାହା ଶୁଣିଲେ॥

Verse 47

यज्ञविद्या वेदविद्या पदक्रमविदां तथा । घोषेण परमर्षीणां सा बभूव निनादिना

ସେ ଯଜ୍ଞବିଦ୍ୟା, ବେଦବିଦ୍ୟା ଏବଂ ପଦପଦ ଓ କ୍ରମପାଠ ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କର ନିପୁଣତା ହେଲା; ପରମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଘୋଷରେ ସେ ମହା ନିନାଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା॥

Verse 48

यज्ञसंस्तरविद्भिश्च शिक्षाविद्भिस्तथा द्विजैः । शब्दनिर्वचनार्थज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः

ଯଜ୍ଞସଂସ୍ତର ବିଧାନ ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ଶବ୍ଦର ନିର୍ବଚନ-ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅର୍ଥ ଜାଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ସର୍ବବିଦ୍ୟାରେ ବିଶାରଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା॥

Verse 49

मीमांसा हेतुवाक्यज्ञैः कृता नानाविधा मुखे । तत्र तत्र च राजेंद्र नियतान्संशितव्रतान्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ହେତୁବାକ୍ୟ ଓ ତର୍କରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ନାନାପ୍ରକାର ମୀମାଂସା-ବାଦ ରଚନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ନାନା ସ୍ଥାନରେ ନିୟମନିଷ୍ଠ, ଦୃଢବ୍ରତୀ, ସଂଯମୀ ଜନ ନିୟତ ଆଚାର ପାଳନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି।

Verse 50

जपहोमपरान्मुख्यान्ददृशुस्तत्रवै द्विजान् । यज्ञभूमौ स्थितस्तस्यां ब्रह्मा लोकपितामहः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଜପ ଓ ହୋମରେ ତତ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଯଜ୍ଞଭୂମିରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିରାଜମାନ ଥିଲେ।

Verse 51

सुरासुरगुरुः श्रीमान्सेव्यमानः सुरासुरैः । उपासते च तत्रैनं प्रजानां पतयः प्रभुं

ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଗୁରୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଦେବାସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ଉପାସିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

Verse 52

दक्षो वसिष्ठः पुलहो मरीचिश्च द्विजोत्तमः । अंगिरा भृगुरत्रिश्च गौतमो नारदस्तथा

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଦକ୍ଷ, ବସିଷ୍ଠ, ପୁଲହ ଓ ମରୀଚି; ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି, ଗୌତମ ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 53

विद्यामानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च

ସେଠାରେ ବିଦ୍ୟା, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ (ଆକାଶ), ବାୟୁ, ତେଜ (ଅଗ୍ନି), ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ; ଏବଂ ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 54

विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत् । ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च

ପ୍ରକଟ ରୂପ ଓ ତାହାର ବିକାର, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ମହା କାରଣତତ୍ତ୍ୱ—ସେହିପରି ବେଦ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଚାରିଟି: ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ ଓ ଅଥର୍ବବେଦ।

Verse 55

शब्दः शिक्षा निरुक्तं च कल्पश्च्छंदः समन्विताः । आयुर्वेद धनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा

ଶବ୍ଦ (ବ୍ୟାକରଣ), ଶିକ୍ଷା, ନିରୁକ୍ତ, କଳ୍ପ ଓ ଛନ୍ଦ—ଏସବୁ ସମ୍ମିଳିତ; ତଥା ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ମୀମାଂସା ଓ ଗଣିତ ମଧ୍ୟ।

Verse 56

हस्त्यश्वज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः । एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः

ହାତୀ-ଘୋଡ଼ାର ଜ୍ଞାନ ସହିତ, ଇତିହାସରେ ସମନ୍ୱିତ—ଏହି ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବେଦ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 57

उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहं । तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

ସେମାନେ ପବିତ୍ର ଓଂକାର ସହିତ ମହାତ୍ମା ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ତପ, କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞକର୍ମ), ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 58

एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः । अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ, କାମ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ହର୍ଷ ସଦା।

Verse 59

शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च । शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च

ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ସଂବର୍ତ୍ତ, ବୁଧ; ଏବଂ ଶନୈଶ୍ଚର ଓ ରାହୁ—ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତଥାବତ୍ (ଉପସ୍ଥିତ) ଅଛନ୍ତି।

Verse 60

मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत । दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते

ହେ ଭାରତ! ମରୁତଗଣ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ପିତୃଗଣ, ତଥା ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)—ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟୁପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 61

गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा । अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च

ଗାୟତ୍ରୀ—ଦୁର୍ଗତି ତରାଇଦେବାଳି; ବାଣୀର ସପ୍ତବିଧ ରୂପ; ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷର; ଏବଂ ସେହିପରି ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 62

भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवंति विशांपते । क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च

ହେ ବିଶାଂପତେ! ଭାଷ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ; ତଥା କାଳମାପ—କ୍ଷଣ, ଲବ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ଏବଂ ଦିନ ଓ ରାତ୍ରି ମଧ୍ୟ (ତଥାବତ୍) ଅଛି।

Verse 63

अर्द्धमासाश्च मासाश्च क्रतवः सर्व एव च । उपासते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह

ଅର୍ଧମାସ (ପକ୍ଷ) ଓ ମାସ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ)—ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 64

अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च । प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा

ଆଉ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ହ୍ରୀ (ଲଜ୍ଜା), କୀର୍ତ୍ତି, ଦ୍ୟୁତି; ପ୍ରଭା, ଧୃତି, କ୍ଷମା, ଭୂତି; ନୀତି, ବିଦ୍ୟା ଓ ମତି ମଧ୍ୟ।

Verse 65

श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया । सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି, ତଥା କ୍ଷାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ।

Verse 66

उपतिष्ठंति ब्रह्माणं सर्वास्ता देवमातरः । विप्रचित्तिः शिविः शंकुरयःशंकुस्तथैव च

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଶିବି, ଶଙ୍କୁ ଓ ଅୟଃଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।

Verse 67

वेगवान्केतुमानुग्रः सोग्रो व्यग्रो महासुरः । परिघः पुष्करश्चैव सांबोश्वपतिरेव च

ବେଗବାନ, କେତୁମାନ, ଉଗ୍ର, ସୋଗ୍ର, ବ୍ୟଗ୍ର, ମହାଅସୁର ମହାସୁର; ପରିଘ, ପୁଷ୍କର, ଏବଂ ସାମ୍ବ ଓ ଅଶ୍ୱପତି ମଧ୍ୟ (ଆସିଲେ)।

Verse 68

प्रह्लादोथ बलि कुंभः संह्रादो गगनप्रियः । अनुह्रादो हरिहरौ वराहश्च कुशो रजः

ଏହାସହ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଳି, କୁମ୍ଭ, ସଂହ୍ରାଦ ଓ ଗଗନପ୍ରିୟ; ତଥା ଅନୁହ୍ରାଦ, ହରି-ହର, ବରାହ, କୁଶ ଓ ରଜ ମଧ୍ୟ (ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ)।

Verse 69

योनिभक्षो वृषपर्वा लिंगभक्षोथ वै कुरुः । निःप्रभः सप्रभः श्रीमांस्तथैव च निरूदरः

କେହି ଯୋନି-ଭକ୍ଷକ ହୁଏ, କେହି ଗଠିତ ସନ୍ଧିଯୁକ୍ତ ବୃଷଭ ହୁଏ; ଆଉ କେହି ଲିଙ୍ଗ-ଭକ୍ଷକ—ହେ କୁରୁ, ଏହିପରି ହୁଏ। କେହି ନିଷ୍ପ୍ରଭ, କେହି ସପ୍ରଭ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ; ତଥା କେହି ଉଦରହୀନ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 70

एकचक्रो महाचक्रो द्विचक्रः कुलसंभवः । शरभः शलभश्चैव क्रपथः क्रापथः क्रथः

ଏକଚକ୍ର, ମହାଚକ୍ର, ଦ୍ୱିଚକ୍ର, କୁଲସମ୍ଭବ; ଶରଭ ଓ ଶଲଭ; ଏବଂ କ୍ରପଥ, କ୍ରାପଥ, କ୍ରଥ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Verse 71

बृहद्वांतिर्महाजिह्वः शंकुकर्णो महाध्वनिः । दीर्घजिह्वोर्कनयनो मृडकायो मृडप्रियः

ସେ ବିଶାଳ କଟିଯୁକ୍ତ, ମହାଜିହ୍ୱା, ଶଙ୍ଖସଦୃଶ କର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ ଓ ମହାଧ୍ୱନିଶାଳୀ; ଦୀର୍ଘଜିହ୍ୱା, ସୂର୍ଯ୍ୟନୟନ, ମୃଦୁକାୟ ଏବଂ ମୃଡ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 72

वायुर्गरिष्ठो नमुचिश्शम्बरो विज्वरो विभुः । विष्वक्सेनश्चंद्रहर्ता क्रोधवर्द्धन एव च

ବାୟୁ, ଗରିଷ୍ଠ, ନମୁଚି, ଶମ୍ବର, ବିଜ୍ୱର, ବିଭୁ; ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ, ଚନ୍ଦ୍ରହର୍ତ୍ତା ଏବଂ କ୍ରୋଧବର୍ଧନ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Verse 73

कालकः कलकांतश्च कुंडदः समरप्रियः । गरिष्ठश्च वरिष्ठश्च प्रलंबो नरकः पृथुः

କାଳକ, କଳକାନ୍ତ, କୁଣ୍ଡଦ, ସମରପ୍ରିୟ; ଗରିଷ୍ଠ ଓ ବରିଷ୍ଠ; ପ୍ରଲମ୍ବ, ନରକ ଏବଂ ପୃଥୁ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Verse 74

इंद्रतापन वातापी केतुमान्बलदर्पितः । असिलोमा सुलोमा च बाष्कलि प्रमदो मदः

ଇନ୍ଦ୍ରତାପନ, ବାତାପୀ, କେତୁମାନ, ବଲଦର୍ପିତ, ଅସିଲୋମା, ସୁଲୋମା, ବାଷ୍କଲି, ପ୍ରମଦ ଓ ମଦ—ଏହି (ଉଲ୍ଲେଖିତ) ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Verse 75

सृगालवदनश्चैव केशी च शरदस्तथा । एकाक्षश्चैव राहुश्च वृत्रः क्रोधविमोक्षणः

ଏବଂ (ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ) ସୃଗାଳବଦନ, କେଶୀ ଓ ଶରଦ; ତଥା ଏକାକ୍ଷ, ରାହୁ, ବୃତ୍ର ଏବଂ କ୍ରୋଧ-ବିମୋକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 76

एते चान्ये च बहवो दानवा बलवर्द्धनाः । ब्रह्माणं पर्युपासंत वाक्यं चेदमथोचिरे

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦାନବ, ବଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ତାପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 77

त्वया सृष्टाः स्म भगवंस्त्रैलोक्यं भवता हि नः । दत्तं सुरवरश्रेष्ठ देवेभ्यधिकाः कृताः

ହେ ଭଗବନ୍! ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଆମକୁ ଦତ୍ତ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ ଆମକୁ ଦେବମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କରିଛନ୍ତି।

Verse 78

भगवन्निह किं कुर्मो यज्ञे तव पितामह । यद्धितं तद्वदास्माकं समर्थाः कार्यनिर्णये

ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ପିତାମହ! ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଆମେ ଏଠାରେ କ’ଣ କରିବୁ? ଯାହା ହିତକର, ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ନିଷ୍ପତ୍ତି ପାଳନ କରିବାକୁ ଆମେ ସମର୍ଥ।

Verse 79

किमेभिस्ते वराकैश्च अदितेर्गर्भसंभवैः । दैवतैर्निहतैः सर्वैः पराभूतैश्च सर्वदा

ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୋର ଏହି ଦୀନ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର କି ଉପକାର? ଏହି ଦେବମାନେ ସମସ୍ତେ ହତ ହୋଇ ସଦା ପରାଜିତ।

Verse 80

पितामहोसि सर्वेषामस्माकं दैवतैः सह । तव यज्ञसमाप्तौ च पुनरस्मासु दैवतैः

ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତାମହ। ତୁମ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁନଃ ଆମ ପାଖକୁ ଫେରିଆସ।

Verse 81

श्रियं प्रति विरोधश्च भविष्यति न संशयः । इदानीं प्रेक्षणं कुर्मः सहिताः सर्वदानवैः

ଶ୍ରୀ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିରୋଧ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ସହ ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଯାଉ।

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । सगर्वं तु वचस्तेषां श्रुत्वा देवो जनार्दनः । शक्रेण सहितः शंभुमिदमाह महायशाः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାଙ୍କର ଗର୍ବିତ ବଚନ ଶୁଣି, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 83

विघ्नं प्रकर्तुं वै रुद्र आयाता दनुपुंगवाः । ब्रह्मणामंत्रिताश्चेह विघ्नार्थं प्रयतंति ते

ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଦନୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ ସେମାନେ ଏଠାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 84

अस्माभिस्तु क्षमाकार्या यावद्यज्ञः समाप्यते । समाप्ते तु क्रतावस्मिन्युद्धं कार्यं दिवौकसां

ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ କ୍ଷମା ଓ ସହନଶୀଳତା ଧରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ରତୁ ସମାପ୍ତ ହେଲେ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

यथानिर्दानवा भूमिस्तथा कार्यं त्वया विभो । जयार्थं चेह शक्रस्य भवता च मया सह

ଯେପରି ଭୂମି ଦାନବମୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ସେପରି, ହେ ବିଭୋ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ—ଏଠାରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ବିଜୟାର୍ଥେ—ମୋ ସହିତ।

Verse 86

द्विजानां परिवेष्टारो मरुतः परिकल्पिताः । दानवानां धनं यच्च गृहीत्वा तद्यजामहे

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପରିବେଷଣ ଓ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ମରୁତମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦାନବମାନଙ୍କ ଯେ ଧନ ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରିଛୁ, ସେହି ଧନରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରୁଛୁ।

Verse 87

अत्रागतेषु विप्रेषु दुःखितेषु जनेष्विह । व्ययं तस्य करिष्यामो दासभावे निवेशिताः

ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ—ଦାସଭାବରେ ନିବେଶିତ ହୋଇ—ତାଙ୍କର ବ୍ୟୟ ଭାର ବହନ କରିବୁ।

Verse 88

वदंतमेवं तं विष्णुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत् । एते दनुसुताः क्रुद्धा युष्माकं कोपनेप्सिताः

ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଦନୁସୁତମାନେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।”

Verse 89

भवता च क्षमा कार्या रुद्रेण सह दैवतैः । कृते युगावसाने तु समाप्तिं चक्रतौ गते

କୃତଯୁଗର ଶେଷେ ଯେତେବେଳେ କାଳଚକ୍ର ସମାପ୍ତିକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆପଣ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 90

मया च प्रेषिता यूयमेते च दनुपुंगवाः । संधिर्वा विग्रहो वापि सर्वैः कार्यस्तदैव हि

ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେଷିତ କରିଛି, ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ବିଗ୍ରହ—ଯାହା ହେଉ—କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

पुलस्त्य उवाच । पुनस्तान्दानवान्ब्रह्मा वाक्यमाह स्वयंप्रभुः । दानवैर्न विरोधोत्र यज्ञे मम कथंचन

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତେବେ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ସେହି ଦାନବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୋର ଯଜ୍ଞରେ ଏଠାରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ କେବେବି ବିରୋଧ ହେଉ ନାହିଁ।”

Verse 92

मैत्रभावस्थिता यूयमस्मत्कार्ये च नित्यशः । दानवा ऊचुः । सर्वमेतत्करिष्यामः शासनं ते पितामह

ତୁମେ ମୈତ୍ରୀଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଆମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଦା ନିୟୁକ୍ତ ରୁହ। ଦାନବମାନେ କହିଲେ—“ହେ ପିତାମହ, ଆପଣଙ୍କ ଶାସନାନୁସାରେ ଆମେ ଏ ସବୁ କରିବୁ।”

Verse 93

अस्माकमनुजा देवा भयं तेषां न विद्यते । पुलस्त्य उवाच । एतच्छुत्वा तदा तेषां परितुष्टः पितामहः

“ଦେବମାନେ ଆମର ଅନୁଜ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ସେତେବେଳେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 94

मुहूर्तं तिष्ठतां तेषामृषिकोटिरुपागता । श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं तेषां पूजां तु केशवः

ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅଳ୍ପକ୍ଷଣ ରହିଥିବାବେଳେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଏକ କୋଟି ସମାଗମ ହେଲା। ପୈତାମହ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି କେଶବ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସି ସେମାନଙ୍କ ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 95

आसनानि ददौ तेषां तदा देवः पिनाकधृत् । वसिष्ठोर्घं ददौ तेषां ब्रह्मणा परिचोदितः

ତେବେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବ (ଶିବ) ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବସିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।

Verse 96

गामर्घं च ततो दत्वा पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । निवेशं पुष्करे दत्वा स्थीयतामिति चाब्रवीत्

ତାପରେ ସେ ଗାମର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ସମ୍ମାନଦାନ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ କୁଶଳ ପଚାରିଲେ। ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ‘ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 97

ततस्ते ऋषयः सर्वे जटाजिनधरास्तथा । शोभयंतः सरःश्रेष्ठं गङ्गामिव दिवौकसः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଋଷି—ଜଟା ଓ ଅଜିନ-ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରି—ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରୋବରକୁ ଶୋଭାୟିତ କଲେ; ଯେପରି ଦିବୌକସମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।

Verse 98

मुंडाः काषायिणश्चैके दीर्घश्मश्रुधराः परे । विरलैर्दशनैः केचिच्चिपिटाक्षास्तथा परे

କେହି ମୁଣ୍ଡିତ ଥିଲେ, କେହି କାଷାୟବସ୍ତ୍ରଧାରୀ। କେହି ଦୀର୍ଘ ଦାଢ଼ିଧାରୀ। କେହିଙ୍କ ଦାନ୍ତ ବିରଳ, ଆଉ କେହିଙ୍କ ଆଖି ଧସିଯାଇଥିଲା।

Verse 99

बृहत्तनूदराः केपि केकराक्षास्तथापरे । दीर्घकर्णा विकर्णाश्च कर्णैश्च त्रुटितास्तथा

କେତେକଙ୍କର ଦେହ ଓ ଉଦର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଥିଲା; କେତେକଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଟେଢ଼ା କିମ୍ବା ବିକୃତ ଥିଲା। କେତେକଙ୍କର ଦୀର୍ଘ କାନ, କେତେକଙ୍କର ବିକୃତ କାନ, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ଫାଟି‑ଭାଙ୍ଗିଥିବା କାନ ଥିଲା।

Verse 100

दीर्घफाला विफालाश्च स्नायुचर्मावगुंठिताः । निर्गतं चोदरं तेषां मुनीनां भावितात्मनां

କେତେକଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଫାଳ (ହଳର ମୁଣ୍ଡ) ଥିଲା, କେତେକଙ୍କର ଫାଳ ନଥିଲା; ସେମାନେ ସ୍ନାୟୁ ଓ ଚର୍ମରେ ଆବୃତ ଥିଲେ। ସେହି ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ଉଦର ବାହାରକୁ ନିସ୍କିଥିଲା।

Verse 101

दृष्ट्वा तु पुष्करं तीर्थं दीप्यमानं समंततः । तीर्थलोभान्नरव्याघ्र तस्य तीरे व्यवस्थिताः

କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ଦେଖି, ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ତୀର୍ଥଲୋଭରୁ ସେମାନେ ତାହାର ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 102

वालखिल्या महात्मानो ह्यश्मकुट्टास्तथापरे । दंतोलूखलिनश्चान्ये संप्रक्षालास्तथापरे

ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ‘ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। କେତେକ ‘ଦନ୍ତୋଲୂଖଲିନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆଉ କେତେକ ‘ସଂପ୍ରକ୍ଷାଳ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 103

वायुभक्षा जलाहाराः पर्णाहारास्तथापरे । नाना नियमयुक्ताश्च तथा स्थंडिलशायिनः

କେତେକ ବାୟୁଭକ୍ଷ, କେତେକ ଜଳାହାରୀ, ଆଉ କେତେକ ପର୍ଣ୍ଣାହାରୀ; କେତେକ ନାନା ନିୟମ‑ବ୍ରତରେ ଯୁକ୍ତ, ଏବଂ କେତେକ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 104

सरस्यस्मिन्मुखं दृष्ट्वा सुरूपास्याः क्षणादभुः । किमेतदिति चिंत्याथ निरीक्ष्य च परस्परम्

ସେହି ସରୋବରରେ ସେ ସୁରୂପା ନାରୀର ମୁହଁ ଦେଖି ସେମାନେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ମୋହିତ ହୋଇଗଲେ। ‘ଏହା କଣ?’ ଭାବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 105

अस्मिंस्तीर्थे दर्शनेन मुखस्येह सुरूपता । मुखदर्शनमित्येव नाम कृत्वा तु तापसाः

ଏହି ତୀର୍ଥରେ ମୁହଁର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁରୂପତା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ତପସ୍ବୀମାନେ ଏହାକୁ ‘ମୁଖଦର୍ଶନ’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 106

स्नाता नियमयुक्ताश्च सुरूपास्ते तदाभवन् । देवपुत्रोपमा जाता अनौपम्य गुणान्विताः

ସ୍ନାନ କରି ନିୟମଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ସୁନ୍ଦରରୂପୀ ହେଲେ। ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ହୋଇ, ଅନୁପମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 107

शोभमाना नरश्रेष्ठ स्थिताः सर्वे वनौकसः । यज्ञोपवीतमात्रेण व्यभजंस्तीर्थमंजसा

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ ଶୋଭାୟମାନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞୋପବୀତମାତ୍ର ଧାରଣ/ସଜାଇ ସେମାନେ ସହଜରେ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ପୃଥକ୍ ଚିହ୍ନଟ କଲେ।

Verse 108

जुह्वतश्चाग्निहोत्राणि चक्रुश्च विविधाः क्रियाः । चिंतयंतो हि राजेंद्र तपसा दग्धकिल्बिषाः

ସେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଆହୁତି ଦେଇ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କଲେ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତପସ୍ୟାରେ ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ-ଚିନ୍ତନରେ ଲୀନ ରହିଲେ।

Verse 109

न यास्यामो परं तीर्थं ज्येष्ठभावेत्विदं सरः । ज्येष्ठपुष्करमित्येव नाम चक्रुर्द्विजातयः

ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବୁ ନାହିଁ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠତ୍ୱରେ ଏହି ସରୋବର ହିଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କର’ ନାମ ଦେଲେ।

Verse 110

तत्र कुब्जान्बहून्दृष्ट्वा स्थितांस्तीर्थसमीपतः । बभूवुर्विस्मितास्तत्र जना ये च समागताः

ସେଠାରେ ତୀର୍ଥସମୀପରେ ଦାଉଁଥିବା ଅନେକ କୁବ୍ଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେଠାକୁ ସମାଗତ ସମସ୍ତ ଜନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।

Verse 111

दत्वा दानं द्विजातिभ्यो भांडानि विविधानि च । श्रुत्वा सरस्वतीं प्राचीं स्नातुकामा द्विजागताः

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାଣ୍ଡ ଦେଇ, ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀର କଥା ଶୁଣି, ସ୍ନାନକାମନାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 112

सरस्वतीतीर्थवरा नानाद्विजगणैर्युता । बदरेंगुदकाश्मर्य प्लक्षाश्वत्थविभीतकैः

ସରସ୍ୱତୀର ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ନାନା ଦ୍ୱିଜଗଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଏବଂ ବଦରୀ, ଇଙ୍ଗୁଦ, କାଶ୍ମର୍ୟ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ବିଭୀତକ ବୃକ୍ଷରେ ସୁଶୋଭିତ।

Verse 113

पौलोमैश्च पलाशैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा । सरस्वतीतीर्थरुहैर्धन्वनैः स्यंदनैस्तथा

ସେଇ ଅଞ୍ଚଳ ପୌଲୋମ, ପଲାଶ, କରୀର ଓ ପୀଲୁ ବୃକ୍ଷରେ, ଏବଂ ସରସ୍ୱତୀ-ତୀର୍ଥପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଅରଣ୍ୟବୃଦ୍ଧିରେ, ଧନ୍ୱ (ଶୁଷ୍କ) ପ୍ରଦେଶ ଓ ସ୍ୟନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 114

कपित्थैः करवीरैश्च बिल्वैराम्लातकैस्तथा । अतिमुक्तकपंडैश्च पारिजातैश्च शोभिता

ସେଠା କପିତ୍ଥ, କରବୀର, ବିଲ୍ୱ, ଆମ୍ଲାତକ ଗଛମାନେ ଓ ଅତିମୁକ୍ତକ ଲତା, ପାରିଜାତ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 115

कदंबवनभूयिष्ठा सर्वसत्वमनोरमा । वाय्वंबुफलपर्णादैर्दंतोलूखलिकैरपि

କଦମ୍ବ ବନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମନୋହର; ଏବଂ ବାୟୁ, ଜଳ, ଫଳ, ପତ୍ର ଆଦିରୁ ତିଆରି ଦନ୍ତଧାବନ କାଠି ଓ ଛୋଟ ଉଖଳିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 116

तथाश्मकुट्टमुख्यैश्च वरिष्ठैर्मुनिभिर्वृता । स्वाध्यायघोषसंघुष्टा मृगयूथशताकुला

ସେହିପରି ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟ ପ୍ରମୁଖ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ତାହାକୁ ଘେରିଥିଲେ; ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଘୋଷରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଓ ଶତଶତ ମୃଗ-ୟୂଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 117

अहिंसैर्धर्मपरमैस्तथा चातीव शोभिता । सुप्रभा कांचनाख्या च प्राची नंदा विशालका

ଅହିଂସା ଓ ଧର୍ମକୁ ପରମ ମାନିବା ଭାବରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ‘ସୁପ୍ରଭା’, ‘କାଞ୍ଚନା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ‘ପ୍ରାଚୀ’, ‘ନନ୍ଦା’, ‘ବିଶାଲକା’ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 118

स्रोतोभिः पंचभिस्तत्र वर्तते पुष्करे नदी । पितामहस्य सदसि वर्त्तमाने महीतले

ସେଠା ପୁଷ୍କରରେ ସେ ନଦୀ ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ରୋତରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ—ପୃଥିବୀତଳରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାମଣ୍ଡଳରେ ବିରାଜମାନ ଥାଇ।

Verse 119

वितते यज्ञवाटे तु स्वागतेषु द्विजादिषु । पुण्याहघोषैर्विततैर्देवानां नियमैस्तथा

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞବାଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସ୍ୱାଗତ-ସତ୍କାର କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟାହଘୋଷ ନିନାଦିତ ହେଲା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିୟତ ନିୟମ-ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଳିତ ହେଲା।

Verse 120

देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तथा । तत्र चैव महाराज दीक्षिते च पितामहे

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ, ସେହି ଯଜ୍ଞବିଧାନ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ—ହେ ମହାରାଜ—ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦୀକ୍ଷାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 121

यजतस्तस्य सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना । मनसा चिंतिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलास्तथा

ସର୍ବକାମ-ସମୃଦ୍ଧିଦାୟକ ସେହି ସତ୍ରଯଜ୍ଞକୁ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ମନରେ ଯାହା ଯାହା ଚିନ୍ତା କଲେ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହେଲା; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ କୁଶଳତା ଓ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 122

उपतिष्ठंति राजेंद्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह । जगुश्च देवगंधर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଠା ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସେବାସହ ଉପସ୍ଥିତି ଦିଆଗଲା; ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗାନ କଲେ ଏବଂ ଅପ୍ସରାଗଣ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 123

वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुरंजसा । तस्य यज्ञस्य संपत्या तुतुषुदेर्वता अपि

ଏବଂ ସେମାନେ ସହଜରେ ଦିବ୍ୟ ବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବାଜାଇଲେ। ସେହି ଯଜ୍ଞର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 124

विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः । वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे

ସେମାନେ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ; ତେବେ ମାନବଯୋନିଜମାନେ କେତେ ଅଧିକ! ପୁଷ୍କରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ନିଧାନରେ ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଯଜ୍ଞ ଚାଲୁଥିଲା।

Verse 125

अब्रुवन्नृषयो भीष्म तदा तुष्टास्सरस्वतीम् । सुप्रभां नाम राजेंद्र नाम्ना चैव सरस्वतीम्

ତେବେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁପ୍ରଭା; ଏବଂ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।”

Verse 126

ते दृष्ट्वा मुनयः सर्वे वेगयुक्तां सरस्वतीम् । पितामहं भासयंतीं क्रतुं ते बहु मेनिरे

ବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଏବଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଭାବିଲେ—ଏକ ମହା କ୍ରତୁ (ଯଜ୍ଞ) ଆରମ୍ଭ ହେବ।

Verse 127

एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती । पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

ଏଭଳି ପୁଷ୍କରେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଏବଂ ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ।

Verse 128

पुण्यस्य पुण्यताकारि पंचस्रोतास्सरस्वती । सुप्रभा नाम राजेंन्द्र नाम्ना चैव सरस्वती

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହି ସରସ୍ୱତୀ ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପା ଓ ପୁଣ୍ୟକାରିଣୀ; ସେ ପଞ୍ଚସ୍ରୋତା ନଦୀ। ତାଙ୍କ ନାମ ସୁପ୍ରଭା, ଏବଂ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 129

यत्र ते मुनयश्शान्ता नानास्वाध्यायवादिनः । ते समागत्य ऋषयस्सस्मरुर्वै सरस्वतीम्

ସେଠାରେ ଶାନ୍ତ ମୁନିମାନେ—ନାନା ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟର ପାଠକ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାର—ଏକତ୍ର ହୋଇ ଋଷିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସରସ୍ୱତୀଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 130

साभिध्याता महाभागा ऋषिभिः सत्रयाजिभिः । समास्थिता दिशं पूर्वां भक्तिप्रीता महानदी

ସତ୍ରଯାଗ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିବା ସେଇ ମହାଭାଗା ମହାନଦୀ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 131

प्राची पूर्वावहा नाम्ना मुनिवंद्या सरस्वती । इदमन्यन्महाराज शृण्वाश्चर्यवरं भुवि

ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହୁଥିବା, ‘ପୂର୍ବାବହା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ସରସ୍ୱତୀ। ଏବେ, ହେ ମହାରାଜ, ଭୂମିରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 132

क्षतो मंकणको विप्रः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । क्षतात्किल करे तस्य राजन्शाकरसोस्रवत्

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ମଙ୍କଣକ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଶର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ହାତର ସେଇ କ୍ଷତରୁ ନାକି ଆଖୁର ମିଠା ରସ ବହିଲା।

Verse 133

स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् । ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जंगमं च यत्

ସେଇ ମିଠା ଶାକରରସ ଦେଖି ସେ ହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାହାପରେ ସେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ଯାହା କିଛି ଥିଲା—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସବୁ (ତାହାର ପ୍ରଭାବରେ) କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 134

प्रानृत्यत जगत्सर्वं तेजसा तस्य मोहितम् । शक्रादिभिस्सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः

ତାଙ୍କ ତେଜରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ନୃତ୍ୟ କରିଉଠିଲା, ହେ ରାଜନ୍। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବଗଣ ଓ ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ।

Verse 135

विज्ञप्तस्तत्र वै ब्रह्मा नायं नृत्येत्तथा कुरु । आदिष्टो ब्रह्मणा रुद्र ऋषेरर्थे नराधिप

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରାଗଲା—“ଏହିଜଣ ଏଭଳି ନୃତ୍ୟ କରୁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେପରି କରନ୍ତୁ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ହେ ନରାଧିପ, ରୁଦ୍ର ଋଷିଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ତାହା କଲେ।

Verse 136

नायं नृत्येद्यथा भीम तथा त्वं वक्तुमर्हसि । गत्वा रुद्रो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव हि

“ତୁମେ କହୁଥିବା ପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଏହିଜଣ ନୃତ୍ୟ କରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଭଳି କହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” କାରଣ ରୁଦ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ଯାଇ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 137

भो भो विप्रर्षभ त्वं हि नृत्यसे केन हेतुना । नृत्यमानेन भवता जगत्सर्वं च नृत्यति

“ହେ ହେ, ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ନୃତ୍ୟ କରୁଛ? ତୁମେ ନୃତ୍ୟ କଲେ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।”

Verse 138

तेनायं वारितः प्राह नृत्यन्वै मुनिसत्तमः । मुनिरुवाच । किं न पश्यसि मे देव कराच्छाकरसोस्रवत्

ସେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଲେ। ମୁନି କହିଲେ—“ହେ ଦେବ! ମୋ ହାତରୁ ଇଖୁରସ ବହୁଛି, ତୁମେ ଦେଖୁନାହ କି?”

Verse 139

तं तु दृष्ट्वाप्र नृत्तोहं हर्षेण महतावृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ମହାହର୍ଷରେ ଆବୃତ ହେଲି। ତେବେ ଭଗବାନ୍ ହସି ରାଗମୋହିତ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 140

अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीह प्रपश्य मां । एवमुक्तो मुनिश्रेष्ठो महादेवेन कौरव

“ହେ ବିପ୍ର! ମୁଁ କୌଣସି ରହସ୍ୟମୟ ଭାବେ ଯାଉନାହିଁ—ଏଠି ମୋତେ ଦେଖ।” ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ହେ କୌରବ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।

Verse 141

ध्यायमानस्तदा कोयं प्रतिषिद्धोस्मि येन हि । अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितस्तथा

ମୁଁ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲି; ତେବେ କିଏ ମୋତେ ନିବାରିଲା? ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମୋର ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଠି ସେତେବେଳେ ଆଘାତିତ ହେଲା।

Verse 142

ततो भस्मक्षताद्राजन्निर्गतं हिमपांडुरं । तद्दृष्ट्वा व्रीडितश्चासौ प्राह तत्पादयोः पतन्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଭସ୍ମ-କ୍ଷତରୁ ହିମ ପରି ପାଣ୍ଡୁର ଏକ ବସ୍ତୁ ବାହାରିଲା। ତାହା ଦେଖି ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡି କହିଲା।

Verse 143

नान्यद्देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् । चराचरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत्

ରୁଦ୍ରଠାରୁ ମହାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମୁଁ ମାନେନି। ହେ ଶୂଳଧର, ଚରାଚର ସମଗ୍ର ଜଗତର ପରମ ଗତି ଓ ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ ହେଉଛ।

Verse 144

त्वया सृष्टमिदं सर्वं वदंतीह मनीषिणः । त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये

ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି; ଯୁଗାନ୍ତେ ସବୁ ପୁନଃ ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 145

देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं मया कुतः । त्वयि सर्वे च दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोपि ये

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ କିପରି? କାରଣ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ଦୃଶ୍ୟ—ଦେବଗଣ, ବ୍ରହ୍ମାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 146

सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च यः । त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे भवंतीहाकुतोभयाः

ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବସ୍ୱ; ଦେବମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସବୁଦିଗରୁ ନିର୍ଭୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 147

एवं स्तुत्वा महादेवमृषिश्च प्रणतोब्रवीत् । भगवंस्त्वत्प्रसादेन तपो न क्षीयते त्विह

ଏଭଳି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଋଷି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ଭଗବନ୍, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାରେ ମୋର ତପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।”

Verse 148

ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत् । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा

ତାପରେ ପ୍ରୀତମନା ଦେବ ସେଇ ଋଷିଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର, ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମ ତପ ସହସ୍ରଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।”

Verse 149

प्राचीमेवेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा । सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः

ମୁଁ ଏଠାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସଦା ତୁମ ସହିତ ନିବାସ କରିବି। ସରସ୍ୱତୀ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ—ବିଶେଷତଃ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ।

Verse 150

न तस्य दुर्लर्भं किंचिदिह लोके परत्र च । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्

ଯେ ସରସ୍ୱତୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହା ପାଇଁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।

Verse 151

प्राचीतटे जाप्यपरो न चेह म्रियते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलमाप्स्यति पुष्कलं

ପୂର୍ବ ତଟରେ ଜପନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଏଠାରେ ପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁ ପାଉନାହିଁ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପ୍ରଚୁର ଫଳ ପାଏ।

Verse 152

नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः । जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च तापसः

ନିୟମ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ବୀମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ କୃଶ କରନ୍ତି—କେହି ଜଳାହାରୀ, କେହି ବାୟୁଭକ୍ଷ, ଆଉ କେହି ପର୍ଣ୍ଣାହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 153

तथा स्थंडिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक् । करोति यो द्विजश्रेष्ठो नियमांस्तान्व्रतानि च

ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେ ଭୂମିରେ ଶୟନ (ସ୍ଥଣ୍ଡିଲଶାୟୀ) ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୃଥକ୍ ନିୟମ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ସେହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ବ୍ରତରୂପେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରେ।

Verse 154

स याति शुद्धदेहश्च ब्रह्मणः परमं पदं । तस्मिंस्तीर्थे तु यैर्दत्तं तिलमात्रं तु कांचनं

ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ତିଳମାତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ ମଧ୍ୟ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 155

मेरुदानसमं तत्स्यात्पुरा प्राह प्रजापतिः । तस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति हि मानवाः

ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି କହିଥିଲେ—ଏହା ମେରୁଦାନ ସମାନ ହୁଏ। ତେଣୁ ଯେ ମାନବମାନେ ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ…

Verse 156

एकविंशकुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते नराः । पितॄणां च शुभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः

ସେ ପୁରୁଷମାନେ ଏକୋଇଶ କୁଳ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ। ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡଦାନରେ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶୁଭ ତୀର୍ଥକର୍ମ ହୁଏ।

Verse 157

ब्रह्मलोकं गमिष्यंति स्वपुत्रेणेह तारिताः । भूयश्चान्नं न चेच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

ଏଠାରେ ନିଜ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ନକୁ ଆଉ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 158

प्राचीनत्वं सरस्वत्या यथा भूतं शृणुष्व तत् । सरस्वती पुरा प्रोक्ता देवैः सर्वैः सवासवैः

ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।

Verse 159

तटं त्वया प्रयातव्यं प्रतीच्यां लवणोदधेः । वडवाग्निमिमं नीत्वा समुद्रे निक्षिपस्व ह

ତୁମେ ଲବଣ-ସମୁଦ୍ରର ପଶ୍ଚିମ ତଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ବଡବାଗ୍ନିକୁ ସହେ ନେଇ ସମୁଦ୍ରେ ନିକ୍ଷେପ କର।

Verse 160

एवं कृते सुराः सर्वे भवंति भयवर्जिताः । अन्यथा वाडवाग्निस्तु दहते स्वेन तेजसा

ଏପରି କରାଗଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ନଚେତ୍ ବଡବାଗ୍ନି ନିଜ ତେଜରେ ଦହେ।

Verse 161

तस्माद्रक्षस्व विबुधानेतस्मादचिराद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

ଏହି ଆସନ୍ନ ଭୟରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ମାତା ପରି ହୋଇ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦିଅ।

Verse 162

एवमुक्ता तु सा देवी विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतंत्रास्मि पिता मे व्रियतां स्वराट्

ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହିଲେ ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ଏହି ବିଷୟରେ ମୋ ପିତା ସ୍ୱରାଟ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରୁନ୍ତୁ।”

Verse 163

तदाज्ञाकारिणी नित्यं कुमारीह धृतव्रता । पित्रादेशाद्विना नाहं पदमेकमपि क्वचित्

ମୁଁ ସଦା ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରିଣୀ; ଏଠାରେ ବ୍ରତଧାରିଣୀ କୁମାରୀ ଅଛି। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ମୁଁ କେଉଁଠି ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ନେଉନି।

Verse 164

गच्छामि तस्मात्कोप्यन्य उपायश्चिंत्यतामहो । तदाशयं विदित्वाहुस्ते समेत्य पितामहं

ଏହେତୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି; ହାୟ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ। ତାଙ୍କ ଆଶୟ ଜାଣି ସେମାନେ ସମେତ ହୋଇ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 165

नान्येन शक्यते नेतुं वडवाग्निः पितामह । अदृष्टदोषाम्मुक्त्वैकां कुमारीं तनयां तव

ହେ ପିତାମହ! ବଡବାଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନେଇଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଦୋଷରହିତ ଆପଣଙ୍କ ଏକ କନ୍ୟା-କୁମାରୀକୁ ହିଁ (ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ) ନିୟୋଜନ କରାଯାଉ।

Verse 166

सरस्वतीं समानीय कृत्वांके वरवर्णिनीं । शिरस्याघ्रायसस्नेहमुवाचाथसरस्वतीम्

ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ସମୀପକୁ ଆଣି, ସେଇ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣା ଦେବୀଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଲେ। ସ୍ନେହଭରେ ତାଙ୍କ ଶିର ଘ୍ରାଣ କରି ପରେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 167

मां च देवि सुराः प्राहुः स त्वं ब्रूहि यशस्विनीम् । नीत्वा विनिक्षिपेदेनं बाडवं लवणांबुनि

ଦେବି! ଦେବତାମାନେ ମୋତେ କହିଲେ—‘ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ତୁମେ ତାକୁ କହ; ଏହି ବାଡବାଗ୍ନିକୁ ନେଇ ଲବଣଜଳରେ (ସମୁଦ୍ରରେ) ନିକ୍ଷେପ କର।’

Verse 168

पितुर्वाक्यं हि तच्छ्रुत्वा वियुक्ता कुररी यथा । पित्रा तदैव सा कन्या रुरुदे दीनमानसा

ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କନ୍ୟା ସେହିକ୍ଷଣେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲା—ସଙ୍ଗୀଠାରୁ ବିୟୋଗିତ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି। ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହାର ମନ ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇଗଲା।

Verse 169

शोभते तन्मुखं तस्याः शोकबाष्पाविलेक्षणं । सितं विकसितं तद्वत्पद्मं तोयकणोक्षितम्

ଶୋକର ଅଶ୍ରୁବାଷ୍ପରେ ଲକ୍ଷଣ ଧୁସର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମୁଖ ଶୋଭିତ ଥିଲା—ଜଳକଣାରେ ସିଞ୍ଚିତ ପୂର୍ଣ୍ଣବିକସିତ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ପରି।

Verse 170

तत्तथाविधमालोक्य पितामहपुरस्सराः । विबुधाः शोकभावस्य सर्वे वशमुपागताः

ତାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଶୋକଭାବର ବଶୀଭୂତ ହେଲେ।

Verse 171

संस्तभ्य हृदयं तस्याः शोकसंतापितं तदा । पितामहस्तामुवाच मा रोदीर्नास्ति ते भयम्

ତେବେ ଶୋକସନ୍ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାହାର ହୃଦୟକୁ ସ୍ଥିର କରି ପିତାମହ କହିଲେ—“କାନ୍ଦନି; ତୋର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।”

Verse 172

मान लाभश्च भविता तव देवानुभावतः । नीत्वा क्षारोदमध्ये तु क्षिपस्व ज्वलनं सुते

ଦେବାନୁଭାବରେ ତୋତେ ମାନ ଓ ଲାଭ ମିଳିବ; ଝିଅ, ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ କ୍ଷାରସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ନିକ୍ଷେପ କର।

Verse 173

एवमुक्ता तु सा बाला बाष्पाकुलितलोचना । प्रणम्य पद्मजन्मानं गच्छाम्युक्तवती तु सा

ଏପରି କୁହାଯାଇ ଶୁଣି ସେ ବାଳିକା, ଅଶ୍ରୁରେ ଆକୁଳ ନୟନରେ, ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି—“ମୁଁ ଯାଉଛି” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 174

मा भैरुक्ता पुनस्तैस्तु पित्रा चापि तथैव सा । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समवस्थिता

ପୁନର୍ବାର ସେମାନେ ତାକୁ କହିଲେ—“ଭୟ କରନି”; ପିତା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କହିଲେ। ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ହର୍ଷିତ ମନେ ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 175

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିନାଦ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଘୋଷର ଶୁଭ ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 176

सितांबरधराधन्या सितचंदनमंडिता । शरदंबुजसच्छाय तारहारविभूषिता

ସେ ଧନ୍ୟା ନାରୀ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନରେ ମଣ୍ଡିତ; ଶରତ୍କାଳୀନ ପଦ୍ମ ପରି ଦୀପ୍ତ, ମୁକ୍ତାହାରରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା।

Verse 177

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । शुभां कीर्तिं सुरेशस्य पूरयंती दिशो दश

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ନୟନ ଥିବା ସେ, ଦେବେଶଙ୍କ ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାର କରି ଦଶଦିଗକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 178

स्वतेजसा तद्धृदयान्निःसृता भासयज्जगत् । अनुव्रजन्ती तां गंगा तयोक्ता वरवर्णिनी

ନିଜ ତେଜର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କଲା। ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଲା; ତେବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠବର୍ଣ୍ଣା ନାରୀକୁ ସେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 179

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं प्रयासि कुत्र मे सखि । एवमुक्ता तु सा गंगा प्रोवाच मधुरां गिरम्

“ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁଣି ଦେଖିବି; ହେ ସଖି, ତୁମେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?” ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ମଧୁର ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 180

यदैवायास्यसि प्राचीं दिशं मां पश्यसे शुभे । विबुधैस्त्वं परिवृता दर्शनं तव संश्रये

ହେ ଶୁଭେ! ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ମୋତେ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ଦେବଗଣେ ଘେରା ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ଦର୍ଶନ ଦେବି; ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 181

उदङ्मुखी तदा भूत्वा त्यज शोकं शुचिस्मिते । अहं चोदङ्मुखी पुण्या त्वं तु प्राची सरस्वति

ତେବେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ଏହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ରହିବି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ସରସ୍ୱତୀ, ପୂର୍ବମୁଖୀ ହେଉ।

Verse 182

तत्र क्रतुशतं पुण्यं स्नानदानेन सुव्रते । श्राद्धदाने तथा नित्यं पितॄणां दत्तमक्षयम्

ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଶତ କ୍ରତୁ (ଶତ ଯଜ୍ଞ) ସମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 183

ये करिष्यंति मनुजा विमुक्तास्त्ते ऋणैस्त्रिभिः । मोक्षमार्गं गमिष्यंति विचारो नात्र विद्यते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହା କରିବେ, ସେମାନେ ତିନି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ; ସେମାନେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 184

तामुवाच ततो गंगा पुनर्दर्शनमस्तु ते । गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्तव्याहं त्वयानघे

ତେବେ ଗଙ୍ଗା ତାକୁ କହିଲେ— “ତୋର ମୋର ପୁନଃଦର୍ଶନ ହେଉ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ନିଜ ଧାମକୁ ଯାଅ; ହେ ଅନଘେ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।”

Verse 185

यमुनापि तथैवं सा गायत्री च मनोरमा । सावित्र्या सहिताः सर्वाः सखीं संप्रैषयंस्तथा

ସେହିପରି ଯମୁନା ମଧ୍ୟ, ମନୋହରା ଗାୟତ୍ରୀ—ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ—ସମସ୍ତେ ତେବେ ସଖୀକୁ ଦୂତୀ ଭାବେ ପଠାଇଲେ।

Verse 186

ततो विसृज्य तान्देवान्नदी भूत्वा सरस्वती । उत्तंकस्याश्रमपद उद्भूता सा मनस्विनी

ତାପରେ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରୂପ ଧାରଣ କରି; ଦୃଢମନା ସେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 187

अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य अवरोप्य च तां तनुम् । अवतीर्णा महाभागा देवानां पश्यतां तदा

ତେବେ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷର ତଳେ ସେ ଦେହକୁ ନମାଇ, ମହାଭାଗା ଦେବୀ ଦେବମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 188

विष्णुरूपस्तरुः सोत्र सर्वदेवैस्तु वंदितः । संसेव्यश्च द्विजैर्नित्यं फलहेतोर्महोदयः

ଏଠାରେ ଏହି ବୃକ୍ଷଟି ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ। ମହାଫଳଦାୟକ ଏହାକୁ ଫଳସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିତ୍ୟ ସେବନୀୟ କରିବେ।

Verse 189

अनेकशाखाविततश्चतुर्मुख इवापरः । तत्कोटरकुटीकोटि प्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

ବହୁ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ ସେ ବୃକ୍ଷଟି ଯେନ ଅନ୍ୟ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା। ତାହାର କୋଟର ଓ କୁଟୀସଦୃଶ ଗହ୍ୱରମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱିଜ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 190

श्रूयंते विविधा वाचः सुराणां रक्तचेतसाम् । वनस्पतिरपुष्पोपि पुष्पितश्चोपलक्ष्यते

ରକ୍ତଚେତସ ଦେବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବାଣୀ ଶୁଣାଯାଏ; ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ଅପୁଷ୍ପ ଥିବା ବୃକ୍ଷଟି ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ପିତ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 191

जातीचंपकवत्पुष्पैः शाखालग्नैः शुकैः शुभैः । केतकीभिः सुरभिभिरशोभत सरिद्वरा

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସରିତା ଶାଖାରେ ଲଗ୍ନ ଶୁଭ ଶୁକପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଜାତୀ-ଚମ୍ପକ ସଦୃଶ ପୁଷ୍ପ, ସୁରଭି କେତକୀ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 192

कोकिलाभिस्स मालेव फेनकैः पुष्पितेव सा । हरेणेव यथा गंगा प्लक्षेणैव हि सा तथा

କୋକିଳମାନେ ଯେନ ମାଳା ପରି ତାକୁ ସଜାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଫେନସଦୃଶ ଶ୍ୱେତ ପୁଷ୍ପରେ ଯେନ ପୁଷ୍ପିତ ଥିଲା। ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ହରିସହ ଯୁକ୍ତ, ସେପରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 194

एवमुक्तेन सा तेन प्रत्युक्ता विष्णुना तदा । न ते दाहभयं त्याज्यस्त्वयायं वह्निराट्स्वयम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବା ସେ ତାହାବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ପାଇଲା—“ଦାହଭୟ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ହେତୁ ଏହି ଅଗ୍ନିରାଜ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।”

Verse 195

पश्चिमं सागरं नेतुं वाडवज्वलनं शुभे । एवं क्रमेण गच्छंत्या तदापं प्राप्स्यते शुभे

ହେ ଶୁଭେ! ବାଡବଜ୍ୱଳନକୁ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ନେବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ହେଲେ, ତେବେ ତୁମେ ସେଇ ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ହେ ଶୁଭେ।

Verse 196

ततस्तं शातकुंभस्थं कृत्वासौ वडवानलं । समर्पयत गोविंदः सरस्वत्या महोदरे

ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ବଡବାନଳରୂପ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ସରସ୍ୱତୀର ମହୋଦରେ (ଗଭୀର ଗର୍ଭେ) ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 197

सा तं गृहीत्वा सुश्रोणी प्रतीच्यभिमुखी ययौ । अंतर्द्धानेन संप्राप्ता पुष्करं सा महानदी

ସେ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖେ ଗଲା; ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇ ସେ ମହାନଦୀ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 198

मर्यादापर्वते तस्मिन्संभूता विमला सरित् । पुष्करारण्यं विपुलं सुरसिद्धनिषेवितम्

ସେଇ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପର୍ବତରୁ ବିମଳା ନାମକ ପବିତ୍ର ସରିତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବିତ ବିଶାଳ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 199

पितामहेन यत्रासीद्यज्ञसत्रं निषेवितम् । सिध्यर्थं मुनिमुख्यानामागतासौ महानदी

ଯେଉଁଠାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞସତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠିତ ଓ ନିଷେବିତ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ମୁନିମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ସିଦ୍ଧିର ନିମିତ୍ତେ ସେଇ ମହାନଦୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 200

येषु तत्र कृतो होमः कुंडेष्वासीद्विरिंचिना । तानि सर्वाणि संप्लाव्य तोयेनाप्युद्गता हि सा

ସେଠାରେ ବିରିଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡମାନେ ହୋମ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତକୁ ସେ ଦେବୀ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ଲାବିତ କରି ସତ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 201

तत्र क्षेत्रे महापुण्या पुष्करे सा तथोत्थिता । तेन तत्पूरणं प्रोक्तं वायुना जगदायुषा

ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ପୁଷ୍କରରେ ସେ ତଥା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ତେଣୁ ଜଗତର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଦେବ ଏହି ପୁରାଣକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ।