Shloka 24

The Greatness of Puruṣottama

Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa

Devanagari script

तेन व्यस्तसमस्तेन पूजनं परमं स्मृतम् । द्वादशाक्षरमंत्रेण यजेद्देवं सनातनम् ॥ २४ ॥

Transliteration

tena vyastasamastena pūjanaṃ paramaṃ smṛtam | dvādaśākṣaramaṃtreṇa yajeddevaṃ sanātanam || 24 ||

Translation

ସେହି ପ୍ରକାରେ—ବିସ୍ତାରରେ କିମ୍ବା ସଂକ୍ଷେପରେ—ପୂଜାକୁ ପରମ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି। ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ସନାତନ ଦେବଙ୍କୁ ଯଜ।

Word by Word

• तेन: by that
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; सर्वनाम

• व्यस्तसमस्तेन: by (the method) separated and combined
• व्यस्तसमस्तेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: व्यस्त-समस्त (प्रातिपदिक; व्यस्त + समस्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व—‘व्यस्तेन च समस्तेन च’ (by the separated and the combined [method])

• पूजनम्: worship
• पूजनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूजन (प्रातिपदिक; √पूज् + ल्युट्/घञ् भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन; भाववाचक (act of worship)

• परमम्: supreme
• परमम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘श्रेष्ठम्’

• स्मृतम्: is considered
• स्मृतम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ—‘स्मृतम्’ = is considered/remembered

• द्वादशाक्षरमन्त्रेण: with the twelve-syllabled mantra
• द्वादशाक्षरमन्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: द्वादश-अक्षर-मन्त्र (प्रातिपदिक; द्वादश + अक्षर + मन्त्र)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; (द्विगु-पूर्वपद सहित तत्पुरुष) ‘द्वादशाक्षरः मन्त्रः’ (the twelve-syllabled mantra)

• यजेत्: should worship
• यजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु; यागे)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘should worship/sacrifice to’

• देवम्: the deity
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (eternal)

Speaker

Suta

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that the highest worship is defined by sincere mantra-centered devotion, whether the ritual is performed elaborately or in a shortened form.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is emphasized through continuous remembrance and adoration of Vishnu via the twelve-syllabled mantra, making devotion accessible regardless of one’s capacity for elaborate ritual.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights mantra-prayoga and concise vs. expanded ritual procedure—practical aspects aligned with Kalpa (ritual discipline) and correct mantra usage.