
Yayāti, Yadu’s Refusal, and the Merit of the Mother–Father Tīrtha
ପିପ୍ପଳଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ସୁକର୍ମା ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଗୃହାନ୍ତର କଳହ କଥା କହନ୍ତି। ଯୟାତି କାମକନ୍ୟାକୁ ଗୃହକୁ ଆଣିବା ସହିତ ଦେବୟାନୀ ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଅନ୍ତି; ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୁଏ। କାମଜା ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଭାବ ଜାଣି ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦିଅନ୍ତି। କ୍ରୁଦ୍ଧ ଯୟାତି ଯଦୁଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତି—ଦେବୟାନୀ ଓ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ବଧ କର। ଯଦୁ ଧର୍ମ ଆଧାରେ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି—ମାତୃବଧ ମହାପାପ, ସେମାନେ ନିର୍ଦୋଷ; ମାଆ ଓ ରକ୍ଷଣୀୟ ନାରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧିନୀମାନେ କେବେ ବଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆଜ୍ଞାଭଙ୍ଗରେ ଯୟାତି ଯଦୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ଶେଷରେ ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହ ମାତୃ–ପିତୃ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୁଏ।
Verse 1
पिप्पल उवाच । कामकन्यां यदा राजा उपयेमे द्विजोत्तम । किं चक्राते तदा ते द्वे पूर्वभार्ये सुपुण्यके
ପିପ୍ପଲ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯେତେବେଳେ ରାଜା କାମକନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦୁଇ ପୂର୍ବଭାର୍ଯ୍ୟା—ଅତି ପୁଣ୍ୟବତୀ—ତାହାବେଳେ କ’ଣ କଲେ?
Verse 2
देवयानी महाभागा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । तयोश्चरित्रं तत्सर्वं कथयस्व ममाग्रतः
ମହାଭାଗା ଦେବୟାନୀ ଓ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା—ସେମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।
Verse 3
सुकर्मोवाच । यदानीता कामकन्या स्वगृहं तेन भूभुजा । अत्यर्थं स्पर्धते सा तु देवयानी मनस्विनी
ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୂଭୁଜ କାମକନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ଆଣିଲେ, ସେତେବେଳେ ମନସ୍ୱିନୀ ଦେବୟାନୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଈର୍ଷ୍ୟା ଓ ସ୍ପର୍ଧାରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ।
Verse 4
तस्यार्थे तु सुतौ शप्तौ क्रोधेनाकुलितात्मना । शर्मिष्ठां च समाहूय शब्दं चक्रे यशस्विनी
ତାହାର ନିମିତ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଆକୁଳ ହୃଦୟ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଏବଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ସେ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ଡାକି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ।
Verse 5
रूपेण तेजसा दानैः सत्यपुण्यव्रतैस्तथा । शर्मिष्ठा देवयानी च स्पर्धेते स्म तया सह
ରୂପରେ, ତେଜରେ, ଦାନରେ, ଏବଂ ସତ୍ୟ-ପୁଣ୍ୟବ୍ରତରେ—ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଦେବୟାନୀ ତାଙ୍କ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ।
Verse 6
दुष्टभावं तयोश्चापि साऽज्ञासीत्कामजा तदा । राज्ञे सर्वं तया विप्र कथितं तत्क्षणादिह
ତେବେ କାମଜା ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଜାଣିଲା। ହେ ବିପ୍ର, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଏଠାର ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେଲା।
Verse 7
अथ क्रुद्धो महाराजः समाहूयाब्रवीद्यदुम् । शर्मिष्ठा वध्यतां गत्वा शुक्रपुत्री तथा पुनः
ତାପରେ ମହାରାଜ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯଦୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ଯାଅ, ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ବଧ କର; ଏବଂ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।”
Verse 8
सुप्रियं कुरु मे वत्स यदि श्रेयो हि मन्यसे । एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं यदुस्तदा
“ବତ୍ସ, ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଶ୍ରେୟ ଭାବୁଛ, ତେବେ ମୋତେ ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ସେହି କର।” ପିତାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଯଦୁ ତେବେ (ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ/କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ)।
Verse 9
प्रत्युवाच नृपेंद्रं तं पितरं प्रति मानद । नाहं तु घातये तात मातरौ दोषवर्जिते
ମାନଦ ଯଦୁ ସେହି ନୃପେନ୍ଦ୍ର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ତାତ, ଦୋଷରହିତ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ବଧ ମୁଁ କରାଇବି ନାହିଁ।”
Verse 10
मातृघाते महादोषः कथितो वेदपंडितैः । तस्माद्घातं महाराज एतयोर्न करोम्यहम्
ବେଦପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି—ମାତୃଘାତ ମହାଦୋଷ। ତେଣୁ, ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବଧ ମୁଁ କରିବି ନାହିଁ।”
Verse 11
दोषाणां तु सहस्रेण माता लिप्ता यदा भवेत् । भगिनी च महाराज दुहिता च तथा पुनः
ହେ ମହାରାଜ, ଯେତେବେଳେ ମାତା ସହସ୍ର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଭଗିନୀ ଓ ଦୁହିତା ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସେହିପରି କଳୁଷିତ ଗଣ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 12
पुत्रैर्वा भ्रातृभिश्चैव नैव वध्या भवेत्कदा । एवं ज्ञात्वा महाराज मातरौ नैव घातये
ପୁତ୍ରମାନେ କିମ୍ବା ଭ୍ରାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କେବେ ବଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଜାଣି, ହେ ମହାରାଜ, ସେଇ ଦୁଇ ମାତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନି।
Verse 13
यदोर्वाक्यं तदा श्रुत्वा राजा क्रुद्धो बभूव ह । शशाप तं सुतं पश्चाद्ययातिः पृथिवीपतिः
ସେତେବେଳେ ଯଦୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ପରେ ପୃଥିବୀପତି ଯୟାତି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
Verse 14
यस्मादाज्ञाहता त्वद्य त्वया पापि समोपि हि । मातुरंशं भजस्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः
ଆଜି ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଲ—ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସମାନ—ଏହିପରି ମୋ ଶାପରେ କଳୁଷିତ ହୋଇ, ଏବେ ମାତାଙ୍କ ଅଂଶକୁ ଭୋଗ କର।
Verse 15
एवमुक्त्वा यदुं पुत्रं ययातिः पृथिवीपतिः । पुत्रं शप्त्वा महाराजस्तया सार्द्धं महायशाः
ଏପରି ପୁତ୍ର ଯଦୁଙ୍କୁ କହି ପୃଥିବୀପତି ଯୟାତି ପୁତ୍ରକୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ମହାରାଜ ସେଇ ନାରୀ ସହିତ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 16
रमते सुखभोगेन विष्णोर्ध्यानेन तत्परः । अश्रुबिंदुमतीसा च तेन सार्द्धं सुलोचना
ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ତତ୍ପର ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ହୋଇ ସେ ସୁଖଭୋଗରେ ରମିଲେ; ସୁଲୋଚନା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 17
बुभुजे चारुसर्वांगी पुण्यान्भोगान्मनोनुगान् । एवं कालो गतस्तस्य ययातेस्तु महात्मनः
ସୁନ୍ଦର ସର୍ବାଙ୍ଗୀ ସେ ନାରୀ ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କର କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା।
Verse 18
अक्षया निर्जराः सर्वा अपरास्तु प्रजास्तथा । सर्वे लोका महाभाग विष्णुध्यानपरायणाः
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅକ୍ଷୟ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ହେ ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ।
Verse 19
तपसा सत्यभावेन विष्णोर्ध्यानेन पिप्पल । सर्वे लोका महाभाग सुखिनः साधुसेवकाः
ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟଭାବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପିପ୍ପଲ—ହେ ମହାଭାଗ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୁଖୀ ହୋଇ ସାଧୁସେବାରେ ନିବିଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 80
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थवर्णने ययातिचरित्रेऽशीतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ୱେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଯୟାତିଚରିତ୍ର ସହିତ ଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।