Adhyaya 1

Verse 1

स्वच्छं चंद्रावदातं करिकरमकरक्षोभसंजातफेनं । ब्रह्मोद्भूतिप्रसक्तैर्व्रतनियमपरैः सेवितं विप्रमुख्यैः । कारालंकृतेन त्रिभुवनगुरुणा ब्रह्मणा दृष्टिपूतं । संभोगाभोगरम्यं जलमशुभहरं पौष्करं वः पुनातु

ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପୁଷ୍କର-ଜଳ—ହାତୀ ଓ ମକରଙ୍କ ଖଳବଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫେନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—ବ୍ରତ-ନିୟମପର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ-ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆସକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ତ୍ରିଭୁବନଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଶୋଭାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଭୋଗ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଉଭୟରେ ରମ୍ୟ, ଅଶୁଭହର ସେହି ଜଳ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁ।

Verse 2

सूतमेकांतमासीनं व्यासशिष्यं महामतिः । लोमहर्षणनामा वा उग्रश्रवसमाह तत्

ଏକାନ୍ତରେ ଆସୀନ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ସୂତଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଲୋମହର୍ଷଣ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଉଗ୍ରଶ୍ରବସ୍ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଉ।”

Verse 3

ऋषीणामाश्रमांस्तात गत्वा धर्मान्समासतः । पृच्छतां विस्तराद्ब्रूहि यन्मत्तः श्रुतवानसि

ହେ ପ୍ରିୟ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ପଚାର; ଏବଂ ସେମାନେ ପଚାରିଲେ, ମୋଠାରୁ ଯାହା ଶୁଣିଛ, ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 4

वेदव्यासान्मया पुत्र पुराणान्यखिलानि च । तवाख्यातानि प्राप्तानि मुनिभ्यो वद विस्तरात्

ହେ ପୁତ୍ର, ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି; ଯାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିଲି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇ ଏବେ ତୁମେ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 5

प्रयागे मुनिवर्यैश्च यथापृष्टः स्वयं प्रभुः । पृष्टेन चानुशिष्टास्ते मुनयो धर्मकांक्षिणः

ପ୍ରୟାଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେପରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଧର୍ମକାମୀ ସେହି ମୁନିମାନେ, ପଚାରାଯାଇଥିବା ବିଷୟାନୁସାରେ ଉପଦେଶ ପାଇଲେ।

Verse 6

देशं पुण्यमभीप्संतो विभुना च हितैषिणा । सुनाभं दिव्यरूपं च सत्यगं शुभविक्रमं

ପୁଣ୍ୟଦେଶ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ହିତେଷୀ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ଦିବ୍ୟରୂପ ସୁନାଭଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ—ଯିଏ ସତ୍ୟାଚରଣୀ ଓ ଶୁଭ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ।

Verse 7

अनौपम्यमिदं चक्रं वर्तमानमतंद्रिताः । पृष्टतो यातनियमात्पदं प्राप्स्यथ यद्धितम्

ଏହି ଅନୁପମ ଚକ୍ର ନିରନ୍ତର ଚଳିତ। ଅଲସ ହେଉନାହିଁ; ନିୟମ-ସଂଯମରେ ପଛୁଆ ପଛୁଆ ଚାଲିଲେ, ତୁମ ହିତକର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 8

गच्छतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिर्विशीर्यते । पुण्यः स देशो मंतव्य इत्युवाच स्वयं प्रभुः

ଚଳିତ ଧର୍ମଚକ୍ରର ଯେଉଁଠି ନେମି (ଧାର) ଘସି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେ ଦେଶକୁ ପରମ ପୁଣ୍ୟଭୂମି ଭାବେ ମନେ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ।

Verse 9

उक्त्वा चैवमृषीन्सर्वानदृश्यत्वमगात्पुनः । गंगावर्तसमाहारो नेमिर्यत्र व्यशीर्यत

ଏପରି ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କହି ସେ ପୁନଃ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗାର ଆବର୍ତ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ, ସେଠି ଚକ୍ରର ନେମି ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।

Verse 10

ईजिरे दीर्घसत्रेण ऋषयो नैमिषे तदा । तत्र गत्वा तु तान्ब्रूहि पृच्छतो धर्मसंशयान्

ସେତେବେଳେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ କଲେ। ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ କୁହ; ସେମାନେ ଧର୍ମସନ୍ଦେହରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 11

उग्रश्रवास्ततो गत्वा ज्ञानविन्मुनिपुंगवान् । अभिगम्योपसंगृह्य नमस्कृत्वा कृतांजलिः

ତେବେ ଉଗ୍ରଶ୍ରବା ଜ୍ଞାନସମୃଦ୍ଧ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମୀପିତ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ଅଭିବାଦନ କଲା ଏବଂ କରଯୋଡ଼ି ନମସ୍କାର କରି ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 12

तोषयामास मेधावी प्रणिपातेन तानृषीन् । ते चापि सत्रिणः प्रीताः ससदस्या महात्मने

ସେଇ ମେଧାବୀ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା; ଏବଂ ସତ୍ରଯାଗର ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଓ ସଭାସଦମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ ପ୍ରୀତ ହେଲେ।

Verse 13

तस्मै समेत्य पूजां च यथावत्प्रतिपेदिरे । ऋषय ऊचुः । कुतस्त्वमागतः सूत कस्माद्देशादिहागतः

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ବିଧିପୂର୍ବକ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କଲେ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— “ହେ ସୂତ! ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କେଉଁ ଦେଶରୁ ଏଠାକୁ ଆଗମନ କରିଛ?”

Verse 14

कारणं चागमे ब्रूहि वृंदारकसमद्युते । सूत उवाच । पित्राहं तु समादिष्टो व्यासशिष्येण धीमता

“ହେ ଦେବତାସମ ଦ୍ୟୁତିମାନ! ଏଠାକୁ ଆସିବାର କାରଣ ମଧ୍ୟ କହ।” ସୂତ କହିଲେ— “ମୋତେ ମୋ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।”

Verse 15

शुश्रूषस्व मुनीन्गत्वा यत्ते पृच्छंति तद्वद । वदंतु भगवंतो मां कथयामि कथां तु यां

“ମୁନିମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା କର; ସେମାନେ ଯାହା ପଚାରିବେ, ସେହି କଥା କହ। ଭଗବନ୍ ଋଷିମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁନ୍ତୁ— ତେବେ ମୁଁ ଯେ ପବିତ୍ର କଥା ଜାଣେ, ସେହି କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।”}]}}

Verse 16

पुराणं चेतिहासं वा धर्मानथ पृथग्विधान् । तां गिरं मधुरां तस्य शुश्रुवुरृषिसत्तमाः

ସେ ପୁରାଣ ହେଉ କି ଇତିହାସ, ନାନାପ୍ରକାର ଧର୍ମବିଷୟ ହେଉ—ତାଙ୍କର ମଧୁର ବାଣୀକୁ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ।

Verse 17

अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत । दृष्ट्वा तमतिविश्वस्तं विद्वांसं लौमहर्षणिं

ତାପରେ ସେମାନେ ସେହି ପୁରାଣକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; କାରଣ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ଋଷି ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ।

Verse 18

तस्मिन्सत्रे कुलपतिस्सर्वशास्त्राविशारदः । शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः

ସେହି ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ କୁଳପତି ଥିଲେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ମେଧାବୀ ଶୌନକ—ବିଜ୍ଞାନାରଣ୍ୟ ସଭାର ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁ।

Verse 19

इत्थं तद्भावमालंब्य धर्माञ्छुश्रूषुराह तम् । त्वया सूत महाबुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः

ଏଭଳି ସେହି ଭାବକୁ ଆଲମ୍ବନ କରି, ଧର୍ମ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ସୂତ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ! ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମଙ୍କ ବାଣୀ (ଆମକୁ) ଲଭ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 20

इतिहासपुराणार्थं व्यासः सम्यगुपासितः । दुदोहिथमतिं तस्य त्वं पुराणाश्रयां शुभां

ଇତିହାସ-ପୁରାଣର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟାସ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଉପାସନା କରିଥିଲେ; ଏବଂ ତୁମେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଯେନ ପାନ୍ଥିବା ପରି ଦୋହି, ପୁରାଣାଶ୍ରିତ ଶୁଭ ବୋଧରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।

Verse 21

अमीषां विप्रमुख्यानां पुराणं प्रति सम्प्रति । शुश्रूषाऽस्ते महाबुद्धे तछ्रावयितुमर्हसि

ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ! ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ପୁରାଣ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଆଗ୍ରହୀ; ତେଣୁ ଆପଣ ଏହା ପାଠ କରନ୍ତୁ।

Verse 22

सर्वे हीमे महात्मानो नानागोत्राः समागताः । स्वान्स्वानंशान्पुराणोक्ताञ्छृण्वन्तु ब्रह्मवादिनः

ବିଭିନ୍ନ ଗୋତ୍ରର ଏହି ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା ଏଠାରେ ସମାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି। ପୁରାଣରେ ଉକ୍ତ ନିଜ-ନିଜ ଅଂଶକୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 23

संपूर्णे दीर्घसत्रेस्मिंस्तांस्त्वं श्रावय वै मुनीन् । पाद्मं पुराणं सर्वेषां कथयस्व महामते

ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞସତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତୁ; ହେ ମହାମତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପଦ୍ମପୁରାଣ କଥନ କରନ୍ତୁ।

Verse 24

कथं पद्मं समुद्भूतं ब्रह्म तत्र कथं न्वभूत् । प्रोद्भूतेन कथं सृष्टिः कृता तां तु तथा वद

ପଦ୍ମ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ସେ ପ୍ରକଟ ହେବା ପରେ ସୃଷ୍ଟି କିପରି କରାଗଲା—ତାହା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 25

एवं पृष्टस्ततस्तांस्तु प्रत्युवाच शुभां गिरम् । सूक्ष्मं च न्यायसंयुक्तं प्राब्रवीद्रौमहर्षणिः

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିବାରୁ ସେ ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ; ଏବଂ ରୌମହର୍ଷଣି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ଉପଦେଶ କହିଲେ।

Verse 26

प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि भवद्भिरिह चोदनात् । पुराणार्थं पुराणज्ञैः सर्वधर्मपरायणैः

ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ଆପଣମାନଙ୍କ ଏଠାର ଆଗ୍ରହରେ ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ହୋଇଛି। ପୁରାଣଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଧର୍ମପରାୟଣ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ପୁରାଣାର୍ଥ କହିବି।

Verse 27

यथाश्रुतं सुविख्यातं तत्सर्वं कथयामि वः । धर्म एष तु सूतस्य सद्भिर्दृष्टः सनातनः

ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ଓ ଯେପରି ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ସବୁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ କହିବି। ସଜ୍ଜନମାନେ ଯାହାକୁ ମାନ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ହେଉଛି ସୂତର ସନାତନ ଧର୍ମ।

Verse 28

देवतानामृषीणां च राज्ञां चामिततेजसाम् । वंशानां धारणं कार्यं स्तुतीनां च महात्मनाम्

ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀକୁ ଧାରଣ-ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ; ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହେଉ।

Verse 29

इतिहासपुराणेषु दृष्टा ये ब्रह्मवादिनः । न हि वेदेष्वधीकारः कश्चित्सूतस्य दृश्यते

ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବେଦରେ ସୂତଙ୍କ କୌଣସି ଅଧିକାର ସର୍ବଥା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 30

वैन्यस्य हि पृथोर्यज्ञे वर्त्तमाने महात्मनः । मागधश्चैव सूतश्च तमस्तौतां नरेश्वरम्

ମହାତ୍ମା ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ମାଗଧ ଓ ସୂତ ସେହି ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 31

तुष्टेनाथ तयोर्द्दत्तो वरो राज्ञा महात्मना । सूताय सूतविषयो मगधो मागधाय च

ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାତ୍ମା ରାଜା ବର ଦେଲେ—ସୂତଙ୍କୁ ସୂତ-ବିଷୟ, ମାଗଧଙ୍କୁ ମଗଧ-ଦେଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 32

तत्र सूत्यां समुत्पन्नः सूतो नामेह जायते । ऐन्द्रे सत्रे प्रवृत्ते तु ग्रहयुक्ते बृहस्पतौ

ସେଠାରେ ସୂତୀରୁ ଜଣେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଏଠାରେ ‘ସୂତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଚାଲୁଥିଲା ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ଶୁଭ ଗ୍ରହଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 33

तमेवेंद्रं बार्हस्पत्ये तत्र सूतो व्यजायत । शिष्यहस्तेन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

ସେଠାରେ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେହି କର୍ମରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜେ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ; କାରଣ ଶିଷ୍ୟହସ୍ତରେ ମିଶିଯାଇ ଗୁରୁଙ୍କ ହବି ଅଭିଭୂତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 34

अधरोत्तरधारेण जज्ञे तद्वर्णसंकरम् । येत्र क्षत्रात्समभवन्ब्राह्मण्याश्चैव योनितः

ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚ ଧାରାର ସଂଯୋଗରୁ ସେହି ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ଜନ୍ମିଲା; ଯେଉଁଠାରେ କେତେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତାରୁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 35

पूर्वेणैव तु साधर्म्याद्वैधर्मास्ते प्रकीर्तिताः । मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीविनः

ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ସହ ସାଧର୍ମ୍ୟ ଥିବାରୁ ସେହି ଭେଦଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କଥିତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ରସେବାରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା ସୂତଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ ମଧ୍ୟମ ଅଟେ।

Verse 36

पुराणेष्वधिकारो मे विहितो ब्राह्मणैरिह । दृष्ट्वा धर्ममहं पृष्टो भवद्भिर्ब्रह्मवादिभिः

ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋତେ ପୁରାଣବିଷୟରେ ଅଧିକାର ନିୟୋଜିତ କରିଛନ୍ତି। ମୋର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦେଖି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 37

तस्मात्सम्यग्भुवि ब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् । पितॄणां मानसी कन्या वासवं समपद्यत

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଋଷିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିବି। ପିତୃମାନଙ୍କର ମାନସୀ କନ୍ୟା ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 38

अपध्याता च पितृभिर्मत्स्यगर्भे बभूव सा । अरणीव हुताशस्य निमित्तं पुण्यजन्मनः

ପିତୃମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ମାଛର ଗର୍ଭରେ ରହିଲା। ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଅରଣୀ ଯେପରି ନିମିତ୍ତ, ସେପରି ପୁଣ୍ୟଜନ୍ମର ନିମିତ୍ତକାରଣ ହେଲା।

Verse 39

तस्यां बभूव पूतात्मा महर्षिस्तु पराशरात् । तस्मै भगवते कृत्वा नमः सत्याय वेधसे

ତାହାଠାରୁ ପରାଶରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ମହର୍ଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେହି ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ସର୍ବବିଧାତା ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି (ସେ) ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 40

पुरुषाय पुराणाय ब्रह्मवाक्यानुवर्तिने । मानवच्छद्मरूपाय विष्णवे शंसितात्मने

ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ପରମ ପୁରୁଷ, ପୁରାତନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ମାନବ-ଛଦ୍ମରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ୱଭାବଧାରୀ।

Verse 41

जातमात्रं च यं वेद उपतस्थे ससंग्रहः । मतिमंथानमाविध्य येनासौ श्रुतिसागरात्

ସେ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ବେଦ ସଂଗ୍ରହସହିତ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମଥନଦଣ୍ଡ କରି ଶ୍ରୁତି-ସାଗରରୁ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 42

प्रकाशो जनितो लोके महाभारत चंद्रमाः । भारतं भानुमान्विष्णुर्यदि न स्युरमी त्रयः

ଜଗତରେ ପ୍ରକାଶ ଉଦ୍ଭବିଲା—ମହାଭାରତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦୃଶ। ଭାରତ ସୂର୍ୟରୂପ ବିଷ୍ଣୁ; ଏ ତିନି ନଥାନ୍ତେ ଏପରି ଆଲୋକ କେଉଁଠି?

Verse 43

ततोऽज्ञानतमोंधस्य कावस्था जगतो भवेत् । कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम्

ନହେଲେ ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜଗତ କେମିତି ଅବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା? କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 44

को ह्यन्यः पुंडरीकाक्षान्महाभारतकृद्भवेत् । तस्मादहमुपाश्रौषं पुराणं ब्रह्मवादिनः

ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମହାଭାରତର କର୍ତ୍ତା ଅନ୍ୟ କିଏ ହୋଇପାରିବ? ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ଉପଦେଶ କରିଥିବା ଏହି ପୁରାଣକୁ ମୁଁ ଯଥାବିଧି ଶୁଣିଲି।

Verse 45

सर्वज्ञात्सर्वलोकेषु पूजिताद्दीप्ततेजसः । पुराणं सर्वशास्त्राणां प्रथमं ब्रह्मणा स्मृतम्

ଏହି ପୁରାଣ ସର୍ବଜ୍ଞଙ୍କୁ ଜ୍ଞାତ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ଏବଂ ଦୀପ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 46

उत्तमं सर्वलोकानां सर्वज्ञानोपपादकम् । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଉତ୍ତମ, ସର୍ବଜ୍ଞାନଦାୟକ; ତ୍ରିବର୍ଗ (ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ) ସାଧନର ପୁଣ୍ୟ ଉପାୟ, ଶତକୋଟି ପ୍ରମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 47

निःशेषेषु च लोकेषु वाजिरूपेण केशवः । ब्रह्मणस्तु समादेशाद्वेदानाहृतवानसौ

ତେବେ କେଶବ ଘୋଡ଼ାରୂପ ଧାରଣ କରି, କୌଣସି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଚରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ବେଦମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆଣିଲେ।

Verse 48

अंगानि चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम् । असुरेणाखिलं शास्त्रमपहृत्यात्मसात्कृतम्

ବେଦାଙ୍ଗ, ଚାରି ବେଦ, ପୁରାଣ ଏବଂ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ରର ବିସ୍ତୃତ ଭଣ୍ଡାର—ଅର୍ଥାତ ସମଗ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରସମୂହ—ଏକ ଅସୁର ଅପହରଣ କରି ନିଜ ଅଧୀନ କଲା।

Verse 49

मत्स्यरूपेणाजहार कल्पादावुदकार्णवे । अशेषमेतदवददुदकांतर्गतो विभुः

କଳ୍ପାରମ୍ଭରେ ବିଭୁ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଳସମୁଦ୍ରରେ (ତାହା) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୁନଃ ଆଣିଲେ; ଏବଂ ଜଳାନ୍ତର୍ଗତ ରହି ଏହି ସବୁକୁ ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।

Verse 50

श्रुत्वा जगाद च मुनीन्प्रतिवेदांश्चतुर्मुखः । प्रवृत्तिस्सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्तदा

ତାହା ଶୁଣି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବେଦର ପାରଦର୍ଶୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର—ବିଶେଷତଃ ପୁରାଣର—ପରମ୍ପରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 51

कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य तदा विभुः । व्यासरूपस्तदा ब्रह्मा संग्रहार्थं युगे युगे

କାଳର ପ୍ରବାହରେ ପୁରାଣ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ ହେଉନଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ୟାସରୂପ ଧାରଣ କରି ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥେ ତାହା ସଂଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 52

चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे जगौ । तदाष्टादशधा कृत्वा भूलोकेस्मिन्प्रकाशितं

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହା ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ-ପ୍ରମାଣରେ ପଠିତ ହୁଏ; ପରେ ଏହାକୁ ଅଠର ଭାଗ କରି ଏହି ଭୂଲୋକରେ ପ୍ରକାଶିତ କରାଗଲା।

Verse 53

अद्यापि देवलोकेषु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदेवात्र चतुर्लक्षं संक्षेपेण निवेशितम्

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକମାନେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଶତକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି; ସେଇ ଏକେ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଚାରି ଲକ୍ଷରେ ସନ୍ନିବେଶିତ।

Verse 54

प्रवक्ष्यामि महापुण्यं पुराणं पाद्मसञ्ज्ञितम् । सहस्रं पञ्चपञ्चाशत्पंचखण्डैस्समन्वितम्

ମୁଁ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ‘ପାଦ୍ମ’ ସଞ୍ଜ୍ଞିତ ପୁରାଣ ପ୍ରବଚନ କରିବି; ଏହା ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକ ଓ ପଞ୍ଚ ଖଣ୍ଡରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 55

तत्रादौ सृष्टिखण्डं स्याद्भूमिखण्डं ततः परम् । स्वर्गखण्डं ततः पश्चात्ततः पातालखण्डकम्

ତାହାରେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିଖଣ୍ଡ; ତାପରେ ଭୂମିଖଣ୍ଡ। ତାହା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ, ଏବଂ ତାପରେ ପାତାଳଖଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ।

Verse 56

पञ्चमं च ततः ख्यातमुत्तरं खण्डमुत्तमम् । एतदेव महापद्ममुद्भूतं यन्मयं जगत्

ତଦନନ୍ତର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ଉତ୍ତର-ଖଣ୍ଡ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମହାପଦ୍ମରୁ ଏହି ଜଗତ୍ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ, ତଦ୍ମୟ ଅଟେ।

Verse 57

तद्वृत्तान्ताश्रयं यस्मात्पाद्ममित्युच्यते ततः । एतत्पुराणममलं विष्णुमाहात्म्यनिर्मलम्

ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବାରୁ ଏହା ‘ପାଦ୍ମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପୁରାଣ ଅମଳ—ବିଷ୍ଣୁ-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ସର୍ବଥା ନିର୍ମଳ।

Verse 58

देवदेवो हरिर्यद्वै ब्रह्मणे प्रोक्तवान्पुरा । ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये

ଦେବଦେବ ହରି ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ସେତିକିମାତ୍ର ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

Verse 59

एतदेव च वै ब्रह्मा पाद्मं लोके जगाद वै । सर्वभूताश्रयं तच्च पाद्ममित्युच्यते बुधैः

ଏହି କଥାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକେ ‘ପାଦ୍ମ’ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କଲେ। ଏହା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ‘ପାଦ୍ମ’ କୁହନ୍ତି।

Verse 60

पाद्मं तत्पंचपंचाशत्सहस्राणीह पठ्यते । पंचभिः पर्वभिः प्रोक्तं संक्षेपाद्व्यासकारितात्

ଏହି ପାଦ୍ମପୁରାଣ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକରୂପେ ପଠିତ ହୁଏ। ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପାଞ୍ଚ ପର୍ବରେ ବିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

Verse 61

पौष्करं प्रथमं पर्व यत्रोत्पन्नः स्वयं विराट् । द्वितीयं तीर्थपर्व स्यात्सर्वग्रहगणाश्रयम्

ପୁଷ୍କର ପ୍ରଥମ ପର୍ବ; ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ବିରାଟ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ତୀର୍ଥପର୍ବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଗଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆଧାର।

Verse 62

तृतीयपर्वग्रहणा राजानो भूरिदक्षिणाः । वंशानुचरितं चैव चतुर्थे परिकीर्तितम्

ତୃତୀୟ ପର୍ବରେ ବ୍ରତାନୁଷ୍ଠାନ କରି ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ଚତୁର୍ଥରେ ବଂଶଚରିତ ଓ ଇତିହାସ କଥିତ।

Verse 63

पंचमे मोक्षतत्वं च सर्वतत्वं निगद्यते । पौष्करे नवधा सृष्टिः सर्वेषां ब्रह्मकारिता

ପଞ୍ଚମ ପର୍ବରେ ମୋକ୍ଷତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶିତ। ପୁଷ୍କରେ ସୃଷ୍ଟି ନବଧା ବର୍ଣ୍ଣିତ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ।

Verse 64

देवतानां मुनीनां च पितृसर्गस्तथापरः । द्वितीये पर्वताश्चैव द्वीपाः सप्त ससागराः

ଦେବତା, ମୁନି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କଥିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବରେ ପର୍ବତମାନେ ଏବଂ ସାତ ଦ୍ୱୀପ—ସମୁଦ୍ରସହିତ—ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 65

तृतीये रुद्रसर्गस्तु दक्षशापस्तथैव च । चतुर्थे संभवो राज्ञां सर्ववंशानुकीर्त्तनम्

ତୃତୀୟ ପର୍ବରେ ରୁଦ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସର୍ଗ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଚତୁର୍ଥରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବଂଶର ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ କଥିତ।

Verse 66

अन्त्येपवर्गसंस्थानं मोक्षशास्त्रानुकीर्त्तनम् । सर्वमेतत्पुराणेऽस्मित्कथयिष्यामि वो द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏହି ପୁରାଣରେ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିବି—ଅନ୍ତିମ ଅପବର୍ଗ (ମୋକ୍ଷ)ର ସ୍ଥାପନା ଓ ମୋକ୍ଷଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ।

Verse 67

इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं पितॄणामतिवल्लभं स्यात् इदं च देवस्य सुखाय नित्यमिदं महापातकभिच्च पुंसाम्

ଏହା ପବିତ୍ର, ଯଶର ନିଧି; ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏହା ଦେବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ସୁଖାର୍ଥ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମହାପାତକକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।