Adhyaya 11

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ପୂଜା‑ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିବା, ମଳତ୍ୟାଗର ନିୟମ, ଶୌଚାଚାର, ମାଟି ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି, ଦନ୍ତଧାବନ ଓ ଜିହ୍ୱାଶୋଧନର ସମୟ‑ପଦ୍ଧତି‑ନିଷେଧ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପରେ ରାତ୍ରିବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ନାରାୟଣସ୍ମରଣ, ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସେବାଭାବର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ତାପରେ ମନ୍ଦିରସେବା—ପୁରୁଣା ଅବଶେଷ ହଟାଇବା, ଝାଡ଼ୁ ଦେବା, ମାଟି/ଗୋମୟ ଲେପନ—ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବୋଲି କହାଯାଇଛି। ପାତ୍ର‑ଉପକରଣ ଶୁଦ୍ଧି, ସ୍ନାନାଚାର, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପରେ ଗର୍ଭଗୃହ ପ୍ରବେଶ, ଆସନ ଓ ଦିଗ୍‑ନିୟମ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଶଙ୍ଖ ଓ ତୁଳସୀ ସହ ଦେବସ୍ନାନ, ଦିକ୍ବନ୍ଧନ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ନ୍ୟାସ, କୃଷ୍ଣଧ୍ୟାନ, ଉପଚାର, ମନ୍ତ୍ରଜପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ନମସ୍କାରର କ୍ରମ ଦିଆଯାଇଛି। ଶେଷରେ ପ୍ରସାଦତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦିତ—ନିର୍ମାଲ୍ୟ, ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ପାପନାଶକ; ଏବଂ ପୂଜାଫଳର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାରଣ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ହିଁ ବୋଲି ଘୋଷିତ।