Uttaraloka (Northern Higher World), Dharma–Adharma Viveka, and Adhyatma-Prashna (Prelude)

Verse 1

भरद्वाज उवाच । अस्माल्लोकात्परो लोकः श्रूयते नोपलभ्यते । तमहं ज्ञातुमिच्छामि तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १ ॥

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରୁ ପରେ ଏକ ପରଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ତେଣୁ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 2

मृगुरुवाच । उत्तरे हिमवत्पार्श्वे पुण्ये सर्वगुणान्विते । पुण्यः क्षेम्यश्च काम्यश्च स परो लोक उच्यते ॥ २ ॥

ମୃଗୁ କହିଲେ—ହିମବତ୍‌ର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏକ ପୁଣ୍ୟ ଭୂମି ଅଛି। ସେହି ଲୋକକୁ ପରଲୋକ କୁହାଯାଏ—ପୁଣ୍ୟମୟ, କ୍ଷେମଦାୟକ ଓ କାମନାପୂରକ।

Verse 3

तत्र ह्यपापकर्माणः शुचयोऽत्यंतनिर्मलाः । लोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः ॥ ३ ॥

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପରହିତ କର୍ମ କରୁଥିବା, ଶୁଚି ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ମାନବ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଲୋଭ–ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରି ଉପଦ୍ରବହୀନ, ଅହିଂସାମୟ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି॥

Verse 4

स स्वर्गसदृशो देशः तत्र ह्युक्ताः शुभा गुणाः । काले मृत्युः प्रभवति स्पृशंति व्याधयो न च ॥ ४ ॥

ସେ ଦେଶ ସ୍ୱର୍ଗସଦୃଶ; ସେଠାରେ ଶୁଭ ଗୁଣମାନଙ୍କର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ନିୟତ କାଳରେ ମାତ୍ର ଆସେ, ଏବଂ ବ୍ୟାଧି ସେଠାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ॥

Verse 5

न लोभः परदारेषु स्वदारनिरतो जनः । नान्यो हि वध्यते तत्र द्रव्येषु च न विस्मयः ॥ ५ ॥

ସେଠାରେ ପରଦାରା ପ୍ରତି ଲୋଭ ନାହିଁ; ଲୋକ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ନିରତ ରହେ। ସେଠାରେ କାହାକୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଧନଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତି ମୋହଜନକ ବିସ୍ମୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ॥

Verse 6

परो ह्यधर्मो नैवास्ति संदेहो नापि जायते । कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षमुपलभ्यते ॥ ६ ॥

ସେଠାରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଅଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ। କାରଣ ସେଠାରେ କୃତ କର୍ମର ଫଳ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ॥

Verse 7

यानासनाशनोपेता प्रसादभवनाश्रयाः । सर्वकामैर्वृताः केचिद्धेमाभरणभूषिताः ॥ ७ ॥

କେହି କେହି ଯାନ, ଆସନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଆହାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଭବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦସଦୃଶ ଭବନରେ ବାସ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଭୋଗରେ ଘେରାଯାଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ॥

Verse 8

प्राणधारणमात्रं तु केषांचिदुपपद्यते । श्रमेण महता केचित्कुर्वंति प्राणधारणम् ॥ ८ ॥

କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଭାବତଃ କେବଳ ପ୍ରାଣଧାରଣ (ଶ୍ୱାସ-ନିରୋଧ) ସମ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କେତେକେ ମହା ଶ୍ରମ ଓ କ୍ଲେଶରେ ପ୍ରାଣଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 9

इह धर्मपराः केचित्केचिन्नैष्कृतिका नराः । सुखिता दुःखिताः केचिन्निर्धना धनिनो परे ॥ ९ ॥

ଏହି ଲୋକରେ କେତେକେ ଧର୍ମପରାୟଣ, କେତେକେ ନୈଷ୍କୃତିକ (ନୀତି-ସଂଯମହୀନ); କେତେକେ ସୁଖୀ, କେତେକେ ଦୁଃଖୀ; କେତେକେ ନିର୍ଧନ, ଅନ୍ୟେ ଧନୀ।

Verse 10

इह श्रमो भयं मोहः क्षुधा तीव्रा च जायते । लोभश्चार्थकृतो तॄणां येन मुह्यंत्यपंडिताः ॥ १० ॥

ଏହି ସଂସାରରେ ଶ୍ରମ, ଭୟ, ମୋହ ଓ ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଧା ଜନ୍ମେ; ଧନାର୍ଜନରୁ ଜନିତ ଲୋଭ ମଧ୍ୟ ଥାଏ—ଯାହାରେ ଅପଣ୍ଡିତମାନେ ମୁହ୍ୟନ୍ତି।

Verse 11

यस्तद्वेदो भयं प्राज्ञः पाप्मना न स लिप्यते । सोपधे निकृतिः स्तेयं परिवादोऽभ्यसूयता ॥ ११ ॥

ଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଭୟମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନି। ଉପଧିରେ ନିକୃତି, କପଟ, ଚୋରି, ପରିବାଦ, ଅଭ୍ୟସୂୟା—ଏହି ଦୋଷ ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେନି।

Verse 12

परोपघातो हिंसा च पैशुन्यनृतं तथा । एतान्संसेवते यस्तु तपस्तस्य प्रहीयते ॥ १२ ॥

ପରକୁ ହାନି କରିବା, ହିଂସା, ପୈଶୁନ୍ୟ (ଦୁଷ୍ଟ ଚୁଗୁଳି) ଓ ଅନୃତ (ମିଥ୍ୟା)—ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସେବନ କରେ, ତାହାର ତପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 13

यस्त्वेतानाचरेद्विद्वान्न तपस्तस्य वर्द्धते । इह चिंता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणः ॥ १३ ॥

ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ନିୟତ ଆଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ତାହାର ତପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ। ଏହି ଜୀବନରେ ଧର୍ମାଧର୍ମମିଶ୍ର କର୍ମରୁ ବହୁବିଧ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମେ।

Verse 14

कर्मभूमिरियं लोके इह कृत्वा शुभाशुभम् । शुभैः शुभमवाप्नोति तथाशुभमथान्यथा ॥ १४ ॥

ଏହି ଲୋକ କର୍ମଭୂମି। ଏଠାରେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ କଲେ, ଶୁଭ କର୍ମରୁ ଶୁଭ ଫଳ ଏବଂ ଅଶୁଭ କର୍ମରୁ ସେହିପରି ଅଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 15

इह प्रजापतिः पूर्वं देवाः सर्षिगणास्तथा । इष्टेष्टतपसः पूता ब्रह्मलोकमुपाश्रिताः ॥ १५ ॥

ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ଏବଂ ଦେବଗଣ ଋଷିଗଣ ସହ, ନିଜେ ଇଷ୍ଟ ଓ ସମ୍ୟକ୍ କରା ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ (ପ୍ରାପ୍ତ) କରିଥିଲେ।

Verse 16

उत्तरः पृथिवीभागः सर्वपुण्यतमः शुभः । इहस्थास्तत्र जायंते ये वै पुण्यकृतो जनाः ॥ १६ ॥

ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଭାଗ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପୁଣ୍ୟତମ ଓ ଶୁଭ। ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାଁ (ସେଇ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ) ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 17

यदि सत्कारमिच्छंति तिर्यग्योनिषु चापरे । क्षीणायुषस्तथा चान्ये नश्यन्ति पृथिवीतले ॥ १७ ॥

କେତେକ ଲୋକ ସତ୍କାର ଆଶା କରି ତିର୍ୟକ୍ ଯୋନିରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେତେକ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପୃଥିବୀତଳରେ ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 18

अन्योन्यभक्षणासक्ता लोभमोहसमन्विताः । इहैव परिवर्त्तन्ते न च यान्त्युत्तरां दिशम् ॥ १८ ॥

ଯେମାନେ ପରସ୍ପର ଭକ୍ଷଣରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଲୋଭ‑ମୋହରେ ଆବୃତ, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ରରେ ହିଁ ଘୁରନ୍ତି; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ମୁକ୍ତିମାର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 19

गुरूनुपासते ये तु नियता ब्रह्मचारिणः । पंथानं सर्वालोकानां विजानंति मनीषिणः ॥ १९ ॥

କିନ୍ତୁ ଯେ ନିୟତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭକ୍ତିସହ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେହି ମନୀଷୀମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଉଥିବା ପଥକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 20

इत्युक्तोऽयं मया धर्मः संक्षिप्तो ब्रह्मनिर्मितः । धर्माधर्मौ हि लोकस्य यो वै वेत्ति स बुद्धिमान् ॥ २० ॥

ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ଧର୍ମକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି। ଯେ ଲୋକରେ ଧର୍ମ‑ଅଧର୍ମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେ, ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ।

Verse 21

भरद्वाज उवाच । अध्यात्मं नाम यदिदं पुरुषस्येह चिन्त्यते । यदध्यात्मं यथा चैतत्तन्मे ब्रूहि तपोधन ॥ २१ ॥

ଭରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ—ହେ ତପୋଧନ! ପୁରୁଷ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ‘ଅଧ୍ୟାତ୍ମ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେ କ’ଣ ଏବଂ କିପରି ତାହା ବୁଝିବା—ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 22

भृगुरुवाच । अध्यात्ममिति विप्रर्षे यदेतदनुपृच्छसि । तद्व्याख्यांस्यामि ते तात श्रेयस्करतमं सुखम् ॥ २२ ॥

ଭୃଗୁ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ‘ଅଧ୍ୟାତ୍ମ’ ବିଷୟରେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ହେ ତାତ, ମୁଁ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ସେ ଜ୍ଞାନ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଓ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

Verse 23

सृष्टिप्रलयसंयुक्तमाचार्यैः परिदर्शितम् । यज्ज्ञात्वा पुरुषो लोके प्रीतिं सौख्यं च विंदति ॥ २३ ॥

ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହି ଉପଦେଶ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି; ଏହା ଜାଣି ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରୀତି ଓ ସୁଖ ପାଏ।