Shloka 1

The Glory of Lamp-Donation

in Kārttika

Devanagari script

शौनक उवाच । कार्त्तिकस्य च माहात्म्यं ब्रूहि सूत ममाग्रतः । तद्व्रतस्य फलं किं वा दोषं किं तदकुर्वतः

Transliteration

śaunaka uvāca | kārttikasya ca māhātmyaṃ brūhi sūta mamāgrataḥ | tadvratasya phalaṃ kiṃ vā doṣaṃ kiṃ tadakurvataḥ

Translation

ଶୌନକ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହ। ସେହି ବ୍ରତର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ ଯେ ତାହା କରେନି ତା’ର କ’ଣ ଦୋଷ ହୁଏ?

Word by Word

• शौनकः: Śaunaka
• शौनकः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शौनक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• कार्त्तिकस्य: of Kārttika (month)
• कार्त्तिकस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कार्त्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (genitive singular)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• माहात्म्यम्: greatness, glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• सूत: O Sūta
• सूत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (genitive)

• अग्रतः: in my presence, before me
• अग्रतः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक (adverb: in front/presence)

• तत्-व्रतस्य: of that vow
• तत्-व्रतस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य व्रतम्)

• फलम्: fruit, result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वा: or
• वा: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक

• दोषम्: fault, demerit
• दोषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• तत्: that (vow)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; निर्देश्य (demonstrative)

• अकुर्वतः: of one who does not perform (it)
• अकुर्वतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: अ- कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (वर्तमानकृदन्त/शतृ); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; निषेधपूर्वक ‘not doing’ (genitive: of one who does not perform)

Speaker

Śaunaka

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ममाग्रतः → मम अग्रतः (अ + अ = आ); तद्व्रतस्य → तत् व्रतस्य (द् + व्); तदकुर्वतः → तत् अकुर्वतः (द् + अ).

Characters & Entities

• Śaunaka
• Sūta
• Kārttika
• Kārttika-vrata

FAQs

What is being asked in this verse?

Śaunaka asks Sūta to explain the sacred greatness (māhātmya) of the month of Kārttika, the benefits (phala) of its vow, and the fault (doṣa) of neglecting that vow.

What does this verse suggest about Kārttika-vrata in the Padma Purana?

It frames Kārttika observance as a significant dharmic practice with definite spiritual results for performance and moral/spiritual consequences for non-performance.

What is the ethical lesson implied by the question about “phala” and “doṣa”?

The verse highlights accountability in religious practice: actions (observing a vow) have outcomes, and neglect of valued duties is treated as a fault to be understood and avoided.