Padma Purana — Bhumi Khanda, Shloka 52

The Birth and Preservation of Nahuṣa

Guru-tīrtha Greatness within the Vena Episode

Devanagari script

कंदर्पकोटिसंकाशं पश्यंतु मुनयोऽमलम् । महाकौतुकसंयुक्ता हृष्टा द्विजवरास्ततः

Transliteration

kaṃdarpakoṭisaṃkāśaṃ paśyaṃtu munayo'malam | mahākautukasaṃyuktā hṛṣṭā dvijavarāstataḥ

Translation

କୋଟି କୋଟି କନ୍ଦର୍ପ ସମ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ସେଇ ନିର୍ମଳ (ବାଳକ)କୁ ମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ। ତେବେ ମହା କୌତୁକରେ ଭରିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Word by Word

• कन्दर्पकोटिसंकाशम्: resembling ten million Kāma-devas
• कन्दर्पकोटिसंकाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कन्दर्प (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कन्दर्पकोट्या संकाशः = कन्दर्पकोटिसंकाशः)

• पश्यन्तु: let (them) see
• पश्यन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अमलम्: spotless, pure
• अमलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कर्मपदस्य)

• महाकौतुकसंयुक्ताः: endowed with great curiosity/excitement
• महाकौतुकसंयुक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कौतुक (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; √युज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (महत् कौतुकम्)

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त; √हृष् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• द्विजवराः: excellent Brahmins
• द्विजवराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय-समासः (वराः द्विजाः)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (then/thereupon)

Speaker

Narrator (contextual description within the ongoing dialogue; specific speaker not identifiable from this single verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: मुनयोऽमलम् = मुनयः + अमलम् (विसर्ग-लोप/अवग्रह). द्विजवरास्ततः = द्विजवराः + ततः (विसर्ग-लोप).

Characters & Entities

• Kandarpa (Kāma)

FAQs

Why does the verse compare the radiance to ‘ten million Kandarpa(s)’?

Kandarpa (Kāma) is a conventional poetic measure of beauty and allure; multiplying it intensifies the sense of extraordinary, otherworldly splendor the sages witness.

What emotional response is highlighted in this verse?

The sages are described as being filled with mahākautuka (great wonder/curiosity) and hṛṣṭa (delighted), emphasizing reverent astonishment at a pure and auspicious vision.

What ethical or spiritual lesson can be drawn from this description?

It frames purity (amala) and true spiritual perception as leading to uplifted, joyful awe—suggesting that refined inner vision responds to the sacred with reverence rather than distraction.