Adhyaya 64

Verse 1

पिप्पलौवाच । पितुःप्रसादभावाद्वै यदुना सुखमुत्तमम् । कथं प्राप्तं सुभुक्तं च तन्मे विस्तरतो वद

ପିପ୍ପଲ କହିଲେ—ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଯଦୁ ଯେ ପରମ ସୁଖ ପାଇଲେ, ସେହି ସୁଖ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ କିପରି ଯଥାବିଧି ଭୋଗ କରାଗଲା? ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 2

कस्मात्पापप्रभावं च रुरुर्भुंक्ते द्विजोत्तम । सकलं विस्तरेणापि वद मे कुंडलात्मज

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ରୁରୁ ନାମକ ଜୀବ ପାପଜନ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ କାହିଁକି ଭୋଗୁଛି? ହେ କୁଣ୍ଡଳାତ୍ମଜ, ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।

Verse 3

सुकर्मोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं पापनाशनम् । नहुषस्य सुपुण्यस्य ययातेश्च महात्मनः

ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଶୁଣ; ମୁଁ ପାପନାଶକ ଚରିତ୍ର କହିବି—ଅତିପୁଣ୍ୟବାନ ନହୁଷ ଓ ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କ କଥା।

Verse 4

सोमवंशात्प्रभूतो हि नहुषो मेदिनीपतिः । दानधर्माननेकांश्च चका रह्यतुलानपि

ସୋମବଂଶରୁ ନହୁଷ ନାମକ ମେଦିନୀପତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ସେ ଦାନ ଓ ଧର୍ମର ଅନେକ, ପରିମାଣରେ ଅତୁଳ, କର୍ମ କଲେ।

Verse 5

मखानामश्वमेधानामियाज शतमुत्तमम् । वाजपेयशतं चापि अन्यान्यज्ञाननेकधा

ସେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଶତବାର କଲେ; ଏବଂ ଶତଟି ବାଜପେୟ ସହ ନାନାପ୍ରକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 6

आत्मनः पुण्यभावेन इंद्रलोकमवाप सः । पुत्रं धर्मगुणोपेतं प्रजापालं चकार सः

ନିଜ ପୁଣ୍ୟଭାବର ଫଳରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଧର୍ମଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରଜାପାଳକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 7

ययातिं सत्यसंपन्नं धर्मवीर्यं महामतिम् । एंद्रं पदं गतो राजा तस्य पुत्रः पदे स्वके

ସତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ଧର୍ମବୀର୍ୟ ଓ ମହାମତି ରାଜା ଯୟାତି ଐନ୍ଦ୍ର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଜ ଯଥୋଚିତ ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 8

ययातिः सत्यसंपन्नः प्रजा धर्मेण पालयेत् । स्वयमेव प्रपश्येत्स प्रजाकर्माणि तान्यपि

ସତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା ଯୟାତି ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସେହି କର୍ମମାନେ ସେ ନିଜେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 9

याजयामास धर्मज्ञः श्रुत्वा धर्ममनुत्तमम् । यज्ञतीर्थादिकं सर्वं दानपुण्यं चकार सः

ଅନୁତ୍ତମ ଧର୍ମୋପଦେଶ ଶୁଣି ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଯଜ୍ଞତୀର୍ଥାଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ଦାନପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେ କଲେ।

Verse 10

राज्यं चकार मेधावी सत्यधर्मेण वै तदा । यावदशीतिसहस्राणि वर्षाणां नृपनंदनः

ତେବେ ସେ ମେଧାବୀ ନୃପନନ୍ଦନ ସତ୍ୟଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ—ଅଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 11

तावत्कालं गतं तस्य ययातेस्तु महात्मनः । तस्य पुत्राश्च चत्वारस्तद्वीर्यबलविक्रमाः

ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାଙ୍କର ବୀର୍ୟ, ବଳ ଓ ବିକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 12

तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । तस्यासीज्ज्येष्ठपुत्रस्तु रुरुर्नाम महाबलः

ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ନାମ କହିବି—ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମହାବଳୀ ‘ରୁରୁ’ ନାମରେ ଥିଲେ।

Verse 13

पुरुर्नाम द्वितीयोऽभूत्कुरुश्चान्यस्तृतीयकः । यदुर्नाम स धर्मात्मा चतुर्थो नृपतेः सुतः

ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ର ‘ପୁରୁ’ ନାମରେ ଥିଲେ, ତୃତୀୟ ‘କୁରୁ’; ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜପୁତ୍ର ‘ଯଦୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 14

एवं चत्वारः पुत्राश्च ययातेस्तु महात्मनः । तेजसा पौरुषेणापि पितृतुल्यपराक्रमाः

ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ତେଜ ଓ ପୌରୁଷରେ ସେମାନେ ପିତାସମ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।

Verse 15

एवं राज्यं कृतं तेन धर्मेणापि ययातिना । तस्य कीर्तिर्यशो भावस्त्रैलोक्ये प्रचुरोभवत्

ଏହିପରି ଯୟାତି ଧର୍ମପୂର୍ବକ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ଯଶ ଓ ମହିମା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରଚୁର ହେଲା।

Verse 16

विष्णुरुवाच । एकदा तु द्विजश्रेष्ठो नारदो ब्रह्मनंदनः । एंद्रं लोकं गतो राजन्द्रष्टुं चैव पुरंदरम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏକଦା ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଐନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 17

सहस्राक्षस्ततोपश्यद्धुताशनसमप्रभम् । देवो विप्रं समायांतं सर्वज्ञं ज्ञानपंडितम्

ତେବେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନିସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ଞାନପଣ୍ଡିତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 18

पूजितं मधुपर्काद्यैर्भक्त्या नमितकंधरः । निवेश्य चासने पुण्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

ମଧୁପର୍କ ଆଦି ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରି, ଭକ୍ତିରେ ଶିର ନମାଇ, ପୁଣ୍ୟ ଆସନରେ ବସାଇ ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 19

इंद्र उवाच । कस्मादागमनं तेद्य किमर्थमिह चागतः । किं ते हि सुप्रियं विप्र करोम्यद्य महामुने

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଆଜି ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଆସିଛ, ଏବଂ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆଗମନ କରିଛ? ହେ ବିପ୍ର, ହେ ମହାମୁନି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରୀତିକର କ’ଣ କରିବି?

Verse 20

नारद उवाच । देवराज कृतं सर्वं भक्त्या यच्च प्रभाषितम् । संतुष्टोस्मि महाप्राज्ञ प्रश्नोत्तरं वदाम्यहम्

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବରାଜ, ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମେ ଯାହା କରିଛ ଓ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର କହୁଛି।

Verse 21

महीलोकात्सुसंप्राप्तः सांप्रतं तव मंदिरम् । त्वामन्वेष्टुं समायातो दृष्ट्वा नाहुषमेव च

ମହୀଲୋକରୁ କୁଶଳରେ ଆସି ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ତୁମକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସିଛି, ଏବଂ ନହୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି।

Verse 22

इंद्र उवाच । सत्यधर्मेण को राजा प्रजाः पालयते सदा । सर्वधर्मसमायुक्तः श्रुतवाञ्ज्ञानवान्गुणी

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ସତ୍ୟଧର୍ମରେ କେଉଁ ରାଜା ସଦା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି? ସର୍ବଧର୍ମସମାୟୁକ୍ତ, ଶ୍ରୁତବାନ, ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ଗୁଣୀ ରାଜା କିଏ?

Verse 23

पृथिव्यामस्ति को राजा वेदज्ञो ब्राह्मणप्रियः । ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो यज्वा दाता सुभक्तिमान्

ପୃଥିବୀରେ ସେ କେଉଁ ରାଜା—ଯିଏ ବେଦଜ୍ଞ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରିୟ? ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଦାତା ଏବଂ ସୁଭକ୍ତିମାନ କିଏ?

Verse 24

नारद उवाच । एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो नहुषस्यात्मजो बली । यस्य सत्येन वीर्येण सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः

ନାରଦ କହିଲେ—ଏହି ଗୁଣମାନେ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ନହୁଷଙ୍କ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ପୁତ୍ର; ଯାହାଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ବୀର୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 25

भवादृशो हि भूर्लोके ययातिर्नहुषात्मजः । भवान्स्वर्गे स चैवास्ति भूतले भूतिवर्धनः

ଭୂଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ସଦୃଶ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ଅଛନ୍ତି। ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ସେ ଭୂତଳରେ—ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇବାଳା।

Verse 26

पितुः श्रेष्ठो महाराज ह्यश्वमेधशतं तथा । वाजपेयशतं चक्रे ययातिः पृथिवीपतिः

ହେ ମହାରାଜ, ପୃଥିବୀପତି ଯୟାତି ପିତାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ସେହିପରି ଶତ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 27

दत्तान्यनेकरूपाणि दानानि तेन भक्तितः । गवां लक्षसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

ଭକ୍ତିସହିତ ସେ ନାନାପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ—ଗୋଧନର ଲକ୍ଷ-ସହସ୍ର, ଏବଂ ଗୋଧନର ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

कोटिहोमांश्चकाराथ लक्षहोमांस्तथैव च । भूमिदानादि दानानि ब्राह्मणेभ्योददाच्च यः

ସେ କୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ହୋମ ଏବଂ ସେହିପରି ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାର ହୋମ କଲେ; ଭୂମିଦାନ ଆଦି ଦାନମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 29

सर्वं येन स्वरूपं हि धर्मस्य परिपालितम् । एवं गुणैः समायुक्तो ययातिर्नहुषात्मजः

ଯାହାଦ୍ୱାରା ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଧର୍ମର ସ୍ୱରୂପ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପରିପାଳିତ ହେଲା—ସେଇ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ଏମିତି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 30

वर्षाणां तु सहस्राणि अशीतिर्नृपसत्तमः । राज्यं चकार सत्येन यथा दिवि भवानिह

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ଅଶୀତି-ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ—ଯେପରି ଆପଣ ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ, ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ଥିବା ପରି, କରୁଛନ୍ତି।

Verse 31

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य देवेंद्रो नारदात्स मुनीश्वरात् । समालोच्य स मेधावी संभीतो धर्मपालनात्

ସୁକର୍ମା କହିଲେ—ମୁନୀଶ୍ୱର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଏଭଳି ଶୁଣି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ; ସେ ମେଧାବୀ ଧର୍ମରକ୍ଷା ବିଷୟରେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

Verse 32

शतयज्ञप्रभावेण नहुषो हि पुरा मम । एंद्रं पदं गतो वीरो देवराजोभवत्पुरा

ଶତଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭାବରେ ମୋ ବଂଶଜ ବୀର ନହୁଷ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ଦେବରାଜ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 33

शची बुद्धिप्रभावेण पदभ्रष्टो व्यजायत । तादृशोयं महाराजः पितुस्तुल्यपराक्रमः

ଶଚୀଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଭାବରେ ସେ ପଦଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ଏହି ମହାରାଜ ତ ପିତାଙ୍କ ସମ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ।

Verse 34

प्राप्स्यते नात्र संदेहः पदमैंद्रं न संशयः । येन केनाप्युपायेन तं भूपं दिवमानये

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପଦ୍ମେନ୍ଦ୍ରପଦକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆଣ।

Verse 35

इत्येवं चिंतयामास तस्माद्भीतः सुरेश्वरः । भूपालस्य नृपश्रेष्ठ ययातेः सुमहद्भयात्

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସୁରେଶ୍ୱର ଭୟଭୀତ ହେଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ—ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାଭୟରୁ।

Verse 36

तमानेतुं ततो दूतं प्रेषयामास देवराट् । नहुषस्य विमानं तु सर्वकामसमन्वितम्

ତାହାପରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଦେବରାଜ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ବିମାନ ତୁ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଭୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ ଥିଲା।

Verse 37

सारथिं मातलिं नाम विमानेन समन्वितम् । गतो हि मातलिस्तत्र यत्रास्ते नहुषात्मजः

ବିମାନସହିତ ମାତଲି ନାମକ ସାରଥି ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 38

प्रहितः सुरराजेन समानेतुं महामतिम् । सभायां वर्त्तमानस्तु यथा इंद्र प्रःशोभते

ସୁରରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ସେ ଦୂତ ମହାମତିଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ସଭାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିଲେ।

Verse 39

तथा ययातिर्धर्मात्मा स्वसभायां विराजते । तमुवाच महात्मानं राजानं सत्यभूषणम्

ଏହିପରି ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୟାତି ନିଜ ରାଜସଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ସତ୍ୟଭୂଷଣ ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 40

सारथिर्देवराजस्य शृणु राजन्वचो मम । प्रहितो देवराजेन सकाशं तव सांप्रतम्

ମୁଁ ଦେବରାଜଙ୍କ ସାରଥି; ହେ ରାଜନ୍, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଦେବରାଜ ମୋତେ ଏବେ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।

Verse 41

यद्ब्रूते देवराजस्तु तत्सर्वं सुमनाः कुरु । आगंतव्यं त्वया देव एंद्रं लोकं हि नान्यथा

ଦେବରାଜ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେ ସବୁକୁ ପ୍ରସନ୍ନମନେ କର। ହେ ଦେବ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଆସିବାକୁ ହେବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 42

पुत्रे राज्यं विसृज्यैव कृत्वा चांतेष्टिमुत्तमाम् । इलो राजा महातेजा वसते नहुषात्मज

ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କରି, ନହୁଷପୁତ୍ର ମହାତେଜସ୍ବୀ ରାଜା ଇଲ ସେଠାରେ ବସିଲେ।

Verse 43

पुरूरवा महावीर्यो विप्रचित्तिर्महामनाः । शिबिर्वसति तत्रैव मनुरिक्ष्वाकु भूपतिः

ସେଠାରେ ମହାବୀର୍ୟ ପୁରୂରବା, ମହାମନା ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ଓ ଶିବି ବସନ୍ତି; ଏବଂ ସେଠାରେ ମନୁ ଓ ଭୂପତି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।

Verse 44

सगरो नाम मेधावी नहुषश्च पिता तव । ऋतवीर्यः कृतज्ञश्च शंतनुश्च महामनाः

ସଗର ନାମକ ମେଧାବୀ ରାଜା ଥିଲେ, ନହୁଷ ତୁମ ପିତା ଥିଲେ। ଋତବୀର୍ୟ କୃତଜ୍ଞ ଥିଲେ ଏବଂ ଶନ୍ତନୁ ମଧ୍ୟ ମହାମନା ଥିଲେ।

Verse 45

भरतो युवनाश्वश्च कार्तवीर्यो नरेश्वरः । यज्ञानाहृत्य बहुधा मोदंते दिवि भूभृतः

ଭରତ, ଯୁବନାଶ୍ୱ ଏବଂ ନରେଶ୍ୱର କାର୍ତବୀର୍ୟ—ବହୁ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଆଣି—ହେ ରାଜନ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 46

अन्ये चैव तु राजानो यज्ञकर्मसु तत्पराः । सर्वे ते दिवि चेंद्रेण मोदंते स्वेन कर्मणा

ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମପୁଣ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 47

त्वं पुनः सर्वधर्मज्ञः सर्वधर्मेषु संस्थितः । शक्रेण सह मोदस्व स्वर्गलोके महीपते

ତୁମେ ପୁନଃ, ହେ ମହୀପତେ, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସର୍ବଧର୍ମରେ ସୁସ୍ଥିତ; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କର।

Verse 48

ययातिरुवाच । किं मया तत्कृतं कर्म येन मय्यर्थिता तव । इंद्रस्य देवराजस्य तत्सर्वं मे वदस्व च

ଯୟାତି କହିଲେ—ମୁଁ ଏମିତି କେଉଁ କର୍ମ କରିଛି ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅନୁରୋଧ ନେଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ? ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ସେ ସବୁ ମୋତେ କୁହ।

Verse 49

मातलिरुवाचमातलि उपरि टिप्पणी । यदशीतिसहस्राणि वर्षाणां हि त्वया नृप । दानपुण्यादिकं कर्म यज्ञैस्तु परिसाधितम्

ମାତଲି କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ତୁମେ ଅଶୀ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନ‑ପୁଣ୍ୟାଦି ଧର୍ମକର୍ମକୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରିଛ।

Verse 50

दिवं गच्छ महाराज कर्मणा स्वेन भूपते । सखित्वं देवराजेन कुरु गच्छ सुरालयम्

ହେ ମହାରାଜ, ହେ ଭୂପତେ! ନିଜ କର୍ମଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ; ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସଖ୍ୟତା କର; ସୁରାଳୟକୁ ଗମନ କର।

Verse 51

पंचात्मकं शरीरं च भूमौ त्यज महामते । दिव्यरूपं समास्थाय भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान्

ହେ ମହାମତେ! ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱମୟ ଏହି ଶରୀରକୁ ଭୂମିରେ ତ୍ୟାଗ କର; ଦିବ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ମନୋନୁଗ ଭୋଗମାନଙ୍କୁ ଉପଭୋଗ କର।

Verse 52

यथायथा कृता भूमौ यज्ञा दानं तपश्च ते । तथातथा स्वर्गभोगाः प्रार्थयंते नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଭୂମିରେ ତୁମେ ଯେତେ ପରିମାଣରେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ କରିଛ, ସେତେ ପରିମାଣରେ ସ୍ୱର୍ଗଭୋଗ ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 53

ययातिरुवाच । येन कायेन सिध्येत सुकृतं दुष्कृतं भुवि । मातले तत्कथं त्यक्त्वा गच्छेल्लोकमुपार्जितम्

ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ମାତଲି! ଯେ ଶରୀରଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେଇ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଉପାର୍ଜିତ ଲୋକକୁ କିପରି ଯିବ?

Verse 54

मातलिरुवाच । यत्रैवोपार्जितं कायं पंचात्मकमिदं नृप । तत्तत्रैव परित्यज्य दिव्येनैव व्रजंति तम्

ମାତଲି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକ ଦେହ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ହିଁ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ଦିବ୍ୟ (ସୂକ୍ଷ୍ମ) ଦେହରେ ସେମାନେ ସେହି ଲୋକକୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 55

इतरे मानवाः सर्वे पापपुण्यप्रसाधकाः । तेऽपि कायं परित्यज्य अधऊर्ध्वं व्रजंति वै

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଅନୁସାରେ ଗଢ଼ାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଶ୍ଚୟ ଅଧଃ କିମ୍ବା ଊର୍ଧ୍ୱ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 56

ययातिरुवाच । पंचात्मकेन कायेन सुकृतं दुष्कृतं नराः । उत्पाद्यैव प्रयांत्येव अधऊर्ध्वं तु मातले

ଯୟାତି କହିଲେ—ହେ ମାତଲି! ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକ ଦେହଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ସେଗୁଡ଼ିକ କରି ସେ ଅଧଃ କିମ୍ବା ଊର୍ଧ୍ୱ ଗତିକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।

Verse 57

को विशेषो हि धर्मज्ञ भूमौ कायं परित्यजेत् । पापपुण्यप्रभावाद्वै कायस्य पतनं भवेत्

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ଭୂମିରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ କି ଵିଶେଷତା? ପାପ-ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରୁ ହିଁ ଦେହର ପତନ (ମୃତ୍ୟୁ) ଘଟେ।

Verse 58

दृष्टांतो दृश्यते सूत प्रत्यक्षं मर्त्यमंडले । विशेषं नैव पश्यामि पापपुण्यस्य चाधिकम्

ହେ ସୂତ! ମର୍ତ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ; ତଥାପି ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଅଧିକ କୌଣସି ବିଶେଷ ଭେଦ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 59

सत्यधर्मादिकं कर्म येन कायेन मानवः । समर्जयति वै मर्त्यस्तं कस्माद्विप्रसर्जयेत्

ଯେ ଦେହଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମାଦି କର୍ମ କରି ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରେ, ସେଇ ଦେହକୁ ମର୍ତ୍ୟ କାହିଁକି ପରିତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 60

आत्मा कायश्च द्वावेतौ मित्ररूपावुभावपि । कायं मित्रं परित्यज्य आत्मा याति सुनिश्चितः

ଆତ୍ମା ଓ ଦେହ—ଏହି ଦୁଇଯେ ମିତ୍ରସ୍ୱରୂପ; ତଥାପି ଦେହରୂପ ମିତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ି ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।

Verse 61

मातलिरुवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्कायं त्यक्त्वा प्रयाति सः । संबंधो नास्ति तेनापि समं कायेन चात्मनः

ମାତଲି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ। ସେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ; ତେଣୁ ସେଇ (ପ୍ରସ୍ଥାନକାରୀ ଆତ୍ମା)ର ଦେହ ସହ ପ୍ରକୃତ ସମ୍ବନ୍ଧ ନାହିଁ, ଦେହ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 62

यस्मात्पंचत्वरूपोऽयं संधिजर्जरितः सदा । जरया पीड्यमानस्तु व्याधिभिर्दूषितः सदा

କାରଣ ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱମୟ; ଏହାର ସନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଜର୍ଜରିତ ହୁଏ; ଜରା ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ପୀଡ଼ିତ ଓ ବ୍ୟାଧିଦ୍ୱାରା ସଦା ଦୂଷିତ ରହେ।

Verse 63

जरादोषैः प्रभग्नोऽसौ अत्र स्थातुं स नेच्छति । आकुलव्याकुलो भूत्वा जीवस्त्यक्त्वा प्रयाति सः

ଜରାଦୋଷରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ଜୀବ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ-ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ।

Verse 64

सत्येन धर्मपुण्यैश्च दानैर्नियमसंयमैः । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैस्तीर्थैः संयमनैस्तथा

ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ-ପୁଣ୍ୟକର୍ମ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା; ଅଶ୍ୱମେଧାଦି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା; ତୀର୍ଥସେବନ ଏବଂ ନିୟମ-ସଂଯମ ତପ ଦ୍ୱାରା—ଇଷ୍ଟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 65

सुपुण्यैः सुकृतैश्चान्यैर्जरा नैव प्रधार्यते । पातकैश्च महाराज द्रवते कायमेव सा

ଅତି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଜରା ସତ୍ୟରେ ରୋକାଯାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପାପ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦେହକୁ ହିଁ ଗଳାଇ କ୍ଷୟ କରେ।

Verse 66

ययातिरुवाच । कस्माज्जरा समुत्पन्ना कस्मात्कायं प्रपीडयेत् । मम विस्तरतस्त्वं च वक्तुमर्हसि सत्तम

ଯୟାତି କହିଲେ—“ଜରା କେଉଁ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ଦେହକୁ କାହିଁକି ପୀଡ଼ା ଦିଏ? ହେ ସତ୍ତମ, ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।”

Verse 67

मातलिरुवाच । हंत ते वर्णयिष्यामि जरायाः परिकारणम् । यस्माच्चेयं समुद्भूता कायमध्ये नृपोत्तम

ମାତଲି କହିଲେ—“ଆସ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜରାର ମୂଳ କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଏହା ଦେହମଧ୍ୟରେ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।”

Verse 68

पंचभूतात्मकः कायो विषयैः पंचभिः श्रितः । यदात्मा त्यजते राजन्स कायः परिधक्ष्यते

ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚମହାଭୂତମୟ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବିଷୟର ଆଶ୍ରୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ରାଜନ, ଆତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦେହ ଦାହ ପାଇଁ ସମର୍ପିତ ହୁଏ।

Verse 69

वह्निना दीप्यमानस्तु सरसो ज्वलते नृप । तस्माद्विजायते धूमो धूमान्मेघाश्च जज्ञिरे

ହେ ନୃପ! ଅଗ୍ନି ପ୍ରଦୀପ୍ତ ହେଲେ ସରୋବର ମଧ୍ୟ ଯେନ ଜ୍ୱଳୁଛି ପରି ଦିଶେ। ତାହାରୁ ଧୂମ ଜନ୍ମେ, ଧୂମରୁ ମେଘମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 70

मेघादापः प्रवर्तंते अद्भ्यः पृथ्वी प्रकल्पते । जलमायाति साध्वी सा यथा नारी रजस्वला

ମେଘରୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଜଳରୁ ପୃଥିବୀ ଗଠିତ ହୁଏ। ସେହି ସାଧ୍ବୀ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ।

Verse 71

तस्मात्प्रजायते गंधो गंधाद्रसो नृपोत्तम । रसात्प्रभवते चान्नमन्नाच्छुक्रं न संशयः

ଏହିପରି ଗନ୍ଧ ଜନ୍ମେ; ଗନ୍ଧରୁ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ। ରସରୁ ଅନ୍ନ ହୁଏ, ଅନ୍ନରୁ ଶୁକ୍ର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 72

शुक्राद्धि जायते कायः कुरूपः काय एव च । यथा पृथ्वी सृजेद्गंधान्रसैश्चरति भूतले

ନିଶ୍ଚୟ ଶୁକ୍ରରୁ ଦେହ ଜନ୍ମେ—କୁରୂପ ହେଉ କି ସୁରୂପ, ସେ ଦେହ ମାତ୍ର। ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଗନ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ରସସହ ଭୂତଳରେ ଚରେ।

Verse 73

तथा कायश्चरेन्नित्यं रसाधारो हि सर्वशः । गंधश्च जायते तस्माद्गंधाद्रसो भवेत्पुनः

ସେହିପରି ଦେହକୁ ନିତ୍ୟ ଚଳନଶୀଳ ରଖିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦେହ ସର୍ବତ୍ର ରସର ଆଧାର। ତାହାରୁ ଗନ୍ଧ ଜନ୍ମେ, ଗନ୍ଧରୁ ପୁନଃ ରସ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 74

तस्माज्जज्ञे महावह्निर्दृष्टांतं पश्य भूपते । यथा काष्ठाद्भवेद्वह्निः पुनः काष्ठं प्रकाशयेत्

ତାହାରୁ ମହାବହ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ହେ ଭୂପତେ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖ—ଯେପରି କାଠରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ସେଇ ଅଗ୍ନି ପୁନଃ କାଠକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ।

Verse 75

कायमध्ये रसादग्निस्तद्वदेव प्रजायते । तत्र संचरते नित्यं कायं पुष्णाति भूपते

ଦେହମଧ୍ୟରେ ରସରୁ ଅଗ୍ନି ସେହିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେ ତତ୍ର ନିତ୍ୟ ସଞ୍ଚରି ଦେହକୁ ପୋଷଣ କରେ, ହେ ଭୂପତେ।

Verse 76

यावद्रसस्य चाधिक्यं तावज्जीवः प्रशांतिमान् । चरित्वा तादृशं वह्निः क्षुधारूपेण वर्तते

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସର ଅଧିକ୍ୟ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବ ଶାନ୍ତ ରହେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଅବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ କଲେ ସେଇ ଅଗ୍ନି କ୍ଷୁଧାରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 77

अन्नमिच्छत्यसौ तीव्रः पयसा च समन्वितम् । प्रदानं लभते चान्नमुदकं चापि भूपते

ସେ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଦୁଧ ସହିତ ଅନ୍ନ ଇଚ୍ଛା କରେ; ହେ ଭୂପତେ, ସେ ଅର୍ପଣରୂପେ ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 78

शोणितं चरते वह्निस्तद्वद्वीर्यं न संशयः । यक्ष्मरोगो भवेत्तस्मात्सर्वकायप्रणाशकः

ଅଗ୍ନି ରକ୍ତରେ ସଞ୍ଚରେ; ସେହିପରି ବୀର୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାହାରୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗ ହୁଏ, ଯାହା ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 79

रसाधिक्यं भवेद्राजन्नथ वह्निः प्रशाम्यति । रसेन पीड्यमानस्तु ज्वररूपोभिजायते

ହେ ରାଜନ, ରସ (ଦେହଦ୍ରବ) ଅଧିକ ହେଲେ ଜଠରାଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ରସଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲେ ଜ୍ୱରରୂପ ବ୍ୟାଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 80

ग्रीवा पृष्ठं कटिं पायुं सर्वास्वेव तु संधिषु । आरुध्य तिष्ठते वह्निः काये वह्निः प्रवर्तते

ଗ୍ରୀବା, ପୃଷ୍ଠ, କଟି, ପାୟୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ଆରୁଢ଼ ହୋଇ ଅଗ୍ନି ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହେ; ଏହିପରି ଦେହାଗ୍ନି ସର୍ବଦେହେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 81

तस्याऽधिक्यं चरेन्नित्यं कायं पुष्णाति सर्वतः । रसस्तु बंधमायाति बलरूपो भवेत्तदा

ସେହି (ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ)ର ନିତ୍ୟ ଅଧିକ୍ୟ ରଖିଲେ ଦେହ ସର୍ବତଃ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେବେ ରସ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ବଳରୂପ ହୁଏ।

Verse 82

अतिरिक्तो बलेनैव वीर्यान्मर्माणि चालयेत् । तेनैव जायते कामः शल्यरूपो भवेन्नृप

ଅତ୍ୟଧିକ ବୀର୍ୟ/ତେଜ କେବଳ ବଳଦ୍ୱାରା ମର୍ମସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରେ; ତାହାରୁ ହିଁ କାମ ଜନ୍ମେ, ହେ ନୃପ, ଏବଂ ତାହା ଶଲ୍ୟ ପରି ପୀଡାଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 83

सकामाग्निः समाख्यातो बलनाशकरो नृप । मैथुनस्य प्रसंगेन विनाशत्वं कलेवरे

ହେ ନୃପ, ଏହାକୁ ‘ସକାମାଗ୍ନି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ବଳକୁ ନାଶ କରେ। ମୈଥୁନର ଆସକ୍ତି/ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦେହ ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 84

नारीं च संश्रयेत्प्राणी पीडितः कामवह्निना । मैथुनस्य प्रसंगेन मूर्छितः कामकर्शितः

କାମାଗ୍ନିରେ ପୀଡିତ ପ୍ରାଣୀ ନାରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ; ମୈଥୁନର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ମୂର୍ଛିତ ହୁଏ, କାମରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 85

तेजोहीनो भवेत्कायो बलहानिश्च जायते । बलहीनो यदा स्याद्वै दुर्बलो वह्निनेरितः

ଦେହ ତେଜହୀନ ହେଲେ ବଳହାନି ହୁଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସେ ସତ୍ୟରେ ବଳହୀନ ହୁଏ, ତେବେ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହେଲା ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼େ।

Verse 86

स वह्निः प्रचरेत्काये शोणितं शुक्रमेव च । शुक्रशोणितयोर्नाशाच्छून्यदेहोभिजायते

ସେ ଅଗ୍ନି ଦେହରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇ ରକ୍ତ ଓ ଶୁକ୍ର—ଦୁହିଁକୁ ଗ୍ରସେ; ଶୁକ୍ର-ଶୋଣିତ ନାଶ ହେଲେ ଦେହ ଶୂନ୍ୟ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହୁଏ।

Verse 87

अतीव जायते वायुः प्रचंडो दारुणाकृतिः । विवर्णो दुःखसंतप्तः शून्यबुद्धिस्ततो भवेत्

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ଦାରୁଣ ଆକୃତିର ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମଣିଷ ବିବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ପରେ ବୁଦ୍ଧି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 88

दृष्टा श्रुता तु या नारी तच्चित्तो भ्रमते सदा । तृप्तिर्न जायते काये लोलुपे चित्तवर्त्मनि

କେବଳ ଦେଖା କିମ୍ବା କେବଳ ଶୁଣା ନାରୀ ପ୍ରତି ଚିତ୍ତ ଲଗିଲେ ମଣିଷ ସଦା ଭ୍ରମଣ କରେ; ଲୋଭଚାଳିତ ଦେହରେ, ଚିତ୍ତର ଚଞ୍ଚଳ ପଥରେ, ତୃପ୍ତି କେବେ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ।

Verse 89

विरूपश्च सुरूपश्च ध्यानान्मध्ये प्रजायते । बलहीनो यदा कामी मांसशोणितसंक्षयात्

ଗର୍ଭାଧାନ କର୍ମରୁ ସନ୍ତାନ କେବେ ବିରୂପ ଓ କେବେ ସୁରୂପ ଜନ୍ମେ। କାମାସକ୍ତ ପୁରୁଷ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତକ୍ଷୟରେ ବଳହୀନ ହେଲେ ଏମିତି ଫଳ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 90

पलितं जायते काये नाशिते कामवह्निना । तस्मात्संजायते कामी वृद्धो भूत्वा दिनेदिने

କାମବହ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ କାୟରେ ପଲିତ (ନରା) ଜନ୍ମେ। ତେଣୁ କାମୀ ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ କାମାସକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 91

सुरते चिंतते नारीं यथा वार्द्धुषिको नरः । तथातथा भवेद्धानिस्तेजसोऽस्य नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସୁରତକାଳେ ପୁରୁଷ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ନାରୀକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେପରି ସେପରି ତାହାର ତେଜ ଓ ବଳର ହାନି ହୁଏ।

Verse 92

तस्मात्प्रजायते कायो नाशरूपं समृच्छति । अग्निः प्रजायते भूयो जरारूपो न संशयः

ଏହିପରି ଦେହ ଜନ୍ମି ଶେଷେ ନାଶରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପୁଣି ସେଇ ଅଗ୍ନି ଜରାରୂପେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 93

प्राणिनां क्षयरूपेण ज्वरो भवति दारुणः । स्थावरा जंगमाः सर्वे ज्वरेण परिपीडिताः

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ କ୍ଷୟରୂପେ ଜ୍ୱର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ହୁଏ। ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସମସ୍ତେ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡିତ ଓ ପରିତାପିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 94

नाशमायांति ते सर्वे बहुपीडा प्रपीडिताः । एतत्ते सर्वमाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅନେକ ପୀଡାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚାପିତ ହୋଇ ଶେଷେ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି?

Verse 95

एवमुक्तो महाराजो मातलिं वाक्यमब्रवीत्

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ମହାରାଜା ମାତଲିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।