Adhyaya 6

Verse 1

शेष उवाच । इत्थं स्वागतसंतुष्टं ब्रह्मचर्यतपोनिधिम् । उवाच मतिमान्वीरः सर्वलोकगुरुर्मुनिम्

ଶେଷ କହିଲେ—ଏଭଳି ସ୍ୱାଗତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାର ନିଧି, ସର୍ବଲୋକଗୁରୁ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୀର ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 2

स्वागतं ते महाभाग कुंभयोने तपोनिधे । त्वद्दर्शनेन सर्वे वै पाविताः सकुटुंबकाः

ହେ ମହାଭାଗ! ହେ କୁମ୍ଭଯୋନି, ତପୋନିଧି! ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ; ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପରିବାରସହିତ ପବିତ୍ର ହେଲୁ।

Verse 3

कच्चिन्मतिस्ते वेदेषु शास्त्रेषु परिवर्तते । त्वत्तपोविघ्नकर्ता वै नास्ति भूमंडले क्वचित्

ତୁମ ମତି କି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବୃତ୍ତ ଅଛି? ଭୂମଣ୍ଡଳରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତୁମ ତପସ୍ୟାକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ଲୋକ ନାହିଁ।

Verse 4

लोपामुद्रा महाभाग या च ते धर्मचारिणी । यस्याः पतिव्रता धर्मात्सर्वं भवति शोभनम्

ହେ ମହାଭାଗ! ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତୁମର ଧର୍ମଚାରିଣୀ ପତ୍ନୀ; ତାଙ୍କର ପତିବ୍ରତା-ଧର୍ମରୁ ସବୁକିଛି ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶୋଭନ ହୁଏ।

Verse 5

अपि शंस महाभाग धर्ममूर्ते कृपानिधे । अलोलुपस्य किं कार्यं करवाणि मुनीश्वर

ହେ ମହାଭାଗ, ଧର୍ମମୂର୍ତ୍ତି, କୃପାନିଧେ! କୃପାକରି କହ—ଲୋଭରହିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର?

Verse 6

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । रावणोत्पत्तिर्नाम षष्ठोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶେଷ-ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ସଂବାଦରେ, ରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ-ପ୍ରକରଣର ‘ରାବଣୋତ୍ପତ୍ତି’ ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 7

शेष उवाच । इत्युक्तो लोकगुरुणा राजराजेन धीमता । उवाच रामं लोकेशं विनीततरभाषया

ଶେଷ କହିଲେ—ଲୋକଗୁରୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜରାଜ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଲୋକେଶ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ବିନୟମୟ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 8

अगस्त्य उवाच । स्वामिंस्तव सुदुर्दर्शं दर्शनं दैवतैरपि । मत्वा समागतं विद्धि राजराज कृपानिधे

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ! ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଭାବନାରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି—ହେ ରାଜରାଜ, କୃପାନିଧେ।

Verse 9

हतस्त्वया रावणाख्यस्त्वसुरो लोककंटकः । दिष्ट्याद्य देवाः सुखिनो दिष्ट्या राजा बिभीषणः

ତୁମେ ରାବଣ ନାମକ ସେଇ ଅସୁର—ଲୋକମାନଙ୍କର କଣ୍ଟକ—କୁ ବଧ କରିଛ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆଜି ଦେବମାନେ ସୁଖୀ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବିଭୀଷଣ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 10

राम त्वद्दर्शनान्मेऽद्य गतं वै दुष्कृतं किल । संपूर्णो मे मनःकोश आनंदेन सुरोत्तम

ହେ ରାମ, ଆଜି ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୋର ଦୁଷ୍କୃତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ହେ ସୁରୋତ୍ତମ, ଆନନ୍ଦରେ ମୋ ମନର ଭଣ୍ଡାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂରିଗଲା।

Verse 11

इत्युक्त्वा स बभूवाशु तूष्णीं कुंभसमुद्भवः । रामसंदर्शनाह्लादविह्वलीकृतमानसः

ଏହିପରି କହି କୁମ୍ଭସମୁଦ୍ଭବ ମୁନି ତୁରନ୍ତ ନୀରବ ହେଲେ; ରାମଦର୍ଶନର ଆହ୍ଲାଦରେ ତାଙ୍କ ମନ ବିହ୍ୱଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା।

Verse 12

रामः पप्रच्छ तं भूयो मुनिं ज्ञानविशारदम् । लोकातीतं भवद्भावि सर्वं जानासि सर्वतः

ତାପରେ ରାମ ସେଇ ଜ୍ଞାନବିଶାରଦ ମୁନିଙ୍କୁ ପୁଣି ପଚାରିଲେ—“ଆପଣ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ସବୁ କିଛି ଜାଣନ୍ତି: ଲୋକାତୀତ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟ—ସମସ୍ତ।”

Verse 13

मुने कथय मे सर्वं पृच्छतो हि सुविस्तरम् । कोऽसौ मया हतो यो हि रावणो विबुधार्दनः

ହେ ମୁନେ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି; ମୋତେ ସବୁ କଥା ସୁବିସ୍ତରେ କହନ୍ତୁ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା ସେଇ ରାବଣ କିଏ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ବଧ କରିଛି?

Verse 14

कुंभकर्णोऽपि कस्त्वेष का जातिर्वै दुरात्मनः । देवो दैत्यः पिशाचो वा राक्षसो वा महामुने

ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କିଏ? ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାର ଜନ୍ମଜାତି କ’ଣ—ସେ ଦେବ, ଦୈତ୍ୟ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ, ହେ ମହାମୁନେ?

Verse 15

सर्वमाख्याहि सर्वज्ञ सर्वं जानासि विस्तरात् । अतः कथय मे सर्वं कृपां कृत्वा ममोपरि

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର; ତୁମେ ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରରେ ଜାଣ। ତେଣୁ ମୋପରେ କୃପା କରି ମୋତେ ସବୁ କହ।

Verse 16

इति श्रुत्वा ततो वाक्यं कुंभजन्मा तपोनिधिः । यत्पृष्टं रघुराजेन प्रवक्तुं तत्प्रचक्रमे

ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭଜନ୍ମା ତପୋନିଧି ମୁନି ରଘୁବଂଶର ରାଜା ପଚାରିଥିବା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 17

राजन्सृष्टिकरो ब्रह्मा पुलस्त्यस्तत्सुतोऽभवत् । ततस्तु विश्रवा जज्ञे वेदविद्याविशारदः

ହେ ରାଜନ୍, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଥିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ବିଶ୍ରବା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 18

तस्य पत्नीद्वयं जातं पातिव्रत्यचरित्रभृत् । एका मंदाकिनी नाम्नी द्वितीया कैकसी स्मृता

ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ଉଭୟେ ପତିବ୍ରତା-ଧର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା। ଜଣେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମରେ, ଦ୍ୱିତୀୟା କୈକସୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 19

पूर्वस्यां धनदो जज्ञे लोकपालविलासभृत् । योऽसौ शिवप्रसादेन लंकावासमचीकरत्

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଧନଦ (କୁବେର) ଜନ୍ମିଲେ, ଲୋକପାଳ-ବୈଭବ ଧାରଣକାରୀ; ଶିବପ୍ରସାଦେ ସେ ଲଙ୍କାରେ ବାସ କଲେ।

Verse 20

विद्युन्मालिसुतायां तु पुत्रत्रयमभून्महत् । रावणः कुंभकर्णश्च तथा पुण्यो बिभीषणः

ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଲୀଙ୍କ କନ୍ୟାଠାରୁ ତିନି ମହାପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ରାବଣ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ ବିଭୀଷଣ।

Verse 21

राक्षस्युदरजन्मत्वात्संध्यासमयसंभवात् । द्वयोरधर्मनिपुणा मतिरासीन्महामते

ରାକ୍ଷସୀର ଗର୍ଭଜନ୍ମ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାସମୟରେ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ, ହେ ମହାମତେ, ତାହାର ମତି ଅଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ହେଲା।

Verse 22

एकदा तु विमानेन पुष्पकेण सुशोभिना । कांचनीयोपकल्पेन किंकिणीजालमालिना

ଏକଦା ସେମାନେ ସୁଶୋଭିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ (ଯାତ୍ରା କଲେ); ତାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଉପକଳ୍ପରେ ସଜ୍ଜିତ ଓ କିଙ୍କିଣୀର ଜାଲମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 23

आरुह्य पितरौ द्रष्टुं प्रायाच्छोभासमन्वितः । स्वगणैः संस्तुतो भूत्वा नानारत्नविभूषणैः

ସେ (ବିମାନରେ) ଆରୋହଣ କରି ପିତାମାତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ, ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଏବଂ ନାନାରତ୍ନ ଆଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 24

आगत्य पित्रोश्चरणे पतित्वा चिरमात्मजः । हर्षविह्वलितात्मा च रोमांचिततनूरुहः

ସେଠାକୁ ଆସି ଦୀର୍ଘକାଳ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୁତ୍ର ପିତାମାତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ିଲା; ହର୍ଷରେ ହୃଦୟ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା ଓ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠିଲା।

Verse 25

उवाच मेऽद्य सुदिनं महाभाग्यफलोदयः । यन्मे युष्मत्पदौ दृष्टौ महापुण्यददर्शनौ

ସେ କହିଲା—“ଆଜି ମୋ ପାଇଁ ସୁଦିନ; ମହାଭାଗ୍ୟର ଫଳ ଉଦିତ ହୋଇଛି; କାରଣ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଚରଣଦର୍ଶନ କରିଛି, ଯାହା ମହାପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରେ।”

Verse 26

इत्यादिभिः स्तुतिपदैः स्तुत्वागान्मंदिरं स्वकम् । पितरावपि संहृष्टौ पुत्रस्नेहाद्बभूवतुः

ଏପରି ସ୍ତୁତିପଦରେ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା; ପିତାମାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 27

तं दृष्ट्वा रावणो धीमाञ्जगाद निजमातरम् । कोऽयं पुमान्सुरो वाथ यक्षो वाथ नरोत्तमः

ତାକୁ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାବଣ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହି ପୁରୁଷ କିଏ? ଦେବ କି, ଯକ୍ଷ କି, ନା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ?”

Verse 28

योऽसौ मम पितुःपादौ सन्निषेव्य गतः पुनः । महाभाग्यनिधिः स्वीयैर्गणैः सुपरिवारितः

ଯେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରି ପୁନଃ ଫେରିଆସିଛି—ସେ ମହାଭାଗ୍ୟର ନିଧି, ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପରିବେଷ୍ଟିତ।

Verse 29

केनेदं तपसा लब्धं विमानं वायुवेगधृक् । उद्यानारामलीलादि विलासस्थानमुत्तमम्

ବାୟୁବେଗଧାରୀ ଏହି ବିମାନ କାହାର ତପସ୍ୟାରେ ଲଭ୍ୟ ହେଲା? ଉଦ୍ୟାନ, ଆରାମ ଓ କ୍ରୀଡା-ବିହାରସ୍ଥାନରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତମ ବିଲାସଧାମ କାହାର?

Verse 30

शेष उवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य जननी रोषविक्लवा । उवाच पुत्रं विमनाः किंचिन्नेत्रविकारिणी

ଶେଷ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାତା କ୍ରୋଧରେ ବିକଳ ହେଲେ। ମନେ ଖିନ୍ନ ହୋଇ, ନୟନରେ ଭାବବିକାର ନେଇ ସେ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ।

Verse 31

रे पुत्र शृणु मद्वाक्यं बहुशिक्षासमन्वितम् । एतस्य जन्मकर्मादि विचारचतुराधिकम्

ହେ ପୁତ୍ର, ମୋ କଥା ଶୁଣ—ଏହା ବହୁ ଶିକ୍ଷାରେ ଯୁକ୍ତ। ଏହା ଏହିଜଣଙ୍କ ଜନ୍ମ, କର୍ମ ଆଦି ବିଚାର କରିବାରେ ବିଶେଷ ଚତୁର।

Verse 32

सपत्न्या मम कुक्षिस्थं विधानं समुपस्थितम् । येन स्वमातुर्विमलं कुलमुज्ज्वलितं महत्

ମୋ ସପତ୍ନୀ ମୋ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ବିରୋଧରେ ଏକ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ନିଜ ମାତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ ମହାନ କୁଳ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଛି।

Verse 33

त्वं तु मत्कुक्षिजः कीटः पापः स्वोदरपूरकः । यथा खरः स्वकं भारं जानाति न च तद्गुणम्

କିନ୍ତୁ ତୁ ମୋ କୁକ୍ଷିଜ ପାପୀ କୀଟ, କେବଳ ଉଦରପୂରଣକାରୀ। ଯେପରି ଗଧା ନିଜ ଭାରକୁ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ-ଗୁଣ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 34

तथा त्वं लक्ष्यसेऽज्ञानी शयनासनभोगवान् । सुप्तो गतः क्वचिद्भ्रष्ट इत्येव तव संभवः

ସେହିପରି, ହେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ଶୟନ‑ଆସନ ଓ ଭୋଗରେ ଲୀନ ଲୋକ ପରି ଦିଶୁଛ; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ତୁମ ଅବସ୍ଥା ଏତିକି—ନିଦ୍ରାରେ କେଉଁଠି ଭ୍ରମି ମାର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଛ।

Verse 35

अनेन तपसा लब्धं शिवसंतोषकारिणा । लंकावासो मनोवेगं विमानं राज्यसंपदः

ଶିବଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ କରାଇଥିବା ଏହି ତପସ୍ୟାରୁ ଲଭ୍ୟ ହେଲା—ଲଙ୍କାବାସ, ମନୋବେଗ ନାମକ ମନ‑ବେଗୀ ବିମାନ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟସମ୍ପଦର ସମୃଦ୍ଧି।

Verse 36

सुधन्या जननी त्वस्य सुभाग्या सुमहोदया । यस्याः पुत्रो निजगुणैर्लब्धवान्महतां पदम्

ଧନ୍ୟ ତୁମ ଜନନୀ—ସେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ମହାସମୃଦ୍ଧିଶାଳିନୀ; କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଜ ଗୁଣରେ ମହାନମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 37

इति क्रुधा भाषितमार्तया तया मात्रा स्वयाऽकर्ण्य दुरात्मसत्तमः । रोषं विधायात्मगतं पुनर्वचो जगाद तां निश्चयभृत्तपः प्रति

ଏପରି ଦୁଃଖିତ ମାତା କ୍ରୋଧରେ କହିଥିବା ବଚନ ନିଜ କାନରେ ଶୁଣି, ସେ ପରମ ଦୁରାତ୍ମା ମନରେ ରୋଷ ଧରି ପୁନର୍ବାର କହିଲା—ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ ତପସ୍ୱିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି।

Verse 38

रावण उवाच । जनन्याकर्णय वचो मम गर्वसमन्वितम् । रत्नगर्भा त्वमेवासि यस्याः पुत्रास्त्रयो वयम्

ରାବଣ କହିଲା—“ମାତା, ଗର୍ବସହ କହୁଥିବା ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ ହିଁ ‘ରତ୍ନଗର୍ଭା’; ଯାହାଙ୍କ ତିନି ପୁତ୍ର ଆମେ।”

Verse 39

कोऽसौ कीटः स धनदः क्व तपः स्वल्पकं पुनः । कालं का किंतु तद्राज्यं स्वल्पसेवकसंयुतम्

ଏ କିଏ—ତୁଚ୍ଛ କୀଟ ପରି? ଏବଂ ସେ ଧନଦ (କୁବେର) କିଏ? ତାହାର ତପସ୍ୟା କେତେ ଅଳ୍ପ! ଏବଂ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେତେ ଦିନ ରହିଲା—କେବଳ କିଛି ସେବକ ସହିତ।

Verse 40

मातः शृणु ममोत्साहात्प्रतिज्ञां करुणान्विते । न केनापि कृतां कर्त्रा महाभाग्ये हि कैकसि

ମାତା, କରୁଣାମୟୀ—ମୋ ଉତ୍ସାହରୁ କରା ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ। ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ କୈକସୀ, ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବେ କେବେ କରିନାହିଁ।

Verse 41

यद्यहं भुवनं सर्वं वशेन स्थापयामि वै । तपोभिर्दुष्कृतैः कृत्वा ब्रह्मसंतोषकारकैः

ଯଦି ମୁଁ ସମଗ୍ର ଭୁବନକୁ ମୋ ବଶରେ ସ୍ଥାପନ କରିଦେଉ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା କଠିନ ଓ ଦୁଷ୍କର ତପସ୍ୟା କରି—

Verse 42

अन्नोदके सदा त्यक्त्वा निद्रां क्रीडां तथा पुनः । चेत्तदा पितृलोकस्य घातात्पापं भवेन्मम

ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ନ-ଜଳରେ ସଦା ସଂଯମ ରଖି, ନିଦ୍ରା ଓ କ୍ରୀଡାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତୃଲୋକକୁ ହାନି କରେ—ତେବେ ସେଇ ଘାତର ପାପ ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁ।

Verse 43

कुंभकर्णोऽपि कृतवान्विभीषणसमन्वितः । रावणेन सहभ्रात्रेत्युक्त्वागाद्गिरिकाननम्

କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ—ବିଭୀଷଣ ସହିତ—“ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ରାବଣ ସହ ଯିବି” ବୋଲି କହି, ପର୍ବତର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।