Shloka 10

Adhyaya 85 — The Gods’ Hymn to the Goddess and the Emergence of Kaushiki; Shumbha Sends His Envoy

Sanskrit

नैरृत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः ।

दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै ।

ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः ॥

Transliteration

nairṛtyai bhūbhṛtāṃ lakṣmyai śarvāṇyai te namo namaḥ / durgāyai durgapārāyai sārāyai sarvakāriṇyai / khyātyai tathaiva kṛṣṇāyai dhūmrāyai satataṃ namaḥ

Translation

ନୈଋତୀ, ପର୍ବତ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶର୍ବାଣୀ—ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଦୁର୍ଗା, ଦୁର୍ଗତି-ତାରିଣୀ, ସାର-ସ୍ୱରୂପା, ସର୍ବକର୍ତ୍ରୀ—ତୁମକୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର। ଖ୍ୟାତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣା ଓ ଧୂମ୍ରା—ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Word by Word

• नैरृत्यै: to Nairṛtī (goddess of the southwest/decay)
• नैरृत्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: नैरृती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• भूभृताम्: of kings (earth-bearers)
• भूभृताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भूभृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; Genitive plural masculine

• लक्ष्म्यै: to Lakṣmī
• लक्ष्म्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• शर्वाण्यै: to Śarvāṇī (consort of Śarva/Śiva)
• शर्वाण्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शर्वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी, एकवचन; Dative singular pronoun ‘to you’

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayoga (सम्बोधन/उद्गार)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; exclamatory usage

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayoga (सम्बोधन/उद्गार)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; repetition for emphasis

• दुर्गायै: to Durgā
• दुर्गायै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• दुर्गपारायै: to the one who is the far shore of difficulties
• दुर्गपारायै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दुर्ग (प्रातिपदिक) + पारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दुर्गस्य पारा/पारम्); Dative singular feminine

• सारायै: to the essence
• सारायै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• सर्वकारिण्यै: to the all-doing one
• सर्वकारिण्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + कारिणी (प्रातिपदिक; from √कृ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सर्वं करोति इति); Dative singular feminine

• ख्यात्यै: to fame/renown
• ख्यात्यै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय; adverb ‘thus/so’

• एव: indeed
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय; particle ‘indeed/just’

• कृष्णायै: to the dark one (Kṛṣṇā)
• कृष्णायै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: कृष्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• धूम्रायै: to the smoky/grey one
• धूम्रायै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: धूम्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; Dative singular feminine

• सततम्: always
• सततम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सततम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय; adverb ‘always’

• नमः: salutation
• नमः: Sambodhana/Prayoga (सम्बोधन/उद्गार)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; exclamatory usage

Speakers

• Devas (collective hymn)

Primary Deities

• Devi

Shakti Aspects

• ['Nairriti'
• 'Lakshmi (of mountains)'
• 'Sharvani'
• 'Durga'
• 'Durgapara'
• 'Sara'
• 'Sarvakarini'
• 'Khyati'
• 'Krishna'
• 'Dhumra']

Key Themes

• Protective goddess
• Crossing adversity
• All-agency of Shakti
• Multiform epithets

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The many names teach that the same Śakti governs all domains—fortune, fearsome protection, fame, and transformation. Devotion integrates life’s opposites under a single sacred principle.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Stotra (praise) within a narrative episode; serves dharma by prescribing remembrance of names and attributes for protection and success.

What is the esoteric significance?

‘Durgapārā’ is the inner passage beyond the ‘fortress’ of ego and fear. Dark/smoky epithets (Kṛṣṇā, Dhūmrā) point to Devi’s presence even in obscurity and liminal states, not only in radiant forms.