Adhyaya 21

Verse 1

सूत उवाच । एकदा व्यास देवोऽसौ ब्रह्माणं जगतः पतिम् । सुव्रताख्यानकं सर्वं पप्रच्छातीव विस्मितः

ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦା ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟାସଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଜଗତ୍ପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ‘ସୁବ୍ରତାଖ୍ୟାନ’ ସମଗ୍ର କଥା ପଚାରିଲେ।

Verse 2

व्यास उवाच । लोकात्मंल्लोकविन्यास देवदेव महाप्रभो । सुव्रतस्याथ चरितं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଲୋକାତ୍ମା, ହେ ଲୋକବିନ୍ୟାସକ, ହେ ଦେବଦେବ ମହାପ୍ରଭୋ! ଏବେ ମୁଁ ସୁବ୍ରତଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ କର୍ମକଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । पाराशर्यमहाभाग श्रूयतां पुण्यमुत्तमम् । सुव्रतस्य सुविप्रस्य तपश्चर्यासमन्वितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ପାରାଶର୍ୟ! ଏହି ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣ—ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରେ ଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୁବ୍ରତଙ୍କ ଚରିତ୍ର।

Verse 4

सुव्रतो नाम मेधावी बाल्यादपि स चिंतयन् । गर्भे नारायणं देवं दृष्टवान्पुरुषोत्तमम्

ସୁବ୍ରତ ନାମରେ ଜଣେ ମେଧାବୀ ପୁରୁଷ ଥିଲେ; ସେ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ନିରନ୍ତର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ। ଗର୍ଭସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାରାୟଣଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ।

Verse 5

स पूर्वकर्माभ्यासेन हरेर्ध्यानं गतस्तदा । शंखचक्रधरं देवं पद्मनाभं सुपुण्यदम्

ତେବେ ପୂର୍ବକର୍ମର ଅଭ୍ୟାସବଳରେ ସେ ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ—ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧାରୀ, ପଦ୍ମନାଭ, ମହାପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 6

ध्यायते चिंतयेत्सो हि गीते ज्ञाने प्रपाठने । एवं देवं हरिं ध्यायन्सदैव द्विजसत्तमः

ଗୀତପାଠ, ଜ୍ଞାନାଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରପାଠନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ସଦା ଦେବ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ସଦା ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ରହେ।

Verse 7

क्रीडत्येवं सदा डिंभैः सार्द्धं च बालकोत्तमः । बालकानां स्वकं नाम हरेश्चैव महात्मनः

ଏଭଳି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଳକ ସଦା ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳୁଥିଲା। ବାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ନିଜ ନାମ ‘ହରି’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ—ସେ ମହାତ୍ମା ହରିନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା।

Verse 8

चकार स हि मेधावी पुण्यात्मा पुण्यवत्सलः । समाह्वयति वै मित्रं हरेर्नाम्ना महामतिः

ସେ ମେଧାବୀ, ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମପ୍ରିୟ ଥିଲା। ସେଇ ମହାମତି ‘ହରି’ ନାମ ନେଇ ନିଜ ମିତ୍ରକୁ ଡାକିଲା।

Verse 9

भोभोः केशव एह्येहि एहि माधवचक्रधृक् । क्रीडस्व च मया सार्धं त्वमेव पुरुषोत्तम

“ହେ ହେ କେଶବ, ଏଠାକୁ ଆ—ଆ; ହେ ମାଧବ, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଆ। ମୋ ସହ ଖେଳ; ତୁମେ ହିଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।”

Verse 10

सममेवं प्रगंतव्यमावाभ्यां मधुसूदन । एवमेव समाह्वानं नामभिश्च हरेर्द्विजः

“ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହିପରି ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଦ୍ୱିଜ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଡାକି ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ।”

Verse 11

क्रीडने पठने हास्ये शयने गीतप्रेक्षणे । याने च ह्यासने ध्याने मंत्रे ज्ञाने सुकर्मसु

କ୍ରୀଡାରେ, ପାଠରେ, ହାସ୍ୟରେ, ଶୟନରେ, ଗୀତର ଶ୍ରବଣ‑ଦର୍ଶନରେ; ଯାତ୍ରାରେ, ଆସନରେ, ଧ୍ୟାନରେ; ମନ୍ତ୍ରରେ, ଜ୍ଞାନରେ ଓ ସତ୍କର୍ମରେ—ସଦା ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 12

पश्यत्येवं वदत्येवं जगन्नाथं जनार्दनम् । स ध्यायते तमेकं हि विश्वनाथं महेश्वरम्

ଏଭଳି ଜଗନ୍ନାଥ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଏକମାତ୍ର ବିଶ୍ୱନାଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହିଁ ଧ୍ୟାନ କରେ।

Verse 13

तृणे काष्ठे च पाषाणे शुष्के सार्द्रे हि केशवम् । पश्यत्येवं स धर्मात्मा गोविंदं कमलेक्षणम्

ତୃଣରେ, କାଠରେ ଓ ପାଷାଣରେ—ଶୁଷ୍କ ହେଉ କି ସାର୍ଦ୍ର—ଧର୍ମାତ୍ମା ଜନ ଏଭଳି କେଶବ, କମଳନୟନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 14

आकाशे भूमिमध्ये तु पर्वतेषु वनेषु च । जले स्थले च पाषाणे जीवेष्वेव महामतिः

ଆକାଶରେ ଓ ଭୂମିମଧ୍ୟରେ; ପର୍ବତରେ ଓ ବନରେ; ଜଳରେ ଓ ସ୍ଥଳରେ; ପାଷାଣରେ—ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ସେଇ ମହାମତି (ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ) ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 15

नृसिंहं पश्यते विप्रः सुव्रतः सुमनासुतः । बालक्रीडां समासाद्य रमत्येवं दिनेदिने

ସୁମନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବ୍ରତ ନାମକ ସେଇ ବିପ୍ର ନୃସିଂହଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ; ଏବଂ ବାଳକର କ୍ରୀଡାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସେ ଦିନେଦିନେ ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 16

गीतैश्च गायते कृष्णं सुरागैर्मधुराक्षरैः । तालैर्लयसमायुक्तैः सुस्वरैर्मूर्च्छनान्वितैः

ସେମାନେ ମଧୁର ଅକ୍ଷର ଓ ଦିବ୍ୟ ରାଗରେ ଗୀତ ଗାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ତାଳ-ଲୟଯୁକ୍ତ, ସୁସ୍ୱର ଓ ମୂର୍ଛନାରେ ଭୂଷିତ।

Verse 17

सुव्रत उवाच । ध्यायंति वेदविदुषः सततं सुरारिं यस्यांगमध्ये सकलं हि विश्वम् । योगेश्वरं सकलपापविनाशनं च व्रजामि शरणं मधुसूदनस्य

ସୁବ୍ରତ କହିଲେ—ବେଦବିଦ୍ୱାନମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅବସ୍ଥିତ, ଯୋଗେଶ୍ୱର ଓ ସର୍ବପାପବିନାଶକ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଯାଉଛି।

Verse 18

लोकेषु यो हि सकलेष्वनुवर्तते यो लोकाश्च यस्मिन्निवसंति सर्वे । दोषैर्विहीनमखिलैः परमेश्वरं तं तस्यैव पादयुगलं सततं नमामि

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିବାସ କରନ୍ତି, ସର୍ବଦୋଷରହିତ ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳକୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 19

नारायणं गुणनिधानमनंतवीर्यं वेदांतशुद्धमतयः प्रपठंति नित्यम् । संसारसागरमनंतमगाधदुर्गमुत्तारणार्थमखिलं शरणं प्रपद्ये

ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ—ଯିଏ ଗୁଣନିଧାନ ଓ ଅନନ୍ତବୀର୍ୟ; ବେଦାନ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ ମତିବାନମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପାଠ କରନ୍ତି। ଅନନ୍ତ, ଅଗାଧ, ଦୁର୍ଗମ ସଂସାରସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଶରଣାଗତି କରେ।

Verse 20

योगींद्र मानससरोवरराजहंसं शुद्धं प्रभावमखिलं सततं हि यस्य । तस्यैव पादयुगलं विमलं विशालं दीनस्य मेऽसुररिपो कुरु तस्य रक्षाम्

ହେ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର, ମାନସସରୋବରର ରାଜହଂସ ସମ! ଯାହାଙ୍କ ସମସ୍ତ, ସଦାବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଭା ଶୁଦ୍ଧ—ହେ ଅସୁରରିପୁ, ଦୀନ ମୋତେ କୃପାକରି ରକ୍ଷା କର; ସେହି ନିର୍ମଳ, ବିଶାଳ ପାଦଯୁଗଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି ମୋର ରକ୍ଷା କର।

Verse 21

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुमनोपाख्याने एकविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ଐନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକରଣରେ ‘ସୁମନୋପାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 22

गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्

ଦେବଗୀତର ତାଳ-ଲୟ-ମାନ ସହିତ ମୁଁ ନିରନ୍ତର ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ—ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ଦେବ—ଙ୍କୁ ଗାଉଛି; ଯାହାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ, ଯିଏ ଅଜ୍ଞାନମଳ ନାଶ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଆନନ୍ଦର ମୂଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହିମାରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 23

संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्

ଏହିପରି ଅନନ୍ୟ ରସରେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଗାଇବା ଉଚିତ—ସେ ଅମୃତମୟ ତତ୍ତ୍ୱକଳାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଧି ଏବଂ ପବିତ୍ର ଗୀତକୌଶଳର ସ୍ୱରୂପ। ନିଜ ଯୋଗସାଧନରେ ସମ୍ୟକ୍ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମାର୍ଥଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ନିତ୍ୟ ଚରାଚର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖେ।

Verse 24

पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्

ଏଠାରେ ଯେ ଏହିପରି ନିତ୍ୟ କେଶବଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହାକୁ ମହାପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 25

कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते

ଦୁଇ ହାତରେ ତାଳି ଦେଇ ତାଳକୁ ସମନ୍ୱୟ କରି, ସେ ଗୀତରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗାଏ ଏବଂ ବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 26

एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः

ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ସୁମନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁବ୍ରତ ବାଳଭାବରେ ନିତ୍ୟ କ୍ରୀଡାରତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 27

क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्

ତାଙ୍କୁ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖି ମାଆ ସୁଶୀଳ ଓ ସୁନ୍ଦରଲକ୍ଷଣ ସୁବ୍ରତଙ୍କୁ କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ଭୋଜନ କର; ଭୁଖ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ନ ଦେଉ।”

Verse 28

तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै

ତେବେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସୁମନା ପୁନଃ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ତୃପ୍ତ; ହରିଧ୍ୟାନରସରୂପ ମହାମୃତରେ ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି।”

Verse 29

भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः

ଭୋଜନାସନରେ ବସି ସେ ମିଷ୍ଟ ଅନ୍ନକୁ ଦେଖେ। ଏହି ଅନ୍ନ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ; ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନର ଆଶ୍ରୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 30

आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः

ଏଠାରେ ଆତ୍ମରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ଏହି ଅନ୍ନନିବେଦନରେ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ଯାହାଙ୍କ ନିବାସ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 31

जलेनानेन पुण्येन तृप्तिमायातु केशवः । तांबूलचंदनैर्गंधैरेभिः पुष्पैर्मनोहरैः

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଜଳ-ଅର୍ଘ୍ୟରେ କେଶବ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ; ତାମ୍ବୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ସହ ଏହି ମନୋହର ପୁଷ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 32

आत्मस्वरूपेण तृप्तस्तृप्तिमायातु केशवः । शयने याति धर्मात्मा तदा कृष्णं प्रचिंतयेत्

ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ସଦା ତୃପ୍ତ କେଶବ ତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁନ୍ତୁ; ଧର୍ମାତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଶୟନକୁ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରୁ।

Verse 33

योगनिद्रान्वितं कृष्णं तमहं शरणं गतः । भोजनाच्छादनेष्वेवमासने शयने द्विजः

ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ଗଲି; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଭୋଜନ-ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଆସନ-ଶୟନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶରଣଭାବରେ ଆଚରଣ କର।

Verse 34

चिंतयेद्वासुदेवं तं तस्मै सर्वं प्रकल्पयेत् । तारुण्यं प्राप्य धर्मात्मा कामभोगान्विहाय वै

ସେହି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; ଯୌବନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ କାମଭୋଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 35

स युक्तः केशवध्याने वैडूर्यपर्वतोत्तमे । यत्र सिद्धेश्वरं लिंगं वैष्णवं पापनाशनम्

କେଶବଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଡୂର୍ୟ ପର୍ବତରେ ରହିଲେ; ସେଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ, ପାପନାଶକ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜିତ।

Verse 36

रुद्रमोंकारसंज्ञं च ध्यात्वा चैव महेश्वरम् । ब्रह्मणा वर्द्धितं देवं नर्मदादक्षिणे तटे

ରୁଦ୍ର-ଓଁକାର ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଦ୍ଧିତ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ନର୍ମଦାର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

सिद्धेश्वरं समाश्रित्य तपोभावं व्यचिंतयत्

ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ସେ ତପସ୍ୟାର ଭାବ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ମନେ ଚିନ୍ତନ କଲେ।