Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे रघुनाथस्य । भरतावासनंदिग्रामदर्शनोनाम प्रथमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ, ଶେଷ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ରଘୁନାଥଙ୍କ ରାମ-ଅଶ୍ୱମେଧ ପ୍ରସଙ୍ଗାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଭରତଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଓ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ ଦର୍ଶନ’ ନାମକ ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । श्रुतं सर्वं महाभाग स्वर्गखंडं मनोहरम् । त्वत्तोऽधुना वदायुष्मञ्छ्रीरामचरितं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ମନୋହର ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡ ଆମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ, ହେ ଆୟୁଷ୍ମନ୍, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

सूत उवाच । अथैकदा धराधारं पृष्टवान्भुजगेश्वरम् । वात्स्यायनो मुनिवरः कथामेतां सुनिर्मलाम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦା ମୁନିବର ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଭୁଜଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ପବିତ୍ର କଥା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 4

श्रीवात्स्यायन उवाच । शेषाशेष कथास्त्वत्तो जगत्सर्गलयादिकाः । भूगोलश्च खगोलश्च ज्योतिश्चक्रविनिर्णयः

ଶ୍ରୀ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକଥିତ କଥାମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି-ଲୟ ଆଦି, ଏବଂ ଭୂଗୋଳ, ଖଗୋଳ ଓ ଜ୍ୟୋତି-ଚକ୍ରର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।

Verse 5

महत्तत्त्वादिसृष्टीनां पृथक्तत्त्वविनिर्णयः । नानाराजचरित्राणि कथितानि त्वयानघ

ହେ ଅନଘ, ଆପଣ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କର, ବିଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଏବଂ ନାନା ରାଜଚରିତ୍ରମାନେ କଥନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 6

सूर्यवंशभवानां च राज्ञां चारित्रमद्भुतम् । तत्रानेकमहापापहरा रामकृता कथा

ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶଜ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଅଦ୍ଭୁତ; ସେଥିରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କଥା ଅନେକ ମହାପାପ ହରଣ କରେ।

Verse 7

तस्य वीरस्य रामस्य हयमेधकथा श्रुता । संक्षेपतो मया त्वत्तस्तामिच्छामि सविस्तराम्

ସେଇ ବୀର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ କଥା ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି; ଏବେ ସେହି କଥାକୁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 8

या श्रुता संस्मृता चोक्ता महापातकहारिणी । चिंतितार्थप्रदात्री च भक्तचित्तप्रतोषदा

ଯେ କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଯାଏ, ସେ ମହାପାତକକୁ ନାଶ କରେ; ଚିନ୍ତିତ ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଭକ୍ତମନକୁ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନତା ଦିଏ।

Verse 9

शेष उवाच । धन्योसि द्विजवर्य त्वं यस्य ते मतिरीदृशी । रघुवीरपदद्वंद्व मकरंद स्पृहावती

ଶେଷ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ତୁମ ମନ ରଘୁବୀରଙ୍କ ଯୁଗଳ ପଦ୍ମଚରଣର ମକରନ୍ଦାମୃତ ପାଇଁ ସ୍ପୃହାବାନ।

Verse 10

वदंति मुनयः सर्वे साधूनां संगमं वरम् । यस्मात्पापक्षयकरी रघुनाथकथा भवेत्

ସମସ୍ତ ମୁନି କହନ୍ତି—ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର; କାରଣ ତାହାରୁ ପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ ରଘୁନାଥକଥା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 11

त्वया मेऽनुग्रहः सृष्टो यद्रामः स्मारितः पुनः । सुरासुरकिरीटौघ मणिनीराजितांघ्रिकः

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ହେଲା, କାରଣ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରାଗଲା—ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଦେବ-ଅସୁରଙ୍କ କିରୀଟସମୂହର ମଣିକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 12

रावणारिकथा वार्द्धौ मशको मादृशः कियान् । यत्र ब्रह्मादयो देवा मोहिता न विदंत्यपि

ରାବଣବଧକଥାର ମହାସାଗରରେ ମୋ ପରି ମଶାର କେତେ ମୂଲ୍ୟ? ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

तथापि भो मया तुभ्यं वक्तव्यं स्वीयशक्तितः । पक्षिणः स्वगतिं श्रित्वा खे गच्छंति सुविस्तरे

ତଥାପି, ହେ ପ୍ରିୟ, ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ତୁମକୁ କହିବା ଉଚିତ। ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଉଡ଼ନ୍ତି।

Verse 14

चरितं रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरम् । येषां वै यादृशी बुद्धिस्ते वदंत्येव तादृशम्

ରଘୁନାଥଙ୍କ ଚରିତ ଶତକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ଯାହାର ଯେପରି ବୁଦ୍ଧି, ସେ ସେପରି ଏହାକୁ କହେ।

Verse 15

रघुनाथसतीकीर्तिर्मद्बुद्धिं निर्मलीमसाम् । करिष्यति स्वसंपर्कात्कनकं त्वनलो यथा

ରଘୁନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ନିଜ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମୋ ମଲିନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିର୍ମଳ କରିଦେବ—ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଧାତୁକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କରେ।

Verse 16

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तं मुनिवरं ध्यानस्तिमितलोचनः । ज्ञानेनालोकयांचक्रे कथां लोकोत्तरां शुभाम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ମୁନିବରଙ୍କୁ, ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିର ନୟନ ଧରି, ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଭ ଲୋକୋତ୍ତର କଥାକୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।

Verse 17

गद्गदस्वरसंयुक्तो महाहर्षांकितांगकः । कथयामास विशदां कथां दाशरथेः पुनः

ଭାବେ ଗଦ୍ଗଦ ସ୍ୱର ଓ ମହାହର୍ଷର ଚିହ୍ନ ଦେହେ ଧରି, ସେ ଦାଶରଥିଙ୍କ ବିଶଦ କଥାକୁ ପୁନର୍ବାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଲେ।

Verse 18

शेष उवाच । लंकेश्वरे विनिहते देवदानवदुःखदे । अप्सरोगणवक्त्राब्जचंद्रमः कांतिहर्तरि

ଶେଷ କହିଲେ—ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଲଙ୍କେଶ୍ୱର ଯେତେବେଳେ ନିହତ ହେଲା, ଯିଏ ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ମୁଖକମଳ-ଚନ୍ଦ୍ରମାର କାନ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ହରିନେଉଥିଲା।

Verse 19

सुराः सर्वे सुखं प्रापुरिंद्र प्रभृतयस्तदा । सुखं प्राप्ताः स्तुतिं चक्रुर्दासवत्प्रणतिं गताः

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେହି ସୁଖ ଲଭି ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରି, ଭକ୍ତ ଦାସ ପରି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 20

लंकायां च प्रतिष्ठाप्य धर्मयुक्तं बिभीषणम् । सीतयासहितो रामः पुष्पकं समुपाश्रितः

ଲଙ୍କାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ସୀତାସହିତ ଶ୍ରୀରାମ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 21

सुग्रीवहनुमत्सीतालक्ष्मणैः संयुतस्तदा । बिभीषणोऽपि सचिवैरन्वगाद्विरहोत्सुकः

ତେବେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ (ଶ୍ରୀରାମ ଥିଲେ); ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ବିରହବେଦନାରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ସୁକ ହୋଇ ପଛୁଆଇଲେ।

Verse 22

लंकां स पश्यन्बहुधा भग्नप्राकारतोरणाम् । दृष्ट्वाऽशोकवनं तत्र सीतास्थानं मुमूर्च्छ ह

ସେ ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ଭଙ୍ଗିଥିବା ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଅଶୋକବନ ଦେଖି ସେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।

Verse 23

शिंशपांस्तत्र वृक्षांश्च पुष्पितान्कोरकैर्युतान् । राक्षसीभिः समाकीर्णान्मृताभिर्हनुमद्भयात्

ସେଠାରେ ଶିଂଶପା ଆଦି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଥିଲା, କଳିରେ ଭରିଥିଲା; ହନୁମାନଙ୍କ ଭୟରେ ମୃତ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 24

इत्थं सर्वं विलोक्याशु रामः प्रायात्पुरीं प्रति । ब्रह्मादिदेवैः सहितः स्वीयस्वीयविमानकैः

ଏହିପରି ସମସ୍ତ କଥା ଶୀଘ୍ର ଦେଖି ଶ୍ରୀରାମ ନଗରୀ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ନିଜ-ନିଜ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ସହ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 25

देवदुंदुभिनिर्घोषाञ्छृण्वञ्छ्रोत्रसुखावहान् । तथैवाप्सरसां नृत्यैः पूज्यमानो रघूत्तमः

ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ନିର୍ଘୋଷ—କାନକୁ ସୁଖଦାୟକ—ଶୁଣୁଥିବା ରଘୂତ୍ତମ ଶ୍ରୀରାମ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲେ।

Verse 26

सीतायै दर्शयन्मार्गे तीर्थान्याश्रमवंति च । मुनींश्च मुनिपुत्रांश्च मुनिपत्नीः पतिव्रताः

ମାର୍ଗରେ ସୀତାଙ୍କୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଓ ଆଶ୍ରମମାନ ଦେଖାଇଲେ; ଏବଂ ମୁନିମାନେ, ମୁନିପୁତ୍ରମାନେ, ଓ ପତିବ୍ରତା ମୁନିପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ।

Verse 27

यत्रयत्र कृतावासाः पूर्वं रामेण धीमता । तान्सर्वान्दर्शयामास लक्ष्मणेन समन्वितः

ଧୀମାନ ଶ୍ରୀରାମ ପୂର୍ବେ ଯେଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ପୁନର୍ବାର ଦେଖାଇଲେ।

Verse 28

इत्येवं दर्शयंस्तस्यै रामोऽद्राक्षीत्स्वकां पुरीम् । तस्याः पुनः समीपे तु नंदिग्रामं ददर्श ह

ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିବାବେଳେ ଶ୍ରୀରାମ ନିଜ ନଗରୀକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ତାହାର ସମୀପରେ ପୁନଃ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 29

यत्र वै भरतो राजा पालयन्धर्ममास्थितः । भ्रातुर्वियोगजनितं दुःखचिह्नं वहन्बहु

ସେଠାରେ ରାଜା ଭରତ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭ୍ରାତୃବିୟୋଗଜନିତ ଶୋକର ଅନେକ ଚିହ୍ନ ବହନ କରୁଥିଲେ।

Verse 30

गर्तशायी ब्रह्मचारी जटावल्कलसंयुतः । कृशांगयष्टिर्दुःखार्तः कुर्वन्रामकथां मुहुः

ସେ ଗର୍ତ୍ତରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ; କୃଶାଙ୍ଗ, ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଶ୍ରୀରାମକଥା କହୁଥିଲେ।

Verse 31

यवान्नमपि नो भुंक्ते जलं पिबति नो मुहुः । उद्यंतं सवितारं यो नमस्कृत्य ब्रवीति च

ସେ ଯବାନ୍ନ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁନଥିଲେ, ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଜଳ ମଧ୍ୟ ପାନ କରୁନଥିଲେ; ଉଦୟମାନ ସବିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ ନିୟତ ଜପ/ବଚନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 32

जगन्नेत्रसुरस्वामिन्हर मे दुष्कृतं महत् । मदर्थे रामचंद्रोऽपि जगत्पूज्यो वनं ययौ

ହେ ହର! ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଜଗତର ନେତ୍ର! ମୋର ମହାଦୁଷ୍କୃତକୁ ନାଶ କର; ମୋର କାରଣରୁ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 33

सीतया सुकुमारांग्या सेव्यमानोऽटवीं गतः । या सीता पुष्पपर्यंके वृंतमासाद्य दुःखिता

ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ସୀତାଙ୍କ ସେବା ପାଇ ତିନି ଅଟବୀକୁ ଗଲେ; ସେହି ସୀତା ପୁଷ୍ପପର୍ୟଙ୍କକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୁଃଖିତା ହେଲେ।

Verse 34

या सीता रविसंतापं कदापि प्राप नो सती । मदर्थे जानकी सा च प्रत्यरण्यं भ्रमत्यहो

ଯେ ସାଧ୍ବୀ ସୀତା କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ପୀଡିତ ହୋଇନଥିଲେ, ସେଇ ଜାନକୀ ମୋର କାରଣେ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି—ହାୟ!

Verse 35

या सीता राजवृंदैश्च न दृष्टा नयनैः कदा । सा सीता दृश्यते नूनं किरातैः कालरूपिभिः

ଯେ ସୀତାଙ୍କୁ ରାଜମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟ କେବେ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିନଥିଲେ, ସେଇ ସୀତା ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳରୂପୀ କିରାତମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 36

या सीता मधुरं त्वन्नं भोजिता न बुभुक्षति । सा सीताद्य वनस्थानि फलानि प्रार्थयत्यहो

ଯେ ସୀତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଅନ୍ନ ଦିଆଗଲେ ମଧ୍ୟ ଭୁଖ ଲାଗୁନଥିଲା, ସେଇ ସୀତା ଆଜି ବନର ଫଳ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି—ହାୟ!

Verse 37

इत्येवमन्वहं सूर्यमुपस्थाय वदत्यदः । प्रातःप्रातर्महाराजो भरतो रामवल्लभः

ଏଭଳି ଦିନେଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ରାମପ୍ରିୟ ମହାରାଜ ଭରତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଭାତରେ ଏହି କଥା କହୁଥିଲେ।

Verse 38

यश्चोच्यमानः सचिवैः समदुःखसुखैर्बुधैः । नीतिज्ञैः शास्त्रनिपुणैरिति प्रोवाच तान्नृपः

ଦୁଃଖସୁଖରେ ସମଭାବୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରନିପୁଣ ସଚିବମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 39

अमात्या दुर्भगं मां किं प्रब्रूत पुरुषाधमम् । मदर्थे मेऽग्रजो रामो वनं प्राप्यावसीदति

ହେ ଅମାତ୍ୟମାନେ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୀଡିତ ମୋତେ—ପୁରୁଷାଧମକୁ—ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛ? ମୋର କାରଣରୁ ମୋ ଅଗ୍ରଜ ଶ୍ରୀରାମ ବନକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛନ୍ତି।

Verse 40

दुर्भगस्य मम प्रस्वाः पापमार्जनमादरात् । करोमि रामचंद्रांघ्रिं स्मारं स्मारं सुमंत्रिणः

ମୁଁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପାପମାର୍ଜନ କରୁଛି; ସୁମନ୍ତ୍ରୀ ଯେପରି ସ୍ମରାଇଛନ୍ତି, ସେହିପରି ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରୁଛି।

Verse 41

धन्या सुमित्रा सुतरां वीरसूः स्वपतिप्रिया । यस्यास्तनूजो रामस्य चरणौ सेवतेऽन्वहम्

ସୁମିତ୍ରା ଧନ୍ୟା—ଅତିଧନ୍ୟା—ବୀରପୁତ୍ରପ୍ରସୂ ଓ ପତିପ୍ରିୟା; କାରଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିନେଦିନେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରେ।

Verse 42

यत्र ग्रामे स्थितो नूनं भरतो भ्रातृवत्सलः । विलापं प्रकरोत्युच्चैस्तं ग्रामं स ददर्श ह

ଯେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତ ରହି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ବିଲାପ କରୁଥିଲେ, ସେ ଗ୍ରାମକୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖିଲା।