Shloka 17

Yayāti and Mātali on the Order of Divine Worlds, the Merit of Śiva’s Name, and the Unity of Śiva and Viṣṇu

Devanagari script

कर्मणाभ्यंतरेणापि पुंसामीशानभावतः । प्रसंगेनापि ये कुर्युः शंकरस्मरणं नराः

Transliteration

karmaṇābhyaṃtareṇāpi puṃsāmīśānabhāvataḥ | prasaṃgenāpi ye kuryuḥ śaṃkarasmaraṇaṃ narāḥ

Translation

କର୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଈଶାନ (ଶିବ) ଭାବରେ, ପ୍ରସଙ୍ଗବଶତଃ ମଧ୍ୟ ଯେ ନରମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• कर्मणा: by an act; through action
• कर्मणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अभ्यन्तरेण: internally; with inner disposition
• अभ्यन्तरेण: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; ‘अभ्यन्तरेण’ = ‘अन्तःकरणेन’ (internally)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-निपात (particle: 'even/also')

• पुंसाम्: of men/people
• पुंसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• ईशानभावतः: due to devotion/attitude toward Īśāna (Śiva)
• ईशानभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ईशान + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तद्धितान्त-अव्ययीभावार्थे ‘-तः’ (ablatival adverbial: 'from/owing to'); षष्ठी-तत्पुरुषः (‘ईशानस्य भावः’)

• प्रसङ्गेन: by occasion; incidentally
• प्रसङ्गेन: Karana (Instrument/Occasion/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-निपात (particle: 'even/also')

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• कुर्युः: may do / should perform
• कुर्युः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्

• शंकरस्मरणम्: remembrance of Śaṅkara
• शंकरस्मरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर + स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘शंकरस्य स्मरणम्’)

• नराः: men; people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

Speaker

Unspecified (narrative voice not provided in the input excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: कर्मणाभ्यंतरेणापि = कर्मणा + अभ्यन्तरेण + अपि; पुंसामीशानभावतः = पुंसाम् + ईशानभावतः; प्रसंगेनापि = प्रसङ्गेन + अपि

Characters & Entities

• Īśāna
• Śaṅkara
• Śiva

FAQs

What is the central teaching of this verse?

It teaches that remembrance of Śaṅkara (Śiva)—even if it arises incidentally during one’s ordinary actions—has spiritual value when rooted in devotion (īśāna-bhāva).

What does “īśānabhāvataḥ” imply here?

It implies an inner orientation of reverence and devotion toward Īśāna (Śiva), suggesting that the quality of one’s attitude sanctifies even casual or momentary remembrance.

How does this verse relate to Bhakti practice?

It emphasizes smaraṇa (remembrance) as a valid bhakti practice: devotion is not limited to formal ritual, but can permeate everyday life and work.