Adhyaya 37

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । एवं वेनस्य चैवासीत्सृष्टिरेव महात्मनः । धर्माचारं परित्यज्य कथं पापमतिर्भवेत्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଯଦି ମହାତ୍ମା ୱେନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବସୃଷ୍ଟି ଏପରି ଥିଲା, ତେବେ ଧର୍ମାଚରଣ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ କିପରି ପାପମତି ହେଲେ?

Verse 2

सूत उवाच । ज्ञानविज्ञानसंपन्ना मुनयस्तत्त्ववेदिनः । शुभाशुभं वदंत्येवं तन्न स्यादिह चान्यथा

ସୂତ କହିଲେ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତତ୍ତ୍ୱବେତ୍ତା ମୁନିମାନେ ଶୁଭାଶୁଭକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 3

तप्यमानेन तेनापि सुशंखेन महात्मना । दत्तः शापः कथं विप्रा न यथावच्च जायते

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ତପସ୍ୟାରତ ସେଇ ମହାତ୍ମା ସୁଶଂଖ ଦିଆ ଶାପ କିପରି ଯଥାବତ୍ ଫଳିତ ନ ହୋଇ ରହିପାରିବ?

Verse 4

वेनस्य पातकाचारं सर्वमेव वदाम्यहम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे प्रजापाले महात्मनि

ମୁଁ ୱେନଙ୍କ ପାପାଚାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି—ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାତ୍ମା, ପ୍ରଜାପାଳକ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

Verse 5

पुरुषः कश्चिदायातश्छद्म लिंगधरस्तदा । नग्नरूपोवमहाकायःवशिरोमुंडो महाप्रभः

ତେବେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ—ଛଦ୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ-ଲିଙ୍ଗଧାରୀ; ନଗ୍ନରୂପ, ମହାକାୟ, ମୁଣ୍ଡିତ ଶିର, ମହାତେଜସ୍ବୀ।

Verse 6

मार्जनीं शिखिपत्राणां कक्षायां स हि धारयन् । गृहीतं पानपात्रं तु नालिकेरमयं करे

ମୟୂରପତ୍ରରେ ତିଆରି ଝାଡୁକୁ କାଖରେ ଧରି, ହାତରେ ନଡ଼ିଆ ଖୋଲର ପାନପାତ୍ର ଧରିଥିଲା।

Verse 7

पठमानो ह्यसच्छास्त्रं वेदधर्मविदूषकम् । यत्र वेनो महाराजस्तत्रायातस्त्वरान्वितः

ବେଦଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ଅସତ୍ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ୁଥିବା ସେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାରାଜ ୱେନ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 8

सभायां तस्य वेनस्य प्रविवेश स पापवान् । तं दृष्ट्वा समनुप्राप्तं वेनः प्रश्नं तदाकरोत्

ବେନଙ୍କ ସଭାରେ ସେ ପାପୀ ପୁରୁଷ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାକୁ ସେଠାରେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ବେନ ତେବେ ତାହାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 9

भवान्को हि समायात ईदृग्रूपधरो मम । सभायां वर्तमानस्य पुरः कस्मात्समागतः

ତୁମେ କିଏ, ଯେ ଏପରି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୁଁ ସଭାରେ ଥିବାବେଳେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛ?

Verse 10

को वेषः किं नु ते नाम को धर्मः कर्म ते वद । को वेदस्ते क आचारः किं तपः का प्रभावना

ତୁମର ବେଷ କ’ଣ, ତୁମର ନାମ କ’ଣ? କହ—ତୁମର ଧର୍ମ ଓ କର୍ମ କ’ଣ? ତୁମର ବେଦ କେଉଁଟି, ତୁମର ଆଚାର କ’ଣ, ତୁମର ତପ କ’ଣ, ତୁମର ପ୍ରଭାବଶକ୍ତି କ’ଣ?

Verse 11

किं ज्ञानं कः प्रभावस्ते किं सत्यं धर्मलक्षणम् । तत्त्वं सर्वं समाचक्ष्व ममाग्रे सत्यमेव च

ଜ୍ଞାନ କ’ଣ, ତୁମର ସତ୍ୟ ଶକ୍ତି କ’ଣ? ସତ୍ୟ କ’ଣ, ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ଏବଂ କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ କହ।

Verse 12

श्रुत्वा वेनस्य तद्वाक्यं पापो वाक्यमुदाहरत् । पातक उवाच । करोष्येवं वृथा राज्यं महामूढो न संशयः

ବେନଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପାପ ଉତ୍ତର କହିଲା। ପାତକ କହିଲା—‘ଏଭଳି ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ରାଜ୍ୟ କରିବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତୁମେ ମହାମୂଢ।’

Verse 13

अहं धर्मस्य सर्वस्वमहं पूज्यतमोसुरैः । अहं ज्ञानमहं सत्यमहं धाता सनातनः

ମୁଁ ଧର୍ମର ପରମ ସାର ଓ ସର୍ବସ୍ୱ; ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ ମାନନ୍ତି। ମୁଁ ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ସତ୍ୟ; ମୁଁ ସନାତନ ଧାତା ଓ ବିଧାତା।

Verse 14

अहं धर्मं अहं मोक्षः सर्वदेवमयो ह्यहम् । ब्रह्मदेहात्समुद्भूतः सत्यसंधोऽस्मि नान्यथा

ମୁଁ ହିଁ ଧର୍ମ, ମୁଁ ହିଁ ମୋକ୍ଷ; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ସର୍ବଦେବମୟ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇ ମୁଁ ସତ୍ୟସନ୍ଧ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 15

जिनरूपं विजानीहि सत्यधर्मकलेवरम् । मामेव हि प्रधावंति योगिनो ज्ञानतत्पराः

ଜିନରୂପକୁ ଜାଣ—ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମମୟ କଲେବରଧାରୀ। ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଖକୁ ମାତ୍ର ଧାଉଥାନ୍ତି।

Verse 16

वेन उवाच । तवैव कीदृशं कर्म किं ते दर्शनमेव च । किमाचारो वदस्वैहि इत्युक्तं तेन भूभुजा

ବେନ କହିଲେ—“ତୁମର କର୍ମ କିପରି? ତୁମର ଦର୍ଶନ କ’ଣ? ତୁମର ଆଚାର କ’ଣ? ଏଠାରେ କହ।” ଏଭଳି ସେ ରାଜା ପଚାରିଲେ।

Verse 17

पातक उवाच । अर्हंतो देवता यत्र निर्ग्रंथो दृश्यते गुरुः । दया चैव परो धर्मस्तत्र मोक्षः प्रदृश्यते

ପାତକ କହିଲା—“ଯେଉଁଠାରେ ଅର୍ହନ୍ତମାନେ ଦେବତାରୂପେ ପୂଜିତ, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁରୁ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦୟାକୁ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ ମନାଯାଏ—ସେଠାରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।”

Verse 18

दर्शनेस्मिन्न संदेह आचारान्प्रवदाम्यहम् । यजनं याजनं नास्ति वेदाध्ययनमेव च

ଏହି ଦର୍ଶନରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର କହୁଛି। ଏଠାରେ ନ ଯଜନ, ନ ଯାଜନ—କେବଳ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ହିଁ ବିଧେୟ।

Verse 19

नास्ति संध्या तपो दानं स्वधास्वाहाविवर्जितम् । हव्यकव्यादिकं नास्ति नैव यज्ञादिका क्रिया

‘ସ୍ୱଧା’ ଓ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ବିନା ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ନାହିଁ, ତପ ନାହିଁ, ଦାନ ନାହିଁ। ଦେବ–ପିତୃନିମିତ୍ତ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟାଦି ନାହିଁ; ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 20

पितॄणां तर्पणं नास्ति नातिथिर्वैश्वदेविकम् । क्षपणस्य वरा पूजा अर्हतो ध्यानमुत्तमम्

କ୍ଷପଣ ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣ ନାହିଁ, ଅତିଥି-ସତ୍କାର ନାହିଁ, ବୈଶ୍ୱଦେବ ବିଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ଉତ୍ତମ ସେବା; ପରମ ସାଧନା ଅର୍ହତଙ୍କ ଧ୍ୟାନ।

Verse 21

अयं धर्मसमाचारो जैनमार्गे प्रदृश्यते । एतत्ते सर्वमाख्यातं निजधर्मस्यलक्षणम्

ଏହି ଧର୍ମ-ସମାଚାର ଜୈନମାର୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଜଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି।

Verse 22

वेन उवाच । वेदप्रोक्तो यथा धर्मो यत्र यज्ञादिकाः क्रियाः । पितॄणां तर्पणं श्राद्धं वैश्वदेवं न दृश्यते

ବେନ କହିଲେ—ଯେଉଁଠି ବେଦପ୍ରୋକ୍ତ ଧର୍ମ ଅଛି ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା ହୁଏ, ସେଠି ପିତୃତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 23

न दानं तप एवास्ति क्वास्ते धर्मस्य लक्षणम् । वद सत्यं ममाग्रे तु दयाधर्मं च कीदृशम्

ଯଦି ଦାନ ନାହିଁ, ତପ ନାହିଁ, ତେବେ ତୋର ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ କେଉଁଠି? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସତ୍ୟ କହ—ଏହି ଦୟାଧର୍ମ କିପରି?

Verse 24

पातक उवाच । पंचतत्त्वप्रवृद्धोयं प्राणिनां काय एव च । आत्मा वायुस्वरूपोयं तेषां नास्ति प्रसंगता

ପାତକ କହିଲା—ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ ଓ ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ। କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ବାୟୁସ୍ୱରୂପ; ଆତ୍ମା ଓ ଦେହର ସତ୍ୟ ସଙ୍ଗ ନାହିଁ।

Verse 25

यथा जलेषु भूतानामपिसंगमवेहि तत् । जायते बुद्बुदाकारं तद्वद्भूतसमागमः

ଯେପରି ଜଳରେ ଭୂତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ବୁଦ୍ବୁଦ ଆକାର ହୋଇ ଜନ୍ମେ, ସେପରି ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ମିଳନ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣିକ—ବୁଦ୍ବୁଦ ସମାନ।

Verse 26

पृथ्वीभावो रजःस्थस्तु चापस्तत्रैव संस्थिताः । ज्योतिस्तत्र प्रदृश्येत सुवायुर्वर्तते त्रिषु

ପୃଥିବୀ-ତତ୍ତ୍ୱ ରଜୋଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଜଳ ମଧ୍ୟ ସେଠିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ତେଜ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଶୁଭ ବାୟୁ ସେଇ ତିନିରେ ଚଳିତ।

Verse 27

आकाशमावृणोत्पश्चाद्बुद्बुदत्वं प्रजायते । अप्सुमध्ये प्रभात्येव सुतेजो वर्तुलं वरम्

ତାପରେ ତାହା ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ବୁଦ-ଭାବ ଜନ୍ମେ। ଜଳମଧ୍ୟରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବୃତ୍ତାକାର ତେଜ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 28

क्षणमात्रं प्रदृश्येत क्षणान्नैव च दृश्यते । तद्वद्भूतसमायोगः सर्वत्र परिदृश्यते

ଏହା କ୍ଷଣମାତ୍ର ଦିଶେ, ପରକ୍ଷଣେ ଆଉ ଦିଶେନାହିଁ। ସେହିପରି ଭୂତତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ।

Verse 29

अंतकाले प्रयात्यात्मा पंच पंचसु यांति ते । मोहमुग्धास्ततो मर्त्या वर्तंते च परस्परम्

ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ଆତ୍ମା ପ୍ରୟାଣ କରେ; ପାଞ୍ଚ (ତତ୍ତ୍ୱ/ଇନ୍ଦ୍ରିୟ) ନିଜ-ନିଜ ପାଞ୍ଚରେ ଲୟ ହୁଏ। ତାପରେ ମୋହମୁଗ୍ଧ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପରେ ଗୁଞ୍ଜି ଘୂରିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି।

Verse 30

श्राद्धं कुर्वंति मोहेन क्षयाहे पितृतर्पणम् । क्वास्ते मृतः समश्नाति कीदृशोऽसौ नृपोत्तम

ମୋହବଶେ ଲୋକେ କ୍ଷୟାହେ (ଅମାବାସ୍ୟାଦିନ) ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରନ୍ତି। ସେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁଠି ବସି ତାହା ଭୋଗ କରେ? ଏବଂ ସେ କିପରି ପୁରୁଷ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ?

Verse 31

किं ज्ञानं कीदृशं कायं केन दृष्टं वदस्व नः । मिष्टान्नं भोजयित्वा च तृप्ता यांति च ब्राह्मणाः

ଆମକୁ କୁହ—ସେ ଜ୍ଞାନ କ’ଣ, ସେ ଦେହରୂପ କିପରି, ଏବଂ କିଏ ତାହା ଦେଖିଛି? ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଖୁଆଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 32

कस्य श्राद्धं प्रदीयेत सा तु श्रद्धा निरर्थिका । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि वेदानां कर्म दारुणम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାହାକୁ ଦିଆଯିବ? ଏପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ନିରର୍ଥକ। ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଷୟ କହିବି—ବେଦୋକ୍ତ କଠୋର ଓ ଦାରୁଣ କର୍ମଧର୍ମ।

Verse 33

यदातिथिर्गृहे याति महोक्षं पचते द्विजः । अजं वा राजराजेंद्र अतिथिं परिभोजयेत्

ଯେତେବେଳେ ଘରକୁ ଅତିଥି ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ମହିଷ (ଭଏଁସ) ପକାଇବା ଉଚିତ; ନହେଲେ, ହେ ରାଜରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଛାଗ ପକାଇ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଭୋଜନ କରାଇବା।

Verse 34

अश्वमेधमखे अश्वं गोमेधे वृषमेव च । नरमेधे नरं राजन्वाजपेये तथा ह्यजान्

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅଶ୍ୱ, ଗୋମେଧରେ ବୃଷଭ; ନରମେଧରେ ନର—ଏବଂ ହେ ରାଜନ୍, ବାଜପେୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଛାଗମାନେ (ଆହୁତିରୂପେ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 35

राजसूये महाराज प्राणिनां घातनं बहु । पुंडरीके गजं हन्याद्गजमेधेऽथ कुंजरम्

ହେ ମହାରାଜ, ରାଜସୂୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବହୁତ ବଧ ହୁଏ। ପୁଣ୍ଡରୀକ କର୍ମରେ ଗଜକୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଏ, ଏବଂ ଗଜମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ କୁଞ୍ଜର (ହାତୀ) ବଧ ହୁଏ।

Verse 36

सौत्रामण्यां पशुं मेध्यं मेषमेव प्रदृश्यते । नानारूपेषु सर्वेषु श्रूयतां नृपनंदन

ସୌତ୍ରାମଣୀ ଯଜ୍ଞରେ ମେଧ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ) ପଶୁ ଭାବେ କେବଳ ମେଷ (ମେଢ଼ା) ହିଁ ଦେଖାଯାଏ। ନାନା ରୂପ କଥା ଶୁଣାଯାଏ—ହେ ନୃପନନ୍ଦନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଶୁଣ।

Verse 37

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । वेनोपाख्याने सप्तत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍-ସହସ୍ର-ସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ‘ବେନୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 38

ज्ञेयं तदन्नमुच्छिष्टं क्रियते भूरिभोजनम् । अत्यंतदोषहीनांस्तान्हिंसंति यन्महामखे

ଯେ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟଧିକ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ସେହି ଅନ୍ନକୁ ‘ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ’ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେହି ମହାଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷହୀନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରନ୍ତି।

Verse 39

तत्र किं दृश्यते धर्मः किं फलं तत्र भूपते । पशूनां मारणं यत्र निर्दिष्टं वेदपंडितैः

ହେ ଭୂପତେ! ଯେଉଁଠି ବେଦପଣ୍ଡିତମାନେ ପଶୁମାରଣକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ କେଉଁ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କେଉଁ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?

Verse 40

तस्माद्विनष्टधर्मं च न पुण्यं मोक्षदायकम् । दयां विना हि यो धर्मः स धर्मो विफलायते

ଏହେତୁ ଧର୍ମହୀନ ପୁଣ୍ୟ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ନୁହେଁ; ଦୟା ବିନା ଯେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରାଯାଏ, ସେ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 41

जीवानां पालनं यत्र तत्र धर्मो न संशयः । स्वाहाकारः स्वधाकारस्तपः सत्यं नृपोत्तम

ଯେଉଁଠି ଜୀବମାନଙ୍କର ପାଳନ-ରକ୍ଷଣ ହୁଏ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମ ଅଛି; ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ସ୍ୱଧା’ର ଉଚ୍ଚାରଣ, ତପ, ସତ୍ୟ—ହେ ନୃପୋତ୍ତମ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ।

Verse 42

दयाहीनं चापलं स्यान्नास्ति धर्मस्तु तत्र हि । एते वेदा न वेदाः स्युर्दया यत्र न विद्यते

ଯେଉଁଠି ଦୟା ନାହିଁ, ସେଠି ଚଞ୍ଚଳତା ଜନ୍ମ ନେଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ସତ୍ୟରେ ଧର୍ମ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଦୟା ମିଳେ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ରହନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

दयादानपरो नित्यं जीवमेव प्ररक्षयेत् । चांडालोऽप्यथ शूद्रो वा स वै ब्राह्मण उच्यते

ଯେ ନିତ୍ୟ ଦୟା ଓ ଦାନରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ—ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ହେଉ କି ଶୂଦ୍ର—ସେଇ ସତ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁହାଯାଏ।

Verse 44

ब्राह्मणो निर्दयो यो वै पशुघातपरायणः । स वै सुनिर्दयः पापी कठिनः क्रूरचेतनः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ଦୟ ହୋଇ ପଶୁଘାତରେ ପରାୟଣ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର—ପାପୀ, କଠୋର ଓ କ୍ରୂରଚେତନ।

Verse 45

वंचकैः कथितो वेदो यो वेदो ज्ञानवर्जितः । यत्र ज्ञानं भवेन्नित्यं तत्र वेदः प्रतिष्ठति

ଠକମାନେ ଯାହାକୁ ‘ବେଦ’ ବୋଲି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯାହା ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରହିତ—ସେ ବେଦ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରହେ, ସେଉଁଠି ବେଦ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 46

दयाहीनेषु वेदेषु विप्रेषु च महामते । नास्ति सत्यं क्रिया तत्र वेदविप्रेषु वै तदा

ହେ ମହାମତେ! ଯେତେବେଳେ ବେଦ ଓ ବିପ୍ରମାନେ ଦୟାହୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ନ ସତ୍ୟ ରହେ ନ ଧର୍ମକ୍ରିୟା; ଏମିତି ବେଦ-ବିପ୍ରମାନଙ୍କରେ ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା।

Verse 47

वेदा न वेदा राजेंद्र ब्राह्मणाः सत्यवर्जिताः । दानस्यापि फलं नास्ति तस्माद्दानं न दीयते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟବର୍ଜିତ ହେଲେ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଦ ଭଳି ରହେନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏମିତି ସ୍ଥିତିରେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 48

यथा श्राद्धस्य वै चिह्नं तथा दानस्य लक्षणम् । जिनस्यापि च यद्धर्मं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

ଯେପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ରହେ, ସେପରି ସତ୍ୟ ଦାନର ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି। ଜିନଦେବ ଉପଦେଶିତ ଯେ ଧର୍ମ, ସେଇ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 49

तवाग्रेऽहं प्रवक्ष्यामि बहुपुण्यप्रदायकम् । आदौ दया प्रकर्तव्या शांतभूतेन चेतसा

ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କହୁଛି—ଯାହା ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ଦୟା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

आराधयेद्धृदा देवं जिनं येन चराचरम् । मनसा शुद्धभावेन जिनमेकं प्रपूजयेत्

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ଜଗତ ଧାରିତ, ସେଇ ଜିନଦେବଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ନିର୍ମଳ ମନରେ ଏକମାତ୍ର ଜିନଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 51

नमस्कारः प्रकर्तव्यस्तस्य देवस्य नान्यथा । मातापित्रोस्तु वै पादौ कदा नैव प्रवंदयेत्

ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ ନ କରି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 52

अन्येषामपि का वार्ता श्रूयतां राजसत्तम । वेन उवाच । एते विप्राश्च आचार्या गंगाद्याः सरितस्तथा

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ୱେନ କହିଲେ—ଏମାନେ ବିପ୍ର ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

Verse 53

वदंति पुण्यतीर्थानि बहुपुण्यप्रदानि च । तत्किं वदस्व सत्यं मे यदि धर्ममिहेच्छसि

ଲୋକେ କହନ୍ତି ଯେ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅପାର ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରେ। ତେଣୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିଲେ, ମୋତେ ସତ୍ୟ କହ—ସେ କଣ?

Verse 54

पातक उवाच । आकाशाद्वै महाराज मेघा वर्षंति वै जलम् । भूमौ हि पर्वतेष्वेवं सर्वत्र पतिते जलम्

ପାତକ କହିଲା—ହେ ମହାରାଜ, ଆକାଶରୁ ମେଘମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳ ବର୍ଷାନ୍ତି। ସେ ଜଳ ଭୂମି ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବତ୍ର ପଡ଼ି ପରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 55

स आप्लाव्य ततस्तिष्ठेद्दयां सर्वत्र भावयेत् । नद्यः पापप्रवाहास्तु तासु तीर्थं श्रुतं कथम्

ସ୍ନାନ କରି ପରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଭାବ ଜଗାଇବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ନଦୀମାନେ ପାପକୁ ବହାଇ ନେଇଯାଉଥିବା ପ୍ରବାହ; ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ କିପରି କୁହାଯାଏ?

Verse 56

जलाशया महाराज तडागाः सागरास्तथा । पृथिव्याधारकाश्चैव गिरयो अश्मराशयः

ହେ ମହାରାଜ, ଜଳାଶୟ—ତଡ଼ାଗ ଓ ସାଗର—ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପର୍ବତମାନେ, ଶିଳାର ଢେର—ଏସବୁକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

Verse 57

नास्त्येतेषु च वै तीर्थं जलैर्जलदमुत्तमम् । स्नाने यदा महत्पुण्यं कस्मान्मत्स्येषु वै नहि

ଏହି ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ଜଳ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯଦି ସ୍ନାନରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତେବେ ମାଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ କାହିଁକି ନ ହେବ?

Verse 58

दृष्टा स्नानेन वै सिद्धिर्मीनाः शुद्ध्यंति नान्यथा । यत्र जिनस्तत्र तीर्थं तत्र धर्मः सनातनः

ଦେଖାଯାଏ ଯେ ସ୍ନାନରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ମାଛ ଜଳରେ ହିଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ଜିନ ଅଛନ୍ତି ସେଠା ତୀର୍ଥ; ସେଠାରେ ସନାତନ ଧର୍ମ ବିରାଜେ।

Verse 59

तपोदानादिकं सर्वं पुण्यं तत्र प्रतिष्ठितम्

ତପ, ଦାନ ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 60

एको जिनः सर्वमयो नृपेंद्र नास्त्येव धर्मं परमं हि तीर्थम् । अयं तु लाभः परमस्तु तस्माद्ध्य्यास्व नित्यं सुसुखो भविष्यसि

ହେ ନୃପେନ୍ଦ୍ର! ଜିନ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବମୟ ଓ ସର୍ବକାରଣ; ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ପରମ ଧର୍ମ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହିଏ ପରମ ଲାଭ—ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କର; ତୁମେ ସତ୍ୟ ସୁଖୀ ହେବ।

Verse 61

विनिंद्य धर्मं सकलं सवेदं दानं सपुण्यं परयज्ञरूपम् । पापस्वभावैर्बहुबोधितो नृपस्त्वंगस्य पुत्रो भुवि तेन पापिना

ବେଦସହିତ ସମଗ୍ର ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରି, ଦାନକୁ—ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପରମ ଯଜ୍ଞସ୍ୱରୂପ—ତିରସ୍କାର କରି, ପୃଥିବୀରେ ଅଙ୍ଗର ପୁତ୍ର ଏକ ରାଜା ଥିଲା; ପାପସ୍ୱଭାବୀ ସେହି ପାପୀ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ବୋଧିତ ହୋଇ ସେ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଲା।