Adhyaya 53

Verse 1

सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया

ସୁକଳା କହିଲା—ମୁଁ ପୂର୍ବେ ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ଏହିପରି ଧର୍ମ ଶୁଣିଛି; କିନ୍ତୁ ପତିହୀନା ହୋଇ, ପାପନିଶ୍ଚୟ କରି ମୁଁ ଭୋଗ କିପରି କରିବି?

Verse 2

कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्

ସେଇ ପ୍ରିୟ ପତି ବିନା ସେ ଦେହରେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିବ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ସେ ପରମ ଧର୍ମ, ଅନୁତ୍ତମ ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 3

तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्

ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ—ମହା ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; କାରଣ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ଦେଇଥିବା ପରମ ପୁଣ୍ୟଧର୍ମ ସେମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ।

Verse 4

स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम

ହେ ନରୋତ୍ତମ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସମସ୍ତେ ଧର୍ମବତ୍ସଳା ମହାଭାଗ୍ୟା ସୁକଳାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 5

तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः

ତାହାର ପତିପ୍ରେମର ପ୍ରଭାବରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବେଶ୍ୱର ସୁବିଚାର କରି ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଦାନ କଲେ।

Verse 6

सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः

ସୁକଳାଙ୍କ ପରମ ଭାବକୁ ସୁବିଚାର କରି ଦେବେଶ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମନେ କଲେ—“ମୁଁ ତାଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ କରିଦେବି; ତାଙ୍କର ପତିସ୍ନେହରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 7

सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः

ତ୍ୱରା କରି ସୁରାଧିପତି ମନ୍ମଥ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ପୁଷ୍ପଚାପ ଧରି ମୀନକେତୁ (ମନ୍ମଥ) ସେଠାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 8

प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः

ପ୍ରିୟା ରତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ସେହି ମହାବଳବାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 9

कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद

ହେ ନାଥ, ହେ ବିଭୋ, ଏବେ ଆପଣ ମୋତେ କାହିଁକି ସ୍ମରଣ କଲେ? ହେ ମାନଦ, ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 10

इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ସୁକଲେୟା ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପତିବ୍ରତଧର୍ମରେ ପରାୟଣା। ହେ କାମଦେବ, ମୋ କଥା ଶୁଣି ଉତ୍ତମ ସାହାଯ୍ୟ କର।

Verse 11

निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्

“ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ପୁଣ୍ୟମଙ୍ଗଳମୟୀ ସୁକଲାକୁ ବାହାରେ ଆଣ।” ଶକ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ତେବେ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 12

एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्

“ତଥାସ୍ତୁ, ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ! ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କରିବି। ହେ ଦେବଦେବେଶ, ତୁମ କୌତୁକକାରଣରୁ ମୁଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି।”

Verse 13

एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्

ଏଭଳି କହି ମହାତେଜସ୍ବୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଜୟ କନ୍ଦର୍ପ କହିଲା—“ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ଜୟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ।”

Verse 14

किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्

ତେବେ କାମାତୁରା ନାରୀ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବି, ହେ ଦେବ, ଯାହାର ଅଙ୍ଗରେ ବଳ ନାହିଁ। ହେ ଦେବ, ମୁଁ କାମିନୀମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ହିଁ ନିବାସ କରେ।

Verse 15

भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले

ସଦା—ଲଲାଟରେ, ସ୍ତନରେ, ନେତ୍ରରେ, କେଶାଗ୍ରରେ; ନାଭିରେ, କଟିରେ, ପୃଷ୍ଠପ୍ରଦେଶରେ, ନିତମ୍ବରେ ଏବଂ ଯୋନିମଣ୍ଡଳରେ।

Verse 16

अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्

ଅଧରରେ, ଦନ୍ତଭାଗରେ, କକ୍ଷାରେ (ବଗଳରେ) ମଧ୍ୟ—ନିଃସନ୍ଦେହ; ଏଭଳି ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ବସେ।

Verse 17

नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः

ହେ ଦେବ! ନାରୀ ମୋର ଗୃହ; ମୁଁ ସଦା ସେଠାରେ ବସେ। ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନାଶ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 18

स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्

ସ୍ୱଭାବତଃ ସେ ଅବଳା ଥିଲା; ମୋର ବାଣଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ପିତାକୁ, ମାତାକୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱଜନ-ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖି…

Verse 19

सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्

ହେ ଦେବ! ସୁରୂପା ଓ ସଗୁଣା ସେହି ସତୀ ମୋର ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଛି। ସେ ଚଳୁଛି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହାର ବିପାକ (ପରିଣାମ) ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 20

योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्

ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ନାରୀମାନଙ୍କ ଯୋନି ଓ ସ୍ତନାଗ୍ର ସ୍ପନ୍ଦିତ ହୁଏ; ହେ ସୁରାଧିପ! ଧୈର୍ୟ ନାହିଁ—ମୁଁ ସୁକଲାକୁ ନାଶ କରିବି।

Verse 21

इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ପୁରୁଷ ହେବି, ରୂପବାନ, ଗୁଣବାନ ଓ ଧନୀ। ହେ ମନୋଭବ! କେବଳ କୌତୁକାର୍ଥେ ଏହି ନାରୀକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରିବି।

Verse 22

नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय

ନ କାମରୁ, ନ ଭୟରୁ, ନ ଲୋଭରୁ, ନ କୌଣସି ହେତୁରୁ; ନ ମୋହରୁ, ନ କ୍ରୋଧରୁ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ହେ ରତିପ୍ରିୟ।

Verse 23

कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्

ତାହାର ମହାସତ୍ୟ ଓ ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମକୁ ମୁଁ କିପରି ଦେଖିବି? ଏଠାରୁ ଯାଇ, ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମ ମୋହର କାରଣକୁ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ କରିବି।

Verse 24

एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्

ଏଭଳି କାମକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ସୁରରାଟ୍ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ନିଜ ସ୍ୱରୂପ-ବିକୃତିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ସେ ରୂପବାନ ଓ ଗୁଣବାନ ହେଲେ।

Verse 25

सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः

ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ; ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ। ଭୋଗ-ଲୀଳାରେ ଲୀନ, ସେ ସଦା ଅକ୍ଷୟ ଔଦାର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 26

यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्

ହେ ନୃପ! କୃକଲପ୍ରିୟା ସେଇ ଦେବୀ ଯେଉଁଠି ତିଷ୍ଠନ୍ତି, ସେଠି ସେ ନିଜ ଆତ୍ମ-ଲୀଳା, ସ୍ୱରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 27

नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप

ସେ ସେଇ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ପୁରୁଷକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହେ ନୃପ! ସେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଯାଏ, ସେଠିସେଠି ସେଇ ତାକୁ ଦେଖି ରହେ।

Verse 28

साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः

ଆକାଙ୍କ୍ଷାଭରା ମନେ ସେ ତାକୁ ଏଭଳି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା; ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତ ଭାବ ସହିତ କାମଚେଷ୍ଟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 29

चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति

ଚତୁଷ୍ପଥରେ, ପଥରେ, ତୀର୍ଥଘାଟରେ—ଦେବୀ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ସେଠିସେଠି ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) କେବଳ ତାଙ୍କୁହିଁ ନିରନ୍ତର ଦେଖି ରହେ।

Verse 30

इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଦୂତୀ ସୁକଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ଏବଂ ହସି ହସି ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୁକଳାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 31

अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना

ଆହା! କେତେ ସତ୍ୟ, କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, କେତେ କାନ୍ତି, କେତେ କ୍ଷମା! ହେ ସୁମୁଖୀ, ଏହି ସଂସାରରେ ତାହାର ରୂପ ସମାନ ନାରୀ ନାହିଁ।

Verse 32

का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ କିଏ? କାହାର ସ୍ତ୍ରୀ ହେବ? ଯାହାର ତୁମେ ଗୁଣବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ସେ ଭୂମିରେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଭାଗୀ।

Verse 33

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ମନସ୍ବିନୀ କହିଲା—“ସେ ବୈଶ୍ୟଜାତିରେ ଜନ୍ମିତ; ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟପ୍ରିୟ।”

Verse 34

तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते

ମୁଁ ସେଇ ସତ୍ୟସନ୍ଧ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୈଶ୍ୟ କୃକଳଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀ। ମୁଁ ତୁମକୁ କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ କହୁଛି।

Verse 35

मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति

ମୋର ପତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ସେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ। ସେଇ ମହାଭାଗ ପତି ଗଲାପରେ ଏବେ ମୁଁ…

Verse 36

अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना

ଶୁଣ, ପୂରା ତିନି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା। ତାପରେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିନା ମୁଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲି।

Verse 37

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे

ଏ ସବୁ—ମୋ ଜୀବନବୃତ୍ତାନ୍ତ—ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ପଚାରୁଛ, ‘ସେ ଭବିଷ୍ୟତରେ କିଏ ହେବ?’ ମୋତେ କୁହ।

Verse 38

सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

ସୁକଲାର କଥା ଶୁଣି ଦୂତୀ ପୁଣି କହିଲା—‘ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଏଭଳି ପଚାରୁଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ସବୁ କହୁଛି।’

Verse 39

अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्

ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ଏକ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ମୁଁ ତୁମ ସମୀପକୁ ଆସିଛି। ଦୟାକରି ଶୁଣ; ମୁଁ କହିବି—ଶୁଣି ମନେ ଭଲଭାବେ ଧାରଣ କର।

Verse 40

गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च

ହେ ସୁମୁଖୀ! ତୋର ନିର୍ଘୃଣ ସ୍ୱାମୀ ତୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲା। ଯେ ପ୍ରିୟକୁ ଆଘାତ କରେ, ସେହି ଲୋକ ସହ ତୁ କ’ଣ କରିବୁ?

Verse 41

यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः

ସାଧ୍ବୀ ଆଚାରରେ ଯୁକ୍ତ ତୋତେ ତ୍ୟାଗ କରି ଯାଇଥିବା ସେ ପାପୀ କେଉଁଠି ଗଲା, ହେ ବାଳେ? ସେଠାରେ ସେ ଜୀବିତ କି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୃତ?

Verse 42

किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्

ତାହାରୁ କ’ଣ ସିଦ୍ଧି ହେବ? ଏଭଳି ତୁ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛୁ। ସୁବର୍ଣ୍ଣସମ ଦୀପ୍ତିମୟ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦେହକୁ ସେ କାହିଁକି ନଶାଏ ନାହିଁ?

Verse 43

बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे

ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା ଆସିଲେ ମଣିଷ (ଅନ୍ୟ) ସୁଖ ପାଉନାହିଁ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ହେ ଶୁଭେ! ଏକମାତ୍ର ସୁଖ—ଶିଶୁସୁଲଭ କ୍ରୀଡ଼ା ମାତ୍ର।

Verse 44

वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने

ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ମିଳେ; ଜରା ଦେହକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ। ଯୌବନରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ ହୁଏ; ତେଣୁ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସମସ୍ତେ ସୁଖକୁ ହିଁ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 45

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः

ଯେତେଦିନ ଯୌବନ ଟିକିଥାଏ, ସେତେଦିନ ମନୁଷ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ନର ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ‑ଭୋଗରେ ରମେ।

Verse 46

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति

ଯେତେଦିନ ଯୌବନ ରହେ, ସେତେଦିନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ହେ ଭଦ୍ରେ, ବୟସ୍ ଗଲେ ପରେ ଯୌବନ କ’ଣ କରିପାରିବ?

Verse 47

संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति

ହେ ଦେବୀ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଆସିଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ବୃଦ୍ଧ ନିତ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ରହି ସୁଖକର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 48

वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे

ହେ ବାଲେ, ବାଲ୍ୟ ଗଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେତୁ‑ବନ୍ଧନ କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ଯୌବନ ଗଲେ ଦେହ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ଅଶକ୍ତ) ହୋଇଯାଏ।

Verse 49

तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने

ତେଣୁ ସୁଖରେ ଭୋଜନ କର ଓ ଏହି ମଧୁ‑ମାଧବୀ ପାନ କର; ହେ ଚାରୁଲୋଚନେ, କାମର ବାଣ ତୋର ଅଙ୍ଗକୁ ଦହୁଛି।

Verse 50

अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी

ଏହି ଏକମାତ୍ର ପୁରୁଷ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି—ରୂପବାନ୍ ଓ ଗୁଣବାନ୍। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର—ସର୍ବଜ୍ଞ, ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଧନବାନ୍।

Verse 51

तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते

ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ସ୍ନେହବଶେ ମୁଁ ସଦା ତୁମ ହିତରେ ନିୟୁକ୍ତ। ସୁକଲ କହିଲେ—ଜୀବର ଜୀବନରେ ବାଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ନଥାଏ; ତାରୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତେ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 52

वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଓ ସୁସିଦ୍ଧିଦାତା। ଅମର, ଅଜର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ—ସେ ସୁସିଦ୍ଧ, ସର୍ବବିତ୍ତମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାତା।

Verse 53

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ୱେନୋପାଖ୍ୟାନାନ୍ତର୍ଗତ ସୁକଲାଚରିତ୍ରର ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 54

यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः

ଯେପରି ବାର୍ଦ୍ଧକି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଦେହରୂପ ଗଢ଼େ, ସେପରି ସୂତ୍ର (ମାପରେଖା) ଅନୁସାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୁଏ—ଅନେକ କାଠସମୂହ ଓ ନାନା ଦାରୁସଞ୍ଚୟରେ।

Verse 55

मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः

କେବଳ ମାଟି ଓ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଆକାର ଗଢ଼ାଯାଇପାରେ। ଲେପକମାନେ ଲେପିଥିବା କାଠ ଚିତ୍ରକାରମାନଙ୍କ ହାତେ ଚିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 56

प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने

ପ୍ରଥମେ ମାପ-ସୂତ୍ରରେ ରେଖା ଟାଣି ଘର ଆକାର ନେଇଥାଏ। ପରେ ସେମାନେ ନିଜେ ଦିନେଦିନେ ଲେପନ କରି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 57

वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते

ବାୟୁରେ ନିତ୍ୟ ଦୋଳିତ ହେଉଥିବା ଘର ମଲିନ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ଘର ପାଇଁ ଏହି ସମୟକୁ ‘ମଧ୍ୟମ’ କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 58

रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्

ଯଦି ତାହାର ଶୋଭା ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେବେ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ପୁନଃ ଲେପନ କରି ସଂସ୍କାର କରୁନ୍ତୁ। ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଘରକୁ ପୁନର୍ବାର ରୂପବନ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 59

तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः

ହେ ଦୂତିକେ, ସେ ଘରର ‘ତାରୁଣ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ କାଠର ସଂଘାତ ହେତୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ସେ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ଜୀର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 60

स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति

ଯେମାନେ ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ସେମାନେ ହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି; ସେମାନେ ମୂଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପନ କରନ୍ତି। ଆଧାରରେ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନଥିବାରୁ ଲେପନର ଭାର ସହି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 61

एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्

ହେ ଦୂତିକେ, ଏହି ଗୃହର ବାର୍ଧକ୍ୟ (କ୍ଷୟ) ଏପରି କହାଗଲା—ଶୁଣ। ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଘରକୁ ଦେଖି ଗୃହସ୍ୱାମୀ ତାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च

ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ମଣିଷ ତ୍ୱରାରେ ଯାଏ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ବାଲ୍ୟ ଓ ତାରୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଅତୀତ ହୋଇଯାଏ—ଶେଷରେ କେବଳ ବୃଦ୍ଧତ୍ୱ ରହିଯାଏ।

Verse 63

स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः

ବାଲ୍ୟରେ ସେ ବାଳକରୂପ ଓ ଜ୍ଞାନହୀନ ଭାବେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ; ତାହାର ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଭୂଷଣରେ ସଜାଯାଏ।

Verse 64

लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते

ଲେପନ, ଚନ୍ଦନ ଓ ତାମ୍ବୂଳ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଦେହ ତାରୁଣ୍ୟ ପାଏ; ମଣିଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 65

बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते

ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର—ଦୁହିଁକୁ ସମସ୍ତ ରସଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ପୋଷଣଭାବରେ ଜୀବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ଟ ଓ ବିକଶିତ ହୁଏ।

Verse 66

जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि

ରସପୋଷଣରୁ ମାଂସର ଉତ୍ତମ ନୂତନ ବୃଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ; ହେ ରାଜନ୍, ଭଲଭାବେ ପୋଷିତ ଅଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ବିସ୍ତାର ପାଆନ୍ତି।

Verse 67

प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे

ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗମାନେ ନିଜ ନିଜ ରସଦ୍ୱାରା ନିଜସ୍ୱ ଯଥୋଚିତ ରୂପ ପାଆନ୍ତି—ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ, ସ୍ତନ, ବାହୁ, କଟି ଓ ପୃଷ୍ଠ, ଏବଂ ଉଭୟ ଉରୁ।

Verse 68

हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै

ସେହିପରି ହାତ ଓ ପାଦର ତଳଭାଗ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ସେଇ ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅଂଶମାନେ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି।

Verse 69

अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके

ରସ ଓ ମାଂସର ସଂଯୋଗରେ ସେଇ ଅଙ୍ଗମାନେ ସୁରୂପ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି ସ୍ୱରୂପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟଦେହ ଜନ୍ମେ—ହେ ଦୂତିକେ, ରସାସକ୍ତିରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ।

Verse 70

सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके

ଲୋକେ ମର୍ତ୍ୟକୁ ସୁରୂପ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେଉଁ ସତ୍ୟ ପ୍ରମାଣରେ ସେ ପ୍ରିୟ ହେବ? ହେ ଦୂତିକେ, ଏହି ଦେହ ମଳ-ମୂତ୍ରର ଥଳି ମାତ୍ର।

Verse 71

अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे

ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ଶରୀର ଅନ୍ତରେ ଅପବିତ୍ର, ସଦା ସ୍ରବେ ଏବଂ କରୁଣାହୀନ; ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ପରି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ରୂପକୁ କ’ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା?

Verse 72

यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने

ପଚାଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୃଢ଼ ରହେ; ତାପରେ ତାହାର ଦିନେଦିନେ ହାନି ହୁଏ।

Verse 73

दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च

ଦାନ୍ତ ଢିଲା ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମୁଖରୁ ଲାଲା ଝରେ; ଆଖିରେ ଦେଖିପାରେନି, କାନରେ ଶୁଣିପାରେନି।

Verse 74

गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः

ହେ ଦୂତିକେ, ଜରାକାଳର ପୀଡାରେ ଦେହ ଅକ୍ଷମ ହୋଇଯାଏ; ହାତପା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏନି।

Verse 75

तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते

ଜରା-ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ତାହାର ଜୀବରସ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। ହେ ଦୂତୀ, ସେ ଅକ୍ଷମ ହୁଏ—ତେବେ ରୂପଲାବଣ୍ୟ କିପରି ରହିବ?

Verse 76

यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्

ଯେପରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଘର ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ବାର୍ଧକ୍ୟରେ ଏହି କଲେବର ମଧ୍ୟ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

Verse 77

ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते

ଦିନକୁ ଦିନ ମୋର ବର୍ଣ୍ଣ ସେହି ରଙ୍ଗ ପରି ହୋଇଯାଉଛି। କାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରୂପସଂଯୁକ୍ତା ହେଲି, ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପତ୍ୱ ରହିବ?

Verse 78

यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति

ସେ ବଳବାନ ପୁରୁଷ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଘର ପରି କ୍ଷୟପ୍ରାୟ ହୋଇ କିପରି ଚାଲିଗଲା? ହେ ଦୂତୀ, ତୁମେ କାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ, ଏବଂ କାହାକୁ କାରଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଛ?

Verse 79

किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा

ଏବେଇ କୁହ—ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖିଲ? ହେ ଦୂତୀ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅଙ୍ଗରେ ଅଭାବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 80

यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले

ତୁମେ ଯେପରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସେପରି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କାହାର ରୂପ ନଥାଏ? ପୃଥିବୀରେ ନିରାକାର କେହି ନାହିଁ।

Verse 81

उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा

ହେ ଶୁଭେ! ଉଚ୍ଚ ଉଠିଥିବା ପର୍ବତ ଓ ଶିଖରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶେଷେ ପତନକୁ ଯାଆନ୍ତି। କାଳର ପୀଡାରେ ସେମାନେ କ୍ଷୟ ପାଆନ୍ତି; ସେପରି ଜୀବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ।

Verse 82

अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके

ସେ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସାକାର—ଦିବ୍ୟ, ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ପବିତ୍ର। ହେ ଦୂତିକେ! ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଓ ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗମରେ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 83

एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे

ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନେକ ଦେହ-ଘଟରେ ସେପରି ବସେ, ଯେପରି ଅନେକ ଘଟରେ ଏକେ ଜଳ ରହେ। ଘଟ ଭାଙ୍ଗିଲେ ସେଇ ଜଳ ଏକରୂପେ ‘ଯାଇଥାଏ’ ବୋଲି ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ଏକତ୍ୱ ବୁଝୁନାହ।

Verse 84

पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा

ଦେହ-ପିଣ୍ଡ ନଶିଲେ ଏହି ଆତ୍ମା ଏକରସ, ଅବିଭାଜ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ସଂସାରରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସଦା ସେଇ ଏକ ସତ୍ୟ ରୂପକୁ ମାତ୍ର ଦେଖିଛି।

Verse 85

एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि

ତୁମେ ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ସେଥିକୁ ନିଜେ ଜାଣି ସେହିପରି କହ। ଯଦି ସତ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ମୋତେ କିଛି ଅପୂର୍ବ ଦେଖାଅ।

Verse 86

व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते

ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଏବଂ କଫରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିର ରକ୍ତ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଖସି ଦେହରୁ ଚଳିତ ହୋଇ ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗେ।

Verse 87

अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्

ଦେହର ସମସ୍ତ ସନ୍ଧିରେ ପାଣ୍ଡୁତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁର୍ବଳତା ବ୍ୟାପିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଏକାଏକି ନାଶକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେପରି ନିଜ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଉଛି।

Verse 88

विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्

ଏହା ଶୀଘ୍ର ମଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏବଂ କୁହାଯାଏ ଯେ କୃମିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ। ସେହିପରି, ଯଦି ନିଜ ରୂପ/ଅବସ୍ଥା ଦୁଃଖକାରକ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः

ଶୁଣ—ପରେ ତାହା କୃମି ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଉକୁଣି ଓ କୃମି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 90

सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्

ଚର୍ମକୃମି ଫୋଡ଼ା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଖୁଜୁଲି ଦେଇଥାଏ; ଉକୁଣି ବେଦନା ଜନ୍ମାଇ ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ଅଶାନ୍ତ କରି ସଦା ଚଞ୍ଚଳ କରେ।

Verse 91

नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः

ନଖର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଘସିଲେ ସେଇ ଖୁଜୁଲି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; ସେହିପରି—ଏହା ଶୁଣ—ସୁରତସୁଖ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଘର୍ଷଣ-ସ୍ପର୍ଶରୁ ହିଁ ଜନ୍ମେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 92

भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते

ମର୍ତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରସଯୁକ୍ତ ଆହାର ଭୁଞ୍ଜେ ଓ ପୁନଃ ପୋଷକ ପାନୀୟ ପିଏ; ବାୟୁଦ୍ୱାରା ବହିତ ସେଇ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନ ପାକସ୍ଥାନକୁ ନିୟତ ହୁଏ।

Verse 93

यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्

ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୁଞ୍ଜିଥିବା ଯେ ଆହାର ପୁନଃ ପାକସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ବାୟୁ ମଳକୁ ତଳକୁ ପତିତ/ନିଷ୍କାସିତ କରେ।

Verse 94

सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च

ସେଠାରେ ସାରଭୂତ ‘ରସ’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ତାହାରୁ ରକ୍ତ ଜନ୍ମେ; ଯେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧବୀର୍ୟ, ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 95

आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते

ସମାନ ବାୟୁରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଏବଂ ସେହି ବାୟୁରେ ହିଁ ବହି ଯାଇ ଜୀବ ସ୍ଥିର ଆଶ୍ରୟ ପାଉନାହିଁ; ତାହାର ପ୍ରାଣବୀର୍ୟ ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଘୁରେ।

Verse 96

प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କପାଳରେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର କୃମି ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାରୁ ଦୁଇଟି କର୍ଣ୍ଣମୂଳରେ, ଏବଂ ପୁନଃ (ଅନ୍ୟ) ନେତ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 97

कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः

ହେ ଦୂତିକେ! କନିଷ୍ଠାଙ୍ଗୁଳିର ମାପ ଅନୁସାରେ ତାହାର ପୁଛ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ନବନୀତର ବର୍ଣ୍ଣ ପରି ତାହାର ପୁଛ କୃଷ୍ଣ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 98

तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः

ହେ ଭଦ୍ରେ! ସେମାନଙ୍କ ନାମମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଶୁଣ—କର୍ଣ୍ଣମୂଳରେ ପିଙ୍ଗଳୀ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳୀ ନାମର ଦୁଇ କୃମି ଅଛନ୍ତି।

Verse 99

चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ

ଚପଳ ଓ ପିପ୍ପଳ—ଏହି ଦୁଇଟି ନାସିକାଗ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗଳୀ ଓ ଜଙ୍ଗଳୀ—ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି—ଦୁଇ ନେତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 100

कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः

ଏପରି କୃମି ଏକଶେ ପଚାଶ ଅଛନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଲଲାଟର ଶେଷଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଇଦାଣା ପରିମାଣର।

Verse 101

कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके

କପାଳରୋଗୀ ସମସ୍ତେ ବିକୃତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଦୂତିକେ, ଶୁଣ—ତାହାର ମୁହଁରେ ଦୁଇଟି କେଶ ଅଛି।

Verse 102

प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷୟ ସେଇ କ୍ଷଣେ ହୋଇପାରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସ୍ୱସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟର ମୁହଁରେ (ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 103

तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते

ସେ ବୀର୍ୟ ରସରୂପେ ପତିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁହଁରେ ବୀର୍ୟ ପାନ କଲେ ତାହାରୁ ମତ୍ତତା (ମୋହ) ହୁଏ ଏବଂ ତାହାଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ।

Verse 104

तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता

ତାଳୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ ତାହା ଚଞ୍ଚଳତାରେ ଚଳେ। ସେଠାରେ ଇଡା ଓ ପିଙ୍ଗଳା ନାଡୀ, ଏବଂ ସୁଷୁମ୍ଣା ନାମକ ନାଡୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ।

Verse 105

सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल

ଅଳ୍ପ ବଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଜାଲ-ପଞ୍ଜରର ଛୋଟ ନାଡିକା, ହେ ଦୂତୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କରେ କାମର ଖୁଜଲି ଜଗାଏ।

Verse 106

पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः

ହେ ଦୂତିକେ, ପୁରୁଷର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଫୁରେ ଏବଂ ନାରୀର ଯୋନି ମଧ୍ୟ; ତାପରେ କାମୋନ୍ମତ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ସଙ୍ଗମକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 107

कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी

ମୈଥୁନରେ ଦେହ ସହ ଦେହର ଘର୍ଷଣ ହୁଏ। ଦେହସୁଖ କ୍ଷଣମାତ୍ର; ପରେ ସେହିପରି କାମ-ଖୁଜଲି ପୁଣି ଫେରେ।

Verse 108

सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता

ହେ ଦୂତୀ, ଏପରି ଭାବ ସର୍ବତ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେର; ଏଠାରେ କିଛି ଅପୂର୍ବ ନାହିଁ।

Verse 109

अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः

ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଅପୂର୍ବ ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।