Adhyaya 19

Verse 1

ब्राह्मण उवाच । इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं भिल्लानामहमद्भुतम् । अत्याश्चर्यमिदं मत्वा प्रहृष्टोऽभवमित्युत

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ଭିଲ୍ଲମାନଙ୍କ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ବଚନ ଶୁଣି, ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଭାବି ମୁଁ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲି।

Verse 2

गंगासागरसंयोगे स्नात्वा पुण्यकलेवरः । शृंगमारुरुहे तत्र मणिमाणिक्यचित्रितम्

ଗଙ୍ଗା-ସାଗରର ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ତାଙ୍କ ଦେହ ପୁଣ୍ୟମୟ ହେଲା; ପରେ ସେଠାରେ ମଣି-ମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଶୃଙ୍ଗକୁ ସେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 3

तत्रापश्यं महाराज देवं देवादिवंदितम् । नमस्कृत्वा कृतार्थोऽहं जातोन्नप्राशनेन च

ସେଠାରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି ସେହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦର୍ଶନ କଲି। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି, ଏବଂ ଶିଶୁର ଜାତାନ୍ନପ୍ରାଶନ ସଂସ୍କାରରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 4

चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिचिह्नितम् । पुरुषोत्तमदर्शनेन न पुनर्गर्भमाविशम्

ମୁଁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲି, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲି। ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପୁଣି ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲିନି, ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି।

Verse 5

राजंस्त्वमपि तत्राशु गच्छ नीलाभिधं गिरिम् । कृतार्थं कुरु चात्मानं गर्भदुःखविवर्जितम्

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଯାଅ—‘ନୀଳ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ। ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ କର; ଗର୍ଭଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଅ, ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମର କ୍ଲେଶରୁ ଛୁଟିଯାଅ।

Verse 6

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वाडवाग्र्यस्य धीमतः । पप्रच्छ हृष्टगात्रस्तु तीर्थयात्राविधिं मुनिम्

ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାଡବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ହର୍ଷରେ ପୁଲକିତ ଦେହ ହୋଇ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା।

Verse 7

राजोवाच । साधु विप्राग्र्य हे साधो त्वया प्रोक्तं ममानघ । पुरुषोत्तममाहात्म्यं शृण्वतां पापनाशनम्

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ସାଧୋ, ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲ। ହେ ଅନଘ ମୁନି, ତୁମେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲ; ଯାହାର ଶ୍ରବଣ ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 8

ब्रूहि तत्तीर्थयात्रायां विधिं श्रुतिसमन्वितम् । विधिना केन संपूर्ण फलप्राप्तिर्नृणां भवेत्

ସେହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଶ୍ରୁତିସମ୍ମତ ବିଧି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। କେଉଁ ବିଧାନରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇବେ?

Verse 9

ब्राह्मण उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तीर्थयात्राविधिं शुभम् । येन संप्राप्यते देवः सुरासुरनमस्कृतः

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଶୁଭ ବିଧି କହୁଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତ ଦେବ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 10

वलीपलितदेहो वा यौवनेनान्वितोऽपि वा । ज्ञात्वा मृत्युमनिस्तीर्यं हरिं शरणमाव्रजेत्

ଦେହରେ ଭାଜ ଓ ପାକା କେଶ ଥାଉ, କିମ୍ବା ଯୌବନ ଥାଉ—ମୃତ୍ୟୁ ଅନିବାର୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ହରିଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

तत्कीर्तने तच्छ्रवणे वंदने तस्य पूजने । मतिरेव प्रकर्तव्या नान्यत्र वनितादिषु

ମନକୁ କେବଳ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ, ତାଙ୍କ କଥା ଶ୍ରବଣ, ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ ଓ ତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ନାରୀ ଆଦି ଅନ୍ୟତ୍ର ନୁହେଁ।

Verse 12

सर्वं नश्वरमालोक्य क्षणस्थायि सुदुःखदम् । जन्ममृत्युजरातीतं भक्तिवल्लभमच्युतम्

ସବୁକିଛି ନଶ୍ୱର, କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଓ ମହାଦୁଃଖଦାୟକ ବୋଲି ଦେଖି—ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁଜରାତୀତ, ଭକ୍ତିପ୍ରିୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 13

क्रोधात्कामाद्भयाद्द्वेषाल्लोभाद्दंभान्नरः पुनः । यथाकथंचिद्विभजन्न स दुःखं समश्नुते

କ୍ରୋଧ, କାମ, ଭୟ, ଦ୍ୱେଷ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଦମ୍ଭରେ ପ୍ରେରିତ ମଣିଷ ଯେପରି ହେଉ ବଣ୍ଟନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 14

स हरिर्जायते साधुसंगमात्पापवर्जितात् । येषां कृपातः पुरुषा भवंत्यसुखवर्जिताः

ପାପବର୍ଜିତ ସାଧୁସଙ୍ଗରୁ ସେଇ ହରି ଭଗବାନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭବ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ଲୋକେ ଶୋକ-ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 15

ते साधवः शांतरागाः कामलोभविवर्जिताः । ब्रुवंति यन्महाराज तत्संसारनिवर्तकम्

ସେ ସାଧୁମାନେ ରାଗଶାନ୍ତ, କାମ-ଲୋଭବର୍ଜିତ; ହେ ମହାରାଜ, ସେମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି ତାହାଇ ସଂସାରନିବୃତ୍ତିର ସାଧନ ହୁଏ।

Verse 16

तीर्थेषु लभ्यते साधू रामचंद्र परायणः । यद्दर्शनं नृणां पापराशिदाहाशुशुक्षणिः

ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରପରାୟଣ ସାଧୁ ମିଳନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକଙ୍କ ପାପରାଶି ଶୀଘ୍ର ଦହି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।

Verse 17

तस्मात्तीर्थेषु गंतव्यं नरैः संसारभीरुभिः । पुण्योदकेषु सततं साधुश्रेणिविराजिषु

ଏହେତୁ ସଂସାରଭୟଭୀତ ନରମାନେ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ—ସଦା ସେହି ପୁଣ୍ୟଜଳରେ, ଯେଉଁଠି ସାଧୁଶ୍ରେଣୀର ଶୋଭା ବିରାଜିତ।

Verse 18

तानि तीर्थानि विधिना दृष्टानि प्रहरंत्यघम् । तं विधिं नृपशार्दूल कुरुष्व श्रुतिगोचरम्

ସେହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦର୍ଶନ କଲେ ପାପକୁ ନାଶ କରେ। ତେଣୁ, ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ଶ୍ରୁତିରେ କହିଥିବା ସେହି ବିଧିକୁ ଅନୁସରଣ କର।

Verse 19

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । रत्नग्रीवस्य तीर्थप्रयाणंनामैकोनविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶେଷ–ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ସଂବାଦ ଓ ରାମାଶ୍ୱମେଧ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ‘ରତ୍ନଗ୍ରୀବର ତୀର୍ଥପ୍ରୟାଣ’ ନାମକ ଊନବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 20

क्रोशमात्रं ततो गत्वा रामरामेति च ब्रुवन् । तत्र तीर्थादिषु स्नात्वा क्षौरं कुर्याद्विधानवित्

ତାପରେ ଏକ କ୍ରୋଶମାତ୍ର ଯାଇ ‘ରାମ ରାମ’ ବୋଲି କହୁଥିବାବେଳେ, ବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନିୟତ କ୍ଷୌର (ମୁଣ୍ଡନ) କରିବ।

Verse 21

मनुष्याणां च पापानि तीर्थानि प्रति गच्छताम् । केशानाश्रित्य तिष्ठंति तस्माद्वपनमाचरेत्

ତୀର୍ଥକୁ ଯାଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପାପ କେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ରହିଯାଏ; ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବପନ (ମୁଣ୍ଡନ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

ततो दंडं तु निर्ग्रन्थिं कमंडलुमथाजिनम् । बिभृयाल्लोभनिर्मुक्तस्तीर्थवेषधरो नरः

ତାପରେ ଲୋଭମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୀର୍ଥବେଷଧାରୀ ନର ଗଠିବିହୀନ ଦଣ୍ଡ, କମଣ୍ଡଳୁ ଓ ଅଜିନ (ମୃଗଚର୍ମ) ଧାରଣ କରୁ।

Verse 23

विधिना गच्छतां नॄणां फलावाप्तिर्विशेषतः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थयात्राविधिं चरेत्

ଯେମାନେ ବିଧି-ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷଭାବେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंहितम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

ଯାହାର ହାତ, ପାଦ ଓ ମନ ସୁସଂଯମିତ, ଏବଂ ଯିଏ ବିଦ୍ୟା, ତପ ଓ ସୁକୀର୍ତ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ—ସେଇ ତୀର୍ଥଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 25

हरेकृष्ण हरेकृष्ण भक्तवत्सल गोपते । शरण्य भगवन्विष्णो मां पाहि बहुसंसृतेः

ହରେ କୃଷ୍ଣ ହରେ କୃଷ୍ଣ! ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଗୋପତେ! ଶରଣ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୋ, ଏହି ମହା ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 26

इति ब्रुवन्रसनया मनसा च हरिं स्मरन् । पादचारी गतिं कुर्यात्तीर्थं प्रति महोदयः

ଏଭଳି ଜିଭାରେ କହି ଏବଂ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଦଯାତ୍ରାରେ ତୀର୍ଥ ପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 27

यानेन गच्छन्पुरुषः समभागफलं लभेत् । उपानद्भ्यां चतुर्थांशं गोयाने गोवधादिकम्

ଯାନରେ ଯାଉଥିବା ପୁରୁଷ ସମଭାଗ ଫଳ ପାଏ; ପାଦରକ୍ଷା (ଜୁତା) ପିନ୍ଧି ଯାଇଲେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଫଳ; ଏବଂ ଗୋୟାନ (ବଳଦଗାଡ଼ି)ରେ ଯାଇଲେ ଗୋବଧ ଆଦି ପାପଦୋଷ ଲାଗେ।

Verse 28

व्यवहर्ता तृतीयांशं सेवयाष्टमभागभाक् । अनिच्छया व्रजंस्तत्र तीर्थमर्धफलं लभेत्

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସାଂସାରିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ପୁଣ୍ୟଫଳର କେବଳ ତୃତୀୟାଂଶ ପାଏ; ଯେ କେବଳ ସେବାର୍ଥେ ସେଠାକୁ ଯାଏ, ସେ ଅଷ୍ଟମ ଭାଗ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଅନିଚ୍ଛାରେ ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ ଅର୍ଧଫଳ ମାତ୍ର ମିଳେ।

Verse 29

यथायथं प्रकर्तव्या तीर्थानामभियात्रिका । पापक्षयो भवत्येव विधिदृष्ट्या विशेषतः

ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଯଥାବିଧି ଓ ଯଥାକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିଦୃଷ୍ଟିରେ ବିଶେଷତଃ ନିୟମାନୁସାରେ କର୍ମ କଲେ ପାପକ୍ଷୟ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 30

तत्र साधून्नमस्कुर्यात्पादवंदनसेवनैः । तद्द्वारा हरिभक्तिर्हि प्राप्यते पुरुषोत्तमे

ସେଠାରେ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଣାମ, ପାଦବନ୍ଦନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା। କାରଣ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ହରିଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 31

इति तीर्थविधिः प्रोक्तः समासेन न विस्तरात् । एवं विधिं समाश्रित्य गच्छ त्वं पुरुषोत्तमम्

ଏହିପରି ତୀର୍ଥବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା, ବିସ୍ତାରରେ ନୁହେଁ। ଏହି ବିଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତୁମେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।

Verse 32

तुभ्यं तुष्टो महाराज दास्यते भक्तिमच्युतः । यथा संसारनिर्वाहः क्षणादेव भविष्यति

ହେ ମହାରାଜ, ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ଦାନ କରିବେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂସାର-ନିର୍ବାହ, ଅର୍ଥାତ୍ ସଂସାରକୁ ପାର ହେବା, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସୁସମ୍ୟକ୍ ହେବ।

Verse 33

तीर्थयात्राविधिं श्रुत्वा सर्वपातकनाशनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्य उग्रेभ्यः पुरुषर्षभ

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ମହାପାତକ ନାଶକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି ଶୁଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

सुमतिरुवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् । तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः

ସୁମତି କହିଲେ—ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ ମହାନ୍ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ସେହି ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନର ଉତ୍ସୁକତାରେ ମନ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା।

Verse 35

आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् । तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ନିଜ ଉତ୍ତମ, ମନ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସହ ନେବାକୁ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 36

मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया । पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୌରଜନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ଦର୍ଶନରେ ସେମାନେ ପ୍ରୀତି ପାଆନ୍ତୁ।

Verse 37

ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः । सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः

ମୋ ନଗରରେ ଯେ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଯେମାନେ ମୋ କଥା ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମୋ ସହ ମୋ ନଗରରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 38

ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे । ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः

ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଘରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଅଧର୍ମର କାରଣ; ସେମାନେ ଯମଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡନୀୟ।

Verse 39

किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः । यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः

ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରୁ କ’ଣ ଲାଭ? କୁଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ କ’ଣ ଦରକାର? ଯେମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ପୁଣ୍ୟଦାତା ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି।

Verse 40

सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका । येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः

ଯେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୌତ୍ର ହରିଙ୍କ ଶରଣ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଶୂକରଦଳ ପରି ମଳଭକ୍ଷକ ହୋଇଯାଏ।

Verse 41

यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः । तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः

ଯେ ଦେବ ନାମମାତ୍ରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ହେ ମୋ ସ୍ୱାଭାବିକ ପରିବାରଗଣ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।

Verse 42

इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् । प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्

ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣରେ ଗୁଁଥା ଏହି ମନୋହର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ‘ସତ୍ୟ’ ନାମଧାରୀ ମହାମାତ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 43

हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् । यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଢୋଲ-ଘୋଷରେ ପ୍ରଚାର କଲା—ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ରାଜା ଯାହା ଏଠାରେ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେହି କଥା ଘୋଷଣା କଲା।

Verse 44

गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् । दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्

ଲୋକମାନେ ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସହ ମହାଗିରିକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ପାପସଂହାରୀ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଉ।

Verse 45

क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः । भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः

ସମଗ୍ର ସଂସାରସାଗର ପୁନଃ ଗୋଖୁରଚିହ୍ନ ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଉ; ଏବଂ ନରମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦେହକୁ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରାଦି ଚିହ୍ନରେ ଭୂଷିତ କରନ୍ତୁ।

Verse 46

इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् । सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶିତ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଜ୍ଞାକୁ ଘୋଷଣା କଲେ; ରଘୁନାଥଙ୍କ ପାଦଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରମ ନିବାରିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः । मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्

ତାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଆନନ୍ଦରସରେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲେ; ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ସେମାନେ ନିଜ ନିସ୍ତାରରେ ମନ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 48

निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः । आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति

ସେଠାରେ ସୁବେଷଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ ଏବଂ ଭୂପତି ରାଜାଙ୍କୁ ବରଦାନସମୃଦ୍ଧ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 49

क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः । शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଧନୁର୍ଧାରୀ ବୀର; ବୈଶ୍ୟମାନେ ବସ୍ତୁର କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ଓ ବାଣିଜ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଂସାରନିସ୍ତାରର ହର୍ଷରେ ନିଜ ନିୟତ ସେବାକର୍ମରେ ରତ।

Verse 50

रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः । सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः

ରଜକ (ଧୋବା), ଚର୍ମକାର, ନୀଚ ବୃତ୍ତିଜୀବୀ, କିରାତ, ଭିତ୍ତି/ଦେଵାଳ ନିର୍ମାତା, ସୂଚୀବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା (ଦର୍ଜି), ଏବଂ ତାମ୍ବୂଳ କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟକାରୀ—ସମସ୍ତେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 51

तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः । तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा

ଯେମାନେ ତାଳବାଦ୍ୟ ଆଦି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଜୀବିକାରେ ନିର୍ଭର, ତେଲ ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ସେହିପରି ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତାମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 52

सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः । मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया

ସେଠାରେ ସୂତମାନେ ହର୍ଷସହ ପୌରାଣିକ ବାର୍ତ୍ତା କହୁଥିଲେ; ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 53

भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः । पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः

ସେମାନେ ବୈଦ୍ୟବୃତ୍ତିରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉଥିଲେ; ପାଶକକ୍ରୀଡାରେ ମଧ୍ୟ କୋବିଦ ଥିଲେ। ପାକକଳା ଓ ସ୍ୱାଦ-ରସର ଜ୍ଞାନୀ, ହାସ୍ୟବାକ୍ୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ରଞ୍ଜିତ କରିବାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 54

ऐंद्रजालिकविद्याध्रास्तथा वार्तासुकोविदाः । प्रशंसंतो महाराजं निर्ययुः पुरमध्यतः

ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳ ମାୟାବିଦ୍ୟାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ବାର୍ତ୍ତା-ବିନିମୟରେ ସୁକୋବିଦ ସେମାନେ, ମହାରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କରି ନଗରମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଗଲେ।

Verse 55

राजापि तत्र निर्वर्त्य प्रातःसंध्यादिकाः क्रियाः । ब्राह्मणं तापसश्रेष्ठमानिनाय सुनिर्मलम्

ସେଠାରେ ରାଜା ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ଆଦି ନିତ୍ୟକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଉଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।

Verse 56

तदाज्ञया महाराजो निर्जगाम पुराद्बहिः । लोकैरनुगतो राजा बभौ चंद्र इवोडुभिः

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମହାରାଜ ନଗରରୁ ବାହାରକୁ ନିର୍ଗତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ଅନୁଗତ ହେବାରୁ ରାଜା ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 57

क्रोशमात्रं स गत्वाथ क्षौरं कृत्वा विधानतः । दंडं कमंडलुं बिभ्रन्मृगचर्म तथा शुभम्

ଏକ କ୍ରୋଶ ପରିମାଣ ଦୂର ଯାଇ ସେ ବିଧିଅନୁସାରେ କ୍ଷୌର କଲେ। ପରେ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ କରି, ଶୁଭ ମୃଗଚର୍ମ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 58

शुभवेषेण संयुक्तो हरिध्यानपरायणः । कामक्रोधादिरहितं मनो बिभ्रन्महायशाः

ଶୁଭବେଷରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ହରିଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ସେ ମହାଯଶସ୍ବୀ କାମ-କ୍ରୋଧାଦିରହିତ ମନ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 59

तदा दुंदुभयो भेर्य आनकाः पणवास्तथा । शंखवीणादिकाश्चैवाध्मातास्तद्वादकैर्मुहुः

ତେବେ ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଭେରୀ, ଆନକ, ପଣବ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ, ବୀଣା ଆଦି ବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦକମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ନିନାଦିତ କଲେ।

Verse 60

जय देवेश दुःखघ्न पुरुषोत्तमसंज्ञित । दर्शयस्व तनुं मह्यं वदंतो निर्ययुर्जनाः

“ଜୟ ହେ ଦେବେଶ! ଦୁଃଖଘ୍ନ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ! ମୋତେ ତୁମ ତନୁ ଦର୍ଶାଅ”—ଏମିତି କହି ଲୋକେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।