Adhyaya 17

Verse 1

शेष उवाच । शत्रुघ्नश्च्यवनस्याथ दृष्ट्वाऽचिंत्यं तपोबलम् । प्रशशंस तपो ब्राह्मं सर्वलोकैकवंदितम्

ଶେଷ କହିଲେ—ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ତପୋବଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମ ତପସ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 2

अहो पश्यत योगस्य सिद्धिं ब्राह्मणसत्तमे । यः क्षणादेव दुष्प्रापं तद्विमानमचीकरत्

“ଆହୋ! ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଦେଖ—ଯିଏ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ବିମାନକୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ।”

Verse 3

क्व भोगसिद्धिर्महती मुनीनाममलात्मनाम् । क्व तपोबलहीनानां भोगेच्छा मनुजात्मनाम्

ନିର୍ମଳାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ମହାନ ଭୋଗସିଦ୍ଧି କେଉଁଠି, ତପୋବଳହୀନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୋଗେଚ୍ଛା କେଉଁଠି?

Verse 4

इति स्वगतमाशंसञ्छत्रुघ्नश्च्यवनाश्रमे । क्षणं स्थित्वा जलं पीत्वा सुखसंभोगमाप्तवान्

ଏହିପରି ମନେମନେ ସନ୍ତୋଷ କରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ରହିଲେ; ଜଳ ପାନ କରି ସେ ସୁଖ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଲାଭ କଲେ।

Verse 5

हयस्तस्याः पयोष्ण्याख्या नद्याः पुण्यजलात्मनः । पयः पीत्वा ययौ मार्गे वायुवेगगतिर्महान्

ସେ ଘୋଡ଼ା ପୟୋଷ୍ଣୀ ନାମକ ପୁଣ୍ୟଜଳମୟ ନଦୀର ଦୁଧ ପରି ମଧୁର ଜଳ ପାନ କରି, ପରେ ପବନ ସମ ମହାବେଗରେ ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 6

योधास्तन्निर्गमं दृष्ट्वा पृष्ठतोऽनुययुस्तदा । हस्तिभिः पत्तिभिः केचिद्रथैः केचन वाजिभिः

ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଖି ଯୋଧାମାନେ ପଛରୁ ଧାଉଡ଼ିଲେ—କେହି ହାତୀରେ, କେହି ପଦାତି ଭାବେ, କେହି ରଥରେ, ଆଉ କେହି ଘୋଡ଼ାରେ।

Verse 7

शत्रुघ्नोऽमात्यवर्येण सुमत्याख्येन संयुतः । पृष्ठतोऽनुजगामाशु रथेन हयशोभिना

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀ ସୁମତିଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଘୋଡ଼ାଶୋଭିତ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ପଛରୁ ଅନୁଗମନ କଲେ।

Verse 8

गच्छन्वाजीपुरं प्राप्तो विमलाख्यस्य भूपतेः । रत्नातटाख्यं च जनैर्हृष्टपुष्टैः समाकुलम्

ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ବିମଳ ନାମକ ଭୂପତିଙ୍କ ବାଜୀପୁର ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଏବଂ ରତ୍ନାତଟ ନାମକ ସ୍ଥାନଟି ହର୍ଷିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 9

स सेवकादुपश्रुत्य रघुनाथ हयोत्तमम् । पुरोंतिके हि संप्राप्तं सर्वयोधसमन्वितम्

ସେବକଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି ଯେ ରଘୁନାଥଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ସମସ୍ତ ଯୋଧାମାନଙ୍କ ସହ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ସେ ତଦନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 10

तदा गजानां सप्तत्या चंद्रवर्णसमानया । अश्वानामयुतैः सार्धं रथानां कांचनत्विषाम्

ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣସମାନ ସତରିଟି ହାତୀ, ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ ରଥମାନଙ୍କ ସହ ତେମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 11

सहस्रेण च संयुक्तः शत्रुघ्नं प्रति जग्मिवान् । शत्रुघ्नं स नमस्कृत्य सर्वान्प्राप्तान्महारथान्

ହଜାର ଲୋକ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 12

वसुकोशं धनं सर्वं राज्यं तस्मै निवेद्य च । किं करोमीति राजा तं जगाद पुरतः स्थितः

ଧନକୋଷ, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 13

राजापि तं स्वीयपदे प्रणम्रं । दोर्भ्यां दृढं संपरिषस्वजे महान् । जगाम साकं तनये स्वराज्यं । निक्षिप्य सर्वं बहुधन्विभिर्वृतः

ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଦତଳେ ନମ୍ର ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ମହାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ବହୁ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସୁସଂଗଠିତ କରି, ସେ ପୁତ୍ରସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 14

रामचंद्राभिधां श्रुत्वा सर्वश्रुतिमनोहराम् । सर्वे प्रणम्य तं वाहं ददुर्वसुमहाधनम्

ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତି-ଶ୍ରବଣକାରୀଙ୍କୁ ମନୋହର ଲାଗୁଥିବା ‘ରାମଚନ୍ଦ୍ର’ ନାମ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କୁ (ଆମକୁ ମଧ୍ୟ) ବହୁତ ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କଲେ।

Verse 15

राजानं पूजयित्वा तु शत्रुघ्नः परया मुदा । सेनया सहितोऽगच्छद्वाजिनः पृष्ठतस्तदा

ରାଜାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ସେନାସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଅଶ୍ୱଟି ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଲା।

Verse 16

एवं स गच्छंस्तन्मार्गे पर्वताग्र्यं ददर्श ह । स्फाटिकैः कानकै रौप्यै राजितं प्रस्थराजिभिः

ଏଭଳି ମାର୍ଗେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାବେଳେ ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ। ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ-ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗରେ ସ୍ଫଟିକ, ସୁନା ଓ ରୂପାର ପଟ୍ଟି ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 17

जलनिर्झरसंह्रादं नानाधातुकभूतलम् । गैरिकादिकसद्धातु लाक्षारंगविराजितम्

ସେଠାରେ ଜଳନିର୍ଝରମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା; ତାହାର ଭୂତଳ ନାନା ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ ଗଠିତ ଥିଲା। ଗୈରିକ ଆଦି ଉତ୍ତମ ଧାତୁ ଓ ଲାକ୍ଷା-ରଙ୍ଗ ସଦୃଶ ରକ୍ତିମ ଛଟାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 18

यत्र सिद्धांगनाः सिद्धैः संक्रीडंत्यकुतोभयाः । गंधर्वाप्सरसो नागा यत्र क्रीडंति लीलया

ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାମାନେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୀଳାଭାବରେ ବିହାର କରନ୍ତି।

Verse 19

गंगातरंगसंस्पर्श शीतवायुनिषेवितम् । वीणारणद्धंसशुकक्वणसुंदरशोभितम्

ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶରେ ସୁଖଦ ଓ ଶୀତଳ ବାୟୁରେ ସେବିତ ସେଇ ସ୍ଥାନ, ବୀଣାର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ହଂସ ଓ ଶୁକଙ୍କ ମଧୁର କୂଜନଧ୍ୱନିରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 20

पर्वतं वीक्ष्य शत्रुघ्न उवाच सुमतिं त्विदम् । तद्दर्शनसमुद्भूत विस्मयाविष्टमानसः

ପର୍ବତଟିକୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସୁମତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ—ତାହାର ଦର୍ଶନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବିସ୍ମୟରେ ତାଙ୍କ ମନ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 21

कोऽयं महागिरिवरो विस्मापयति मे मनः । महारजतसत्प्रस्थो मार्गे राजति मेऽद्भुतः

ଏ କିଏ ମହାଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ମୋ ମନକୁ ବିସ୍ମିତ କରୁଛି? ରଜତସଦୃଶ ଉତ୍ତମ ବିସ୍ତାର ସହ ଏହା ପଥରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 22

अत्र किं देवतावासो देवानां क्रीडनस्थलम् । यदेतन्मनसः क्षोभं करोति श्रीसमुच्चयैः

ଏଠାରେ କି ଦେବତାମାନଙ୍କର ବାସ, ଦେବମାନଙ୍କର କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳ? କାରଣ ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ରୀ-ସମୁଚ୍ଚୟରେ ମନରେ କ୍ଷୋଭ ଜନ୍ମାଏ।

Verse 23

इति वाक्यं समाकर्ण्य जगाद सुमतिस्तदा । वक्ष्यमाणगुणागार रामचंद्र पदाब्जधीः

ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁମତି ସେତେବେଳେ କହିଲେ—ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଗୁଣନିଧି ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦରେ ନିବିଡ଼, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଏବେ କୁହାଯିବ।

Verse 24

नीलोऽयं पर्वतो राजन्पुरतो भाति भूमिप । मनोहरैर्महाशृङ्गैः स्फाटिकाग्रैः समंततः

ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଭୂମିପ! ଏହି ନୀଳ ପର୍ବତ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ୍ତିମାନ—ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମନୋହର ଉଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଯାହାଙ୍କ ଶିଖରାଗ୍ର ସ୍ଫଟିକସଦୃଶ।

Verse 25

एनं पश्यंति नो पापाः परदाररता नराः । विष्णोर्गुणगणान्ये वै न मन्यंते नराधमाः

ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ ପାପୀ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣଗଣକୁ ସମ୍ମାନ ନକରୁଥିବା ଅଧମମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 26

श्रुतिस्मृतिसमुत्थं ये धर्मं सद्भिः सुसाधितम् । न मन्यंते स्वबुद्धिस्थ हेतुवादविचारणाः

ଯେମାନେ କେବଳ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତର୍କ-ବିତର୍କରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିଜନ୍ୟ, ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁସ୍ଥାପିତ ଧର୍ମକୁ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 27

नीलीविक्रयकर्तारो लाक्षाविक्रयकारकाः । यो ब्राह्मणो घृतादीनि विक्रीणाति सुरापकः

ନୀଳି ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବାମାନେ, ଲାକ୍ଷା ବିକ୍ରୟକାରୀମାନେ, ଏବଂ ଘିଅ ଆଦି ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁରାପାନୀ ସମାନ ଗଣ୍ୟ।

Verse 28

कन्यां रूपेण संपन्नां न दद्यात्कुलशीलिने । विक्रीणाति द्रव्यलोभात्पिता पापेन मोहितः

କନ୍ୟା ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୁଳ-ଶୀଳହୀନ ପୁରୁଷକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧନଲୋଭରେ ପାପମୋହିତ ପିତା ମନୋହରେ ତାକୁ ବିକ୍ରି କରିଦିଏ।

Verse 29

पत्नीं दूषयते यस्तु कुलशीलवतीं नरः । स्वयमेवात्ति मधुरं बंधुभ्यो न ददाति यः

ଯେ ପୁରୁଷ କୁଳଶୀଳବତୀ ପତ୍ନୀକୁ ଦୂଷଣ କରେ, ଏବଂ ଯେ ନିଜେ ମିଠା ଭୋଗ କରି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦିଏ ନାହିଁ—ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ।

Verse 30

भोजने ब्राह्मणार्थे च पाकभेदं करोति यः । कृसरं पायसं वापि नार्थिनं दापयेत्कुधीः

ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥ ଭୋଜନରେ ଯେ ପାକରେ ଭେଦ କରେ, ସେ ମୂଢ ଲୋକ ଯାଚକକୁ କୃସର (ଖିଚୁଡ଼ି) କିମ୍ବା ପାୟସ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 31

अतिथीनवमन्यंते सूर्यतापादितापितान् । अंतरिक्षभुजो ये च ये च विश्वासघातकाः

ଯେମାନେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅବମାନ କରନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଦଗ୍ଧ ଓ ପୀଡିତମାନଙ୍କୁ—ଏବଂ ଯେମାନେ ପରଭକ୍ଷଣରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ତଥା ଯେମାନେ ବିଶ୍ୱାସଘାତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘୋର ପାପର ଭାଗୀ।

Verse 32

न पश्यंति महाराज रघुनाथ पराङ्मुखाः । असौ पुण्यो गिरिवरः पुरुषोत्तम शोभितः

ହେ ମହାରାଜ, ଯେମାନେ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବିମୁଖ, ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ—ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ।

Verse 33

पवित्रयति सर्वान्नो दर्शनेन मनोहरः । अत्र तिष्ठति देवानां मुकुटैरर्चितांघ्रिकः

ଦର୍ଶନେ ମନୋହର ସେ ନିଜ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ସେ ବିରାଜନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ମୁକୁଟଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତାଙ୍କର ଚରଣ।

Verse 34

पुण्यवद्भिर्दर्शनार्हः पुण्यदः पुरुषोत्तमः । श्रुतयो नेतिनेतीति ब्रुवाणा न विदंति यम्

ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନାର୍ହ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଦାତା; ଶ୍ରୁତିମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ନେତି ନେତି’ ବୋଲି କହି କହି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 35

यत्पादरज इंद्रादिदेवैर्मृग्यं सुदुर्ल्लभम् । वेदांतादिभिरन्यूनैर्वाक्यैर्विदंति यं बुधाः

ଯାହାଙ୍କ ପାଦରଜ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—ତାହାକୁ ବେଦାନ୍ତାଦି ନିର୍ଦୋଷ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 36

सोऽत्र श्रीमान्नीलशैले वसते पुरुषोत्तमः । आरुह्य तं नमस्कृत्य संपूज्य सुकृतादिना

ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନୀଳଶୈଳରେ ବସନ୍ତି। ସେଠାକୁ ଆରୋହଣ କରି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

नैवेद्यं भक्षयित्वा वै भूप भूयाच्चतुर्भुजः । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

ହେ ରାଜନ୍, ନୈବେଦ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରି ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେଲା। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 38

तं शृणुष्व महाराज सर्वाश्चर्यसमन्वितम् । रत्नग्रीवस्य नृपतेर्यद्वृत्तं सकुटुंबिनः

ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣନ୍ତୁ—କୁଟୁମ୍ବସହିତ ରାଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 39

चतुर्भुजादिकं प्राप्तं देवदानवदुर्लभम् । आसीत्कांची महाराज पुरी लोकेषु विश्रुता

ହେ ମହାରାଜ, କାଞ୍ଚୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରୁତ ଏକ ପୁରୀ ଥିଲା; ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜାଦି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 40

महाजनपरीवारसमृद्धबलवाहना । यस्यां वसंति विप्राग्र्याः षट्कर्मनिरता भृशम्

ସେ ନଗରୀ ମହାଜନସମୂହ ଓ ପରିବାର-ପରିଚାରକମାନେ ଭରିଥିବା, ବଳ ଓ ବାହନସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ଷଟ୍କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ନିଷ୍ଠ ଅଗ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 41

सर्वभूतहिते युक्ता रामभक्तिषु लालसाः । क्षत्रिया रणकर्तारः संग्रामेऽप्यपलायिनः

ସେମାନେ ସର୍ବଭୂତହିତରେ ନିୟୁକ୍ତ ଓ ରାମଭକ୍ତିରେ ଆତୁର ଥିଲେ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରଣକର୍ତ୍ତା, ସଙ୍ଗ୍ରାମମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପଳାୟନ କରୁନଥିଲେ।

Verse 42

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । वैश्याः कुसीदकृष्यादिवाणिज्यशुभवृत्तयः

ବୈଶ୍ୟମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରଦ୍ରୋହରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ; ସେମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଜୀବିକା କୁସୀଦ, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ ଆଦି।

Verse 43

कुर्वन्ति रघुनाथस्य पदाम्भोजे रतिं सदा । शूद्रा ब्राह्मणसेवाभिर्गतरात्रिदिनान्तराः

ବ୍ରାହ୍ମଣସେବାରେ ଯାହାଙ୍କର ରାତିଦିନ କଟେ, ସେହି ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ରଘୁନାଥଙ୍କ ପଦାମ୍ବୁଜରେ ସଦା ପ୍ରେମଭକ୍ତି କରନ୍ତି।

Verse 44

कुर्वंति कथनं रामरामेति रसनाग्रतः । प्राकृताः केऽपि नो पापं कुर्वंति मनसात्र वै

କେତେକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଜିଭର ଅଗ୍ରେ “ରାମ, ରାମ” ବୋଲି ନିରନ୍ତର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସତ୍ୟକୁ କର୍ମରେ ମାତ୍ର ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରୁନାହାନ୍ତି।

Verse 45

दानं दया दमः सत्यं तत्र तिष्ठंति नित्यशः । वदते न पराबाधं वाक्यं कोऽपि नरोऽनघः

ସେଠାରେ ଦାନ, ଦୟା, ଦମ ଓ ସତ୍ୟ ସଦା ବିରାଜମାନ ରହେ। ନିର୍ଦୋଷ କୌଣସି ନର ପରକୁ ପୀଡାଦାୟକ ବଚନ କହେ ନାହିଁ।

Verse 46

न पारक्ये धने लोभं कुर्वंति न हि पातकम् । एवं प्रजा महाराज रत्नग्रीवेण पाल्यते

ସେମାନେ ପରଧନରେ ଲୋଭ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପାପକର୍ମ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ମହାରାଜ, ଏଭଳି ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 47

षष्ठांशं तत्र गृह्णाति नान्यं लोभविवर्जितः । एवं पालयमानस्य प्रजाधर्मेण भूपतेः

ଲୋଭରହିତ ସେ ସେଠାରେ କେବଳ ଷଷ୍ଠାଂଶ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ହେ ଭୂପତେ, ପ୍ରଜାଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଏହି ରୀତି।

Verse 48

गतानि बहुवर्षाणि सर्वभोगविलासिनः । विशालाक्षीं महाराज एकदा ह्यूचिवानिदम्

ବହୁ ବର୍ଷ ଅତୀତ ହେଲା; ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ। ଏକଦିନ ମହାରାଜ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 49

पतिव्रतां धर्मपत्नीं पतिव्रतपरायणाम् । पुत्रा जाता विशालाक्षि प्रजारक्षा धुरंधराः

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି! ସେହି ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମପତ୍ନୀ—ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା—ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାରକ୍ଷାର ଧୁରା ବହିବାକୁ ସମର୍ଥ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 50

परीवारो महान्मह्यं वर्तते विगतज्वरः । हस्तिनो मम शैलाभा वाजिनः पवनोपमाः

ମୋ ସହିତ ମହାନ ପରିବାର ରହେ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶଜ୍ୱରରୁ ମୁକ୍ତ। ମୋ ହାତୀମାନେ ପର୍ବତସମ, ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପବନସମ।

Verse 51

रथाश्च सुहयैर्युक्ता वर्तंते मम नित्यशः । महाविष्णुप्रसादेन किंचिन्न्यूनं ममास्ति न

ସୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗାଯୋଗିତ ମୋ ରଥଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟ ମୋ ସେବାରେ ରହେ। ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋ ପାଇଁ କିଛିମାତ୍ର ଅଭାବ ନାହିଁ।

Verse 52

एवं मनोरथस्त्वेकस्तिष्ठते मानसे मम । परं तीर्थं मया नाद्य कृतं परमशोभने

ଏଭଳି ମୋ ମନରେ ଗୋଟିଏ ଇଚ୍ଛା ମାତ୍ର ସ୍ଥିର ଅଛି—ହେ ପରମଶୋଭନେ, ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ।

Verse 53

गर्भवासविरामाय क्षमं गोविंदशोभितम् । वृद्धो जातोऽस्म्यहं तावद्वलीपलितदेहवान्

ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲି—ଦେହରେ ଭାଜ ଓ କେଶରେ ପାଣ୍ଡୁରତା—ତଥାପି ଗର୍ଭବାସବିରାମ (ମୋକ୍ଷ) ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲି ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ କୃପାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲି।

Verse 54

करिष्यामि मनोहारि तीर्थसेवनमादृतः । यो नरो जन्मपर्यंतं स्वोदरस्य प्रपूरकः

ହେ ମନୋହରି, ମୁଁ ଆଦରସହିତ ତୀର୍ଥସେବନ କରିବି; କାରଣ ଯେ ନର ଜନ୍ମରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ନିଜ ଉଦର ପୂରଣରେ ଲଗି ରହେ (ସେ ଧନ୍ୟ ନୁହେଁ)।

Verse 55

न करोति हरेः पूजां स नरो गोवृषः स्मृतः । तस्माद्गच्छामि भो भद्रे तीर्थयात्रां प्रति प्रिये

ଯେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରେ ନାହିଁ, ସେ ନର ଗୋପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଳଦ ସମାନ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଛି।

Verse 56

सकुटुंबः सुते न्यस्य धुरं राज्यस्य निर्भृताम् । इति व्यवस्य संध्यायां हरिं ध्यायन्निशांतरे

ପରିବାର ସହିତ ସେ ରାଜ୍ୟର ସମଗ୍ର ଭାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏମିତି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଓ ରାତିର ନିରବତାରେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 57

अद्राक्षीत्स्वप्नमप्येकं ब्राह्मणं तापसं वरम् । प्रातरुत्थाय राजासौ कृत्वा संध्यादिकाः क्रियाः

ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେ ରାଜା ସନ୍ଧ୍ୟାଦି ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା କଲେ।

Verse 58

सभां मंत्रिजनैः सार्द्धं सुखमासेदिवान्महान् । तावद्विप्रं ददर्शाथ तापसं कृशदेहिनम्

ସେ ମହାନ୍ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସଭାରେ ସୁଖରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—କୃଶଦେହୀ ତପସ୍ବୀ।

Verse 59

जटावल्कलकौपीनधारिणं दंडपाणिनम् । अनेकतीर्थसेवाभिः कृतपुण्यकलेवरम्

ଜଟା, ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଓ କୌପୀନ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା—ଅନେକ ତୀର୍ଥସେବାରେ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୋଇଥିଲା।

Verse 60

राजा तं वीक्ष्य शिरसा प्रणनाम महाभुजः । अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे प्रहृष्टात्मा महीपतिः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାବାହୁ ରାଜା ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ସେ ଭୂପତି ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ସତ୍କାର-ଉପଚାର ସଜାଇଲେ।

Verse 61

सुखोपविष्टं विश्रांतं पप्रच्छ विदितं द्विजम् । स्वामिंस्त्वद्दर्शनान्मेऽद्य गतं देहस्य पातकम्

ସୁଖରେ ବସି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପଚାରିଲେ—“ସ୍ୱାମୀ! ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋ ଦେହସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।”

Verse 62

महांतः कृपणान्पातुं यांति तद्गेहमादरात् । तस्मात्कथय भो विप्र वृद्धस्य मम संप्रति

ମହାତ୍ମାମାନେ ଦୀନମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆଦରରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ର, ଏବେ ଏହି ବୃଦ୍ଧ ମୋତେ କହ—କଣ କରିବି।

Verse 63

को देवो गर्भनाशाय किं तीर्थं च क्षमं भवेत् । यूयं सर्वगताः श्रेष्ठाः समाधिध्यानतत्पराः

ଗର୍ଭନାଶ ନିବାରଣ ପାଇଁ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଯୋଗ୍ୟ? ଆପଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସମାଧି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠ।

Verse 64

सर्वतीर्थावगाहेन कृतपुण्यात्मनोऽमलाः । यथावच्छृण्वते मह्यं श्रद्दधानाय विस्तरात्

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁଣ୍ୟମୟ ଆତ୍ମା ହୋଇଥିବା ନିର୍ମଳଜନମାନେ—ମୋ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହୁଛି।

Verse 65

कथयस्व प्रसादेन सर्वतीर्थविचक्षण । ब्राह्मण उवाच । शृणु राजेंद्र वक्ष्यामि यत्पृष्टं तीर्थसेवनम्

କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, ହେ ସର୍ବତୀର୍ଥବିଚକ୍ଷଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ; ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ତୀର୍ଥସେବନ ବିଧି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 66

कस्य देवस्य कृपया गर्भनिर्वारणं भवेत् । सेव्यः श्रीरामचंद्रोऽसौ संसारज्वरनाशकः

କେଉଁ ଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ଗର୍ଭର ଅବରୋଧ/ନିବାରଣ ହୁଏ? ସେବ୍ୟ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏକମାତ୍ର—ସଂସାରଜ୍ୱରନାଶକ।

Verse 67

पूज्यः स एव भगवान्पुरुषोत्तमसंज्ञकः । नाना पुर्यो मया दृष्टाः सर्वपापक्षयंकराः

ପୂଜ୍ୟ ସେଇ ଭଗବାନ—‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ଅନେକ ପବିତ୍ର ପୁରୀ ଦେଖିଛି; ସେସବୁ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର।

Verse 68

अयोध्या सरयूस्तापी तथा द्वारं हरेः परम् । अवंती विमला कांची रेवा सागरगामिनी

ଅଯୋଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ତାପୀ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପରମ ଦ୍ୱାର; ଅବନ୍ତୀ, ବିମଳା, କାଞ୍ଚୀ, ସାଗରଗାମିନୀ ରେବା—ଏସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ।

Verse 69

गोकर्णं हाटकाख्यं च हत्याकोटिविनाशनम् । मल्लिकाख्यो महाशैलो मोक्षदः पश्यतां नृणाम्

ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ‘ହାଟକ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ କୋଟି କୋଟି ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ। ‘ମଲ୍ଲିକା’ ନାମକ ମହାଶୈଳ ଦର୍ଶନକାରୀ ନରମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 70

यत्रांगेषु नृणां तोयं श्यामं वा निर्मलं भवेत् । पातकस्यापहारीदं मया दृष्टं तु तीर्थकम्

ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଜଳ କେବେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କେବେ ସ୍ଫଟିକ ପରି ନିର୍ମଳ ହୋଇଯାଏ—ସେଇ ତୀର୍ଥ ପାପହର; ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖିଛି।

Verse 71

मया द्वारवती दृष्टा सुरासुर निषेविता । गोमती यत्र वहति साक्षाद्ब्रह्मजला शुभा

ମୁଁ ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀକୁ ଦେଖିଛି, ଯାହାକୁ ସୁର ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ଗୋମତୀ ବହେ—ଶୁଭ, ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମଜଳ-ସ୍ୱରୂପ।

Verse 72

यत्र स्वापो लयः प्रोक्तो मृतिर्मोक्ष इति श्रुतिः । यस्यां संवसतां नॄणां न कलि प्रभवेत्क्वचित्

ଯେଉଁଠାରେ ନିଦ୍ରାକୁ ଲୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ; ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ କଳି କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 73

चक्रांका यत्र पाषाणा मानवा अपि चक्रिणः । पशवः कीटपक्ष्याद्याः सर्वे चक्रशरीरिणः

ଯେଉଁଠାରେ ପାଷାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ରଧାରୀ; ପଶୁ, କୀଟ, ପକ୍ଷୀ ଆଦି—ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରୀର ଚକ୍ରଚିହ୍ନିତ।

Verse 74

त्रिविक्रमो वसेद्यस्यां सर्वलोकैकपालकः । सा पुरी तु महापुण्यैर्मया दृग्गोचरीकृता

ଯେ ପୁରୀରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପାଳକ—ବସନ୍ତି, ସେହି ନଗରୀ ମହାପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଛି।

Verse 75

कुरुक्षेत्रं मया दृष्टं सर्वहत्यापनोदनम् । स्यमंतपंचकं यत्र महापातकनाशनम्

ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ କରିଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ହତ୍ୟାଦୋଷକୁ ନିବାରେ। ସେଠାରେ ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାପାତକ ନଶିଯାଏ।

Verse 76

वाराणसी मया दृष्टा विश्वनाथकृतालया । यत्रोपदिशते मंत्रं तारकं ब्रह्मसंज्ञितम्

ମୁଁ ବାରାଣସୀ ଦର୍ଶନ କରିଛି; ଏହା ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଧାମ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ହୁଏ।

Verse 77

यस्यां मृताः कीटपतंगभृंगाः । पश्वादयो वा सुरयोनयो वा । स्वकर्मसंभोगसुखं विहाय । गच्छंति कैलासमतीतदुःखाः

ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯେମାନେ ମରନ୍ତି—କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ଭୃଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ପଶୁଆଦି, ଅଥବା ଦେବଯୋନିଜ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଜ କର୍ମଭୋଗଜ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୁଃଖାତୀତ କୈଲାସକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 78

मणिकर्णिर्यत्र तीर्थं यस्यामुत्तरवाहिनी । करोति संसृतेर्बंधच्छेदं पापकृतामपि

ଯେଉଁଠାରେ ମଣିକର୍ଣୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ନଦୀ ଉତ୍ତରବାହିନୀ—ସେଠାରେ ପାପକୃତମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସଂସାରବନ୍ଧନ ଛେଦ ହୁଏ।

Verse 79

कपर्दिनः कुंडलिनः सर्पभूषाधरावराः । गजचर्मपरीधाना वसंति गतदुःखकाः

ଜଟାଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ସର୍ପକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରୂପେ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଗଜଚର୍ମ ପରିଧାନ କରୁଥିବା—ସେମାନେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇ ବସନ୍ତି।

Verse 80

कालभैरवनामात्र करोति यमशासनम् । न करोति नृणां वार्तां यमो दंडधरः प्रभुः

‘କାଳଭୈରବ’ ନାମମାତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣେ ଯମଶାସନ ଆର କାର୍ଯ୍ୟକର ହୁଏନାହିଁ; ଦଣ୍ଡଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ଯମ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଖବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇନାହାନ୍ତି।

Verse 81

एतादृशी मया दृष्टा काशी विश्वेश्वरांकिता । अनेकान्यपि तीर्थानि मया दृष्टानि भूमिप

ଏପରି କାଶୀକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି—ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ; ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି।

Verse 82

परमेकं महच्चित्रं यद्दृष्टं नीलपर्वते । पुरुषोत्तमसान्निध्ये तन्न क्वाप्यक्षिगोचरम्

ନୀଳପର୍ବତରେ ମୁଁ ଏକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ମହାବିଚିତ୍ର ଦେଖିଲି; କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାହା କେଉଁଠି ଚକ୍ଷୁଗୋଚର ହେଲା ନାହିଁ।