Shloka 4

Samayakaraṇa

Determination of Proper Times / Formalizing the Condition

Devanagari script

सोऽहं दर्शनमात्रेण त्वदीयेन वरानने । मनोभवशरैर्विद्धः पतितः सहसा क्षितौ । अजल्पितवचो देवि मोहितस्तव तेजसा ॥ ४ ॥

Transliteration

so'haṃ darśanamātreṇa tvadīyena varānane | manobhavaśarairviddhaḥ patitaḥ sahasā kṣitau | ajalpitavaco devi mohitastava tejasā || 4 ||

Translation

ହେ ବରାନନେ! କେବଳ ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୁଁ ମନୋଭବ (କାମଦେବ)ଙ୍କ ଶରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ସହସା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲି। ହେ ଦେବୀ, ବାକ୍ ନିର୍ବାକ; ତୁମ ତେଜରେ ମୁଁ ବିମୋହିତ ॥ ୪ ॥

Word by Word

• सः: he / that (I)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन; कर्ता

• दर्शनमात्रेण: by mere sight
• दर्शनमात्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दर्शन + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument)

• त्वदीयेन: of you / your
• त्वदीयेन: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वदीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘दर्शनमात्रेण’ इत्यस्य विशेषणम्

• वरानने: O fair-faced one
• वरानने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; संबोधन

• मनोभवशरैः: by the arrows of Manobhava (Kāma)
• मनोभवशरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनोभव + शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण

• विद्धः: pierced
• विद्धः: Kriya (क्रियासमान/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: व्यध्/विध् (धातु) → विद्ध (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण (predicate)

• पतितः: fallen
• पतितः: Kriya (क्रियासमान/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• सहसा: suddenly
• सहसा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सहसा (अव्यय)
• Form: अव्यय; आकस्मिकतावाचक (suddenly)

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• अजल्पितवचः: one whose speech is unuttered (speechless)
• अजल्पितवचः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ + जल्पित + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य वचः न जल्पितम्/न उच्चारितम्’; कर्तृ-विशेषण

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; संबोधन

• मोहितः: deluded
• मोहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुह् (धातु) → मोहित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध

• तेजसा: by (your) radiance / splendor
• तेजसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/हेतु

Speaker

Unspecified male speaker addressing a देवी (Devi) within the narrative context of Narada Purana

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Devi
• Manobhava (Kama)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It portrays the overpowering force of desire (kāma) triggered by sense-contact (darśana), and how a being can become speechless and destabilized—implying the need for inner restraint and devotion-centered focus.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By highlighting how quickly the mind can be conquered by attraction, the verse indirectly supports bhakti as a stabilizing discipline—redirecting attention from sensory fascination to remembrance and worship of the Divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vyākaraṇa/semantic clarity is evident in compounds like manobhava-śaraiḥ (instrumental plural) and the causal sense of tejasā (by radiance), showing how precise grammar conveys psychological causation—though no ritual or astrology instruction is explicit in this verse.