
Qualities and Faults of Heaven; Karma-Bhumi vs Phala-Bhumi; Turning to Viṣṇu’s Supreme Abode
ରାଜା ସୁବାହୁ ଜୈମିନିଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗର ସ୍ୱଭାବ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ପଚାରନ୍ତି। ଜୈମିନି କହନ୍ତି—ସ୍ୱର୍ଗ ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, କାମଧେନୁ ଓ ବିମାନରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ଭୁଖ, ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ, କରୁଣା, ସଂଯମ ଯୁକ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ ବସନ୍ତି। ତାପରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତି—ଭୋଗରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଫଳାସକ୍ତିରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାଧନା ଶିଥିଳ ହୋଇପାରେ, ଓ ଅନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟା ଜାଗି ପତନ ହୋଇପାରେ। ପୃଥିବୀ କର୍ମ-ଭୂମି, ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ-ଭୂମି—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ସୁବାହୁ ଫଳଲୋଭରେ ଦାନ-ଯଜ୍ଞ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହିବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନ-ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରମଧାମ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ସହ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ-ଦାନ ପ୍ରଳୟାତୀତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ ଏହି କଥାଶ୍ରବଣ ପାପହର ଓ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧିକର ବୋଲି ଉପଦେଶ ମିଳେ।
Verse 1
सुबाहुरुवाच । स्वर्गस्य मे गुणान्ब्रूहि सांप्रतं द्विजसत्तम । एतत्सर्वं द्विजश्रेष्ठ करिष्यामि स्वभाविकम्
ସୁବାହୁ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ଏବେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ କୁହନ୍ତୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏସବୁକୁ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବି।
Verse 2
जैमिनिरुवाच । नंदनादीनि रम्याणि दिव्यानि विविधानि च । तत्रोद्यानानि पुण्यानि सर्वकामयुतानि च
ଜୈମିନି କହିଲେ—ନନ୍ଦନ ଆଦି ରମ୍ୟ ଉପବନଗୁଡ଼ିକ ଦିବ୍ୟ ଓ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ଯୁକ୍ତ।
Verse 3
सर्वकामफलैर्वृक्षैः शोभनानि समंततः । विमानानि सुदिव्यानि सेवितान्यप्सरोगणैः
ଚାରିଦିଗରେ ସର୍ବକାମଫଳ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଅତିଦିବ୍ୟ ବିମାନମାନେ ଥିଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅପ୍ସରାଗଣ ସେବା କରୁଥିଲେ।
Verse 4
सर्वत्रैव विचित्राणि कामगानि वशानि च । तरुणादित्यवर्णानि मुक्ताजालांतराणि च
ସେଠାରେ ସର୍ବତ୍ର ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଥିଲା—ଇଚ୍ଛାମତେ ଗତି କରୁଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଶବର୍ତ୍ତୀ; ଉଦୟସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ମୁକ୍ତାଜାଳିରେ ଅଲଙ୍କୃତ।
Verse 5
चंद्रमंडलशुभ्राणि हेमशय्यासनानि च । सर्वकामसमृद्धाश्च सर्वदुःखविवर्जिताः
ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ପରି ଶୁଭ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ସେଠାରେ ଅଛି; ସେମାନେ ସର୍ବକାମସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସର୍ବଦୁଃଖବିବର୍ଜିତ।
Verse 6
नराः सुकृतिनस्तेषु विचरंति यथा भुवि । न तत्र नास्तिका यांति न स्तेना नाजितेंद्रियाः
ସେ ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ନରମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେପରି ସହଜରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାକୁ ନାସ୍ତିକ, ଚୋର, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଅଜିତ ଲୋକ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 7
न नृशंसा न पिशुना न कृतघ्ना न मानिनः । सत्यास्तपःस्थिताः शूरा दयावंतः क्षमापराः
ସେଠାରେ ନ କ୍ରୂର ଅଛନ୍ତି, ନ ପିଶୁନ, ନ କୃତଘ୍ନ, ନ ଅଭିମାନୀ। ସେମାନେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ, ଶୂର, ଦୟାବାନ ଏବଂ କ୍ଷମାପରାୟଣ।
Verse 8
यज्वानो दानशीलाश्च तत्र गच्छंति ते नराः । न रोगो न जरामृत्युर्न शोको न हिमातपौ
ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ଦାନଶୀଳ, ସେହି ନରମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ରୋଗ ନାହିଁ, ଜରା-ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ, ଶୋକ ନାହିଁ, ଶୀତ ଓ ଆତପର କଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 9
न तत्र क्षुत्पिपासा च कस्य ग्लानिर्न विद्यते । एते चान्ये च बहवो गुणाः स्वर्गस्य भूपते
ସେଠାରେ କାହାରି ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣା ନାହିଁ, କାହାରି କ୍ଲାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନ ହୁଏ। ହେ ଭୂପତି, ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣ ସ୍ୱର୍ଗର।
Verse 10
दोषास्तत्रैव ये संति ताञ्छृणुष्व च सांप्रतम् । शुभस्य कर्मणः कृत्स्नं फलं तत्रैव भुज्यते
ଏବେ ସେଠାରେ ଥିବା ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ। ଶୁଭ କର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ସେଠାରେ ହିଁ ଭୋଗ ହୁଏ।
Verse 11
न चात्र क्रियते भूयः सोऽत्र दोषो महान्स्मृतः । असंतोषश्च भवति दृष्ट्वा दीप्तां परां श्रियम्
ଏବଂ ସେଠାରେ ପୁନଃ କୌଣସି ନୂତନ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଏ ନାହିଁ—ଏହାକୁ ମହାଦୋଷ କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟର ଦୀପ୍ତ, ପରମ ଶ୍ରୀ ଦେଖି ଅସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ।
Verse 12
सुखव्याप्तमनस्कानां सहसा पतनं तथा । इह यत्क्रियते कर्म फलं तत्रैव भुज्यते
ସୁଖଭୋଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ହଠାତ୍ ପତନ ହୁଏ। ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଏଠାରେ ହିଁ (ଏହି ଜୀବନରେ) ଭୋଗ ହୁଏ।
Verse 13
कर्मभूमिरियं राजन्फलभूमिरसौ स्मृता । सुबाहुरुवाच । महांतस्तु इमे दोषास्त्वया स्वर्गस्य कीर्तिताः
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଭୂମି ‘କର୍ମଭୂମି’ ବୋଲି, ଏବଂ ସେ ଲୋକ ‘ଫଳଭୂମି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସୁବାହୁ କହିଲେ—ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗର ଏହି ମହାନ ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ହିଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି।
Verse 14
निर्दोषाः शाश्वता येन्ये तांस्त्वं लोकान्वद द्विज । जैमिनिरुवाच । आब्रह्मसदनादेव दोषाः संति च वै नृप
ଦ୍ୱିଜ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଶାଶ୍ୱତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୋତେ କୁହ। ଜୈମିନି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ବ୍ରହ୍ମସଦନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି।
Verse 15
अतएव हि नेच्छंति स्वर्गप्राप्तिं मनीषिणः । आब्रह्मसदनादूर्ध्वं तद्विष्णोः परमं पदम्
ଏହି କାରଣରୁ ମନୀଷୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମସଦନରୁ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦ ଅଛି।
Verse 16
शुभं सनातनं ज्योतिः परंब्रह्मेति तद्विदुः । न तत्र मूढा गच्छंति पुरुषा विषयात्मकाः
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାହାକୁ ଶୁଭ, ସନାତନ ଜ୍ୟୋତି—ପରବ୍ରହ୍ମ—ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ବିଷୟାସକ୍ତ ମୂଢ ପୁରୁଷମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 17
दंभमोहभयद्रोह क्रोधलोभैरभिद्रुताः । निर्ममा निरहंकारा निर्द्वंद्वास्संयतेंद्रियाः
ଦମ୍ଭ, ମୋହ, ଭୟ, ଦ୍ରୋହ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ମମତାହୀନ, ଅହଂକାରହୀନ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତୀତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମୀ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
Verse 18
ध्यानयोगरताश्चैव तत्र गच्छंति साधवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ରତ ସାଧୁମାନେ ହିଁ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
Verse 19
एवं स्वर्गगुणं श्रुत्वा सुबाहुः पृथिवीपतिः । तमुवाच महात्मानं जैमिनिं वदतांवरम्
ଏଭଳି ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁଣ ଶୁଣି ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ସୁବାହୁ, ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଜୈମିନିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 20
सुबाहुरुवाच । नाहं स्वर्गं गमिष्यामि न चैवेच्छाम्यहं मुने । यस्माच्च पतनं प्रोक्तं तत्कर्म न करोम्यहम्
ସୁବାହୁ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ କରେନି। ଯେ କର୍ମକୁ ପତନକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ସେ କର୍ମ ମୁଁ କରେନି।
Verse 21
दानमेकं महाभाग नाहं दास्येकदाध्रुवम् । दानाच्च फललोभाच्च तस्मात्पतति वै नरः
ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ କେବଳ ଏକଥର ଦାନ ଦେବି ନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ। ଦାନରେ ଫଳଲୋଭ ଥିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 22
इत्येवमुक्त्वा धर्मात्मा सुबाहुः पृथिवीपतिः । ध्यानयोगेन देवेशं यजिष्ये कमलाप्रियम्
ଏଭଳି କହି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୃଥିବୀପତି ସୁବାହୁ କହିଲେ—ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ମୁଁ ଦେବେଶ, କମଳାପ୍ରିୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବି।
Verse 23
दाहप्रलयसंवर्जं विष्णुलोकं व्रजाम्यहम् । जैमिनिरुवाच । सत्यमुक्तं त्वया भूप सर्वश्रेयः समाकुलम्
ଅଗ୍ନିଦାହଜନିତ ପ୍ରଳୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଉଛି। ଜୈମିନି କହିଲେ—ହେ ଭୂପ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ଏହି ବାକ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେୟସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
Verse 24
राजानो धर्मशीलाश्च महायज्ञैर्यजंति ते । सर्वदानानि दीयंते यज्ञेषु नृपनंदन
ହେ ନୃପନନ୍ଦନ! ଧର୍ମଶୀଳ ରାଜାମାନେ ମହାଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦିଆଯାଏ।
Verse 25
आदावन्नं तु यज्ञेषु वस्त्रं तांबूलमेव च । कांचनं भूमिदानं च गोदानं प्रददंति च
ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ ସେମାନେ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ତାମ୍ବୂଳ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ତଥା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଭୂମିଦାନ ଓ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 26
सुयज्ञैर्वैष्णवं लोकं ते प्रयांति नरोत्तमाः । दानेन तृप्तिमायांति संतुष्टाः संति भूमिपाः
ସୁଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସେ ନରୋତ୍ତମମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଦାନରେ ରାଜାମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି।
Verse 27
तपस्विनो महात्मानो नित्यमेवं यजंति ते । सुभिक्षां याचयित्वा तु स्वस्थानं तु समागताः
ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମାମାନେ ସଦା ଏହିପରି ଯଜନ-ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ସୁଭିକ୍ଷ ଯାଚନା କରି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
Verse 28
भिक्षार्थं तस्य भागानि प्रकुर्वंति च भूपते । ब्राह्मणाय विभागैकं गोग्रासं तु महामते
ହେ ଭୂପତେ! ଭିକ୍ଷାର୍ଥେ ସେମାନେ ତାହାର ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି; ହେ ମହାମତେ, ଗୋଟିଏ ଭାଗ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାସ ଗାଈ ପାଇଁ ଅଲଗା ରଖନ୍ତି।
Verse 29
सुपार्श्ववर्तिनां चैकं प्रयच्छंति तपोधनाः । तस्यान्नस्य प्रदानेन फलं भुंजंति मानवाः
ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ପାଖରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଦାନ କରନ୍ତି। ସେହି ଅନ୍ନଦାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଭୋଗ କରେ।
Verse 30
क्षुधातृषाविहीनास्ते विष्णुलोकं व्रजंति वै । तस्मात्त्वमपि राजेंद्र देहि न्यायार्जितं धनम्
ସେମାନେ ଭୋକ ଓ ପିଆସରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟାର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କର।
Verse 31
दानाज्ज्ञानं ततः प्राप्य ज्ञानात्सिद्धिं प्रयास्यति । य इदं शृणुयान्मर्त्यः पुण्याख्यानमनुत्तमम्
ଦାନରୁ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ ପାଇ ମନୁଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ଅଭିମୁଖୀ ହୁଏ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।
Verse 32
तस्य सर्वार्थसिद्धिः स्यात्पापं सर्वं विलीयते । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं सगच्छति
ତାହାର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ପାପ ଲୟ ପାଏ। ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 95
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे पंचनवतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ୱେନୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୁରୁତୀର୍ଥ ଓ ଚ୍ୟବନଚରିତ୍ର ବିଷୟକ ପଞ୍ଚନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।