Adhyaya 81: Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणेऽशीतितमोऽध्यायः एकाशीति‍तमोऽध्यायः- ८१/ मार्कण्डेय उवाच सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः । निशामय तदुत्पत्तिं विस्ताराद्गदतो मम ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ—ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ବୋଲି ପରିଚିତ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହୁଛି; ଶୁଣ।

Verse 2

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥

ମହାମାୟାଙ୍କ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ରବିପୁତ୍ର ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଏକ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।

Verse 3

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः । सुरथो नाम राजाभूत् समस्ते क्षितिमण्डले ॥

ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଚୈତ୍ର ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ସୁରଥ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् । बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तथा ॥

ସେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ସତ୍ୟଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ କୋଳମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 5

तस्य तैरभवद्युद्धमतिप्रबलदण्डिनः । न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦଣ୍ଡ ଓ ବଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତଥାପି ସେହି ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ସଂଖ୍ୟାରେ କମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୋଳବିଧ୍ୱଂସକ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 6

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत् । आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥

ତାପରେ ସେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରି ଆସି କେବଳ ନିଜ ଦେଶର ରାଜା ହୋଇ ରହିଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେ ଭାଗ୍ୟବାନ ରାଜା ପ୍ରବଳ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହେଲେ।

Verse 7

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः । कोषो बलञ्चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥

ତାପରେ ସେଠାରେ ନିଜ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦୁଷ୍ଟ, ପ୍ରବଳ, ପାପବୁଦ୍ଧି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ଧନଭଣ୍ଡାର ଓ ସେନାକୁ ଅପହରଣ କଲେ।

Verse 8

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः । एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥

ତତ୍ପରେ ସେହି ରାଜା ମୃଗୟା ଛଳରେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅଶ୍ୱାରୋହଣ ପୂର୍ବକ ଏକାକୀ ଘୋର ବନକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 9

स तत्राश्रममद्राक्षीद् द्विजवर्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥

ସେଠାରେ ସେ ଶାନ୍ତ ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୁନି ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ମେଧା ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।

Verse 10

तस्थौ कञ्चित् स कालञ्च मुनिना तेन सत्कृतः । इतश्चैतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥

ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ହୋଇ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଏଣେତେଣେ ବିଚରଣ ପୂର୍ବକ କିଛି କାଳ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 11

सोऽचिन्तयत् तदा तत्र ममत्वाकृष्टचेतनः । मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् । मद्भृत्यैस्तै रसद्वृत्तैर्धर्मतः पालयते न वा ॥

ସେଠାରେ ମମତା ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୋର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପୂର୍ବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ସେହି ନଗର ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ବିହୀନ ହୋଇଛି। ମୋର ସେହି ଦୁରାଚାରୀ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ତାହା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ?'

Verse 12

न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः । मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते ॥

'ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ ଯେ ମୋର ସେହି ପ୍ରଧାନ, ଶୂର ଏବଂ ସଦା ମଦମତ୍ତ ହସ୍ତୀ, ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ କି ପ୍ରକାର ଭୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବ।'

Verse 13

ये मामनुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम् ॥

ଯେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମୋର ପ୍ରସାଦ—ଦାନ, ଧନ ଓ ଅନ୍ନ—ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 14

असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् । संचितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ॥

ଅନୁଚିତ ବ୍ୟୟରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସଦା ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଞ୍ଚିତ ସେଇ ଧନଭଣ୍ଡାର ମହାଶୋକ ସହିତ ନଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 15

एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः । तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यामेकं ददर्श सः ॥

ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ନିତ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେଇ ରାଜା, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସମୀପରେ ଜଣେ ବଣିକକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 16

स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः हेतुश्चागमनेऽत्र कः । सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥

ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—‘ଭଦ୍ର, ତୁମେ କିଏ ଏବଂ ଏଠାକୁ ଆସିବାର କାରଣ କ’ଣ? ତୁମେ ଶୋକାକୁଳ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ପରି କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉଛ?’

Verse 17

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् । प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥

ରାଜାଙ୍କ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବଚନ ଶୁଣି, ସେଇ ବଣିକ ବିନୟ ଓ ଆଦର ସହିତ ନମି, ସେ ନୃପଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 18

वैश्य उवाच समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले । पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ॥

ବଣିକ କହିଲା—ମୁଁ ସମାଧି ନାମକ ଏକ ବୈଶ୍ୟ, ଧନାଢ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ। ଧନଲୋଭରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୋର ନିଜ ପୁଅମାନେ ଓ ଅଧର୍ମିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ ମୋତେ ଘରୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 19

विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् । वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभैः ॥

ଧନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ପୁଅମାନେ ମୋର ଧନ ନେଇଗଲେ; ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲି, ଏବଂ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 20

सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् । प्रवृत्तिं स्वजनानाञ्च दाराणाञ्चात्र संस्थितः ॥

ଏହିପରି ମୁଁ ଜାଣିନି ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା କୁଶଳ କି ଅକୁଶଳ; ଏବଂ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ମୋର ସ୍ୱଜନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ କେମିତି ଅଛନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିନି।

Verse 21

किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् । कथं ते किं नु सद्वृत्ताः दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥

ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ କଲ୍ୟାଣ ଅଛି କି ବିପତ୍ତି? ସେମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ମୋ ପୁଅମାନେ ସୁଶୀଳ କି ଦୁଶୀଳ?

Verse 22

राजोवाच यैर्निरस्तो भवांल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः । तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥

ରାଜା କହିଲେ—ଧନହେତୁ ଲୋଭୀ ତୁମ ପୁଅମାନେ, ସ୍ତ୍ରୀ ଆଦି ତୁମକୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି; ତଥାପି ତୁମ ମନ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଆସକ୍ତ ରହୁଛି?

Verse 23

वैश्य उवाच एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः । किं करोमि न बद्नाति मम निष्ठुरतां मनः ॥

ବଣିକ କହିଲା—ହେ ଭଗବନ୍, ମୋ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି ସେପରି ହିଁ ସତ୍ୟ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୋ ମନ କଠୋର ହୋଇ ବୈରାଗ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 24

यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः । पतिस्वजनहार्दं च हार्दि तेष्वेव मे मनः ॥

ଧନଲୋଭରେ ଯେମାନେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ—ପୁଅମାନେ ପିତା ପ୍ରତି ଯେ ସ୍ନେହ ହେବା ଉଚିତ ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ—ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଓ ବାନ୍ଧବ ସ୍ନେହକୁ ଅଲଗା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ହୃଦୟ ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଭରସା କରେ।

Verse 25

किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते । यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु ॥

ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ଏହା କ’ଣ ଯେ ମୁଁ ବହୁତ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ବୁଝିପାରୁନି—ମନ କାହିଁକି ଗୁଣହୀନ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମକୁ ହିଁ ଝୁକେ?

Verse 26

तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते । करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼େ, ଏବଂ ମୋ ମନରେ ବିଷାଦ ଉପଜେ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ସେମାନେ ମୋପ୍ରତି ଅପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 27

मार्कण्डेय उवाच ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ । समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्थिवसत्तमः ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକାସାଥିରେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ବଣିକର ନାମ ସମାଧି ଥିଲା, ଅନ୍ୟଜଣ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 28

कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् । उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्य-पार्थिवौ ॥

ତାଙ୍କ ସହ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଓ ସତ୍କାର ବିନିମୟ କରି ବଣିକ ଓ ରାଜା ବସି କିଛି କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।

Verse 29

राजोवाच भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् । दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना ॥

ରାଜା କହିଲେ—“ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଗୋଟିଏ କଥା ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ; କୃପାକରି କହନ୍ତୁ—ମୋ ମନ ନିଜ ଇଚ୍ଛା-ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଆଶ୍ରୟ ନଥାଇ କାହିଁକି ଶୋକାକୁଳ ହୁଏ?”

Verse 30

ममत्‍वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि । जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ॥

“ରାଜ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ପ୍ରତି ମୋର ମମତା ଚାଲିଥାଏ। ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଯେନେ ଅଜ୍ଞ ହୋଇଯାଏ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା କ’ଣ?”

Verse 31

अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः । स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दे तथाप्यति ॥

“ଆଉ ଏହି ଲୋକ—ପୁଅମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତ୍ୟଜିତ—ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଧରି ରହିଛି।”

Verse 32

एवमेष तथा अहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ । दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्‍वाकृष्टमानसौ ॥

“ଏଭଳି ସେ ଓ ମୁଁ—ଆମେ ଉଭୟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ; ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମମତାରେ ଆମ ମନ ସେଇ ଆସକ୍ତିର ବିଷୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଟାଣି ହୋଇଯାଏ।”

Verse 33

तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि । ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥

ହେ ଆର୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋହ କାହିଁକି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ? ଯାହାର ବିବେକ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂଢତା କାହିଁକି ଆସିଲା?

Verse 34

ऋषिरुवाच ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे । विषयश्च महाभाग याति चैवं पृथक् पृथक् ॥

ଋଷି କହିଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ଅନୁଭବ-ବିଷୟର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରେ; ଏବଂ ସେହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ, ହେ ଆର୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରରେ ଭିନ୍ନ।

Verse 35

दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे । केचिद् दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः ॥

କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଦିନେ ଅନ୍ଧ, କେତେକ ରାତିରେ ଅନ୍ଧ; ଆଉ କେତେକ ସତ୍ତା ଦିନ ଓ ରାତି ଉଭୟେ ସମଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 36

ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किन्तु ते न हि केवलम् । यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशु-पक्षि-मृगादयः ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନୀ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମାତ୍ର ନୁହେଁ। ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ଆଦି—ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରରେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 37

ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगृपक्षिणाम् । मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः ॥

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର କିଛି ଜ୍ଞାନ ପଶୁ-ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ସହ ସମାନ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କିଛି ଜ୍ଞାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହ ସମାନ। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଉଭୟରୁ ଭିନ୍ନ।

Verse 38

ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु । कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा ॥

ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୀଟମାନଙ୍କୁ ଦେଖ—ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଧାନ୍ୟ ଛିଟାରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ମୋହବଶତଃ ଛୋଟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଠୁଣ୍ଟରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।

Verse 39

मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति । लोभात्प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि ॥

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ତୁମେ କି ଦେଖୁନାହଁ—ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଲୋଭବଶତଃ କିଛି ପ୍ରତିଦାନ ଆଶା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି?

Verse 40

तथापि ममतावर्ते मोहगर्ते निपातिताः । महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा ॥

ଏହିପରି ସେମାନେ ‘ମମତା’ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଓ ମୋହର କୂପରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ସଂସାରର ଅବିରତତା କରାଉଥିବା ମହାମାୟାର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା।

Verse 41

तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः । महामाया हरेश्चैतत्तथा संमोह्यते जगत् ॥

ଏହେତୁ ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ: ଏହା ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଯୋଗନିଦ୍ରା। ଏହା ହରିଙ୍କ ମହାମାୟା; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୂଢ଼।

Verse 42

ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा । बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭଗବତୀ ବଳପୂର୍ବକ ମୋହ ଦିଗକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି; ମହାମାୟା ଏହି ସମ୍ମୋହନ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 43

तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् । सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ॥

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍—ଚର ଓ ଅଚର ବିଶ୍ୱ—ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ବରଦାତ୍ରୀ ହୋଇ ମୋକ୍ଷକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।

Verse 44

सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी । संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरि ॥

ସେ ପରା ବିଦ୍ୟା, ନିତ୍ୟ, ମୋକ୍ଷର କାରଣ। ଏବଂ ସେଇ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ—ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱରାଧିପତି।

Verse 45

राजोवाच भगवन् ! का हि सा देवी महामायेति यां भवान् । ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज ॥

ରାଜା କହିଲେ—ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯାହାକୁ ‘ମହାମାୟା’ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି ସେ ଦେବୀ କିଏ? ସେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କର୍ମ କ’ଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ?

Verse 46

यत्स्वभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा । तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥

ଦେବୀଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ କ’ଣ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିଭୂତି (ପ୍ରକାଶ) କ’ଣ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 47

ऋषिरुवाच नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् । तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां मम ॥

ଋଷି କହିଲେ—ସେ ଦେବୀ ନିତ୍ୟ, ଜଗନ୍ମୂର୍ତ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତଥାପି ତାଙ୍କର ‘ଉତ୍ପତ୍ତି’ ବିଷୟରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ; ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରକାରେ କୁହାଯାଏ।

Verse 48

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा । उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥

ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଦେବୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭବ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଜଗତରେ ତାଙ୍କୁ ‘ଜନ୍ମିତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ନିତ୍ୟା।

Verse 49

योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकर्णवीकृते । आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः ॥

କଳ୍ପାନ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଜଗତ ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ହୋଇଗଲା; ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ ଶେଷ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 50

तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ । विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ ॥

ତାପରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଅସୁର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମଲିନତାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 51

स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम् ॥

ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳ ଉପରେ ଆସୀନ ଥିଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ଉଗ୍ର ଅସୁରକୁ ଏବଂ ନିଦ୍ରାସ୍ଥ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖି,

Verse 52

तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयस्थितः । विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ॥

ହରିଙ୍କ ନେତ୍ରରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ସେଇ ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ, ହରିଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 53

ब्रह्मोवाच विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम् । निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତେଜର ଅଧିପତି ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ ବିଶ୍ୱାଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଜଗତ୍‌ଧାରିଣୀ, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟକାରିଣୀ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ନିଦ୍ରା, ଅତୁଳ ତେଜସ୍ୱିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 54

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका । सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ॥

ତୁମେ ସ୍ୱାହା, ତୁମେ ସ୍ୱଧା; ତୁମେଇ ବଷଟ୍କାର, ଶବ୍ଦସ୍ୱରୂପିଣୀ। ତୁମେ ଅମୃତ; ନିତ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷରରେ ତୁମେ ତ୍ରିମାତ୍ରା-ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 55

अर्धमात्रा स्थिता नित्या याऽनुच्चार्या विशेषतः । त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा ॥

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଅର୍ଧମାତ୍ରା-ରୂପେ—ବିଶେଷତଃ ଯାହା ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ ନାହିଁ—ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୁମେଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ); ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ପରମ ମାତା।

Verse 56

त्वयैव धार्यते सर्वं त्वयैतत्सृज्यते जगत् । त्वयैतत्पाल्यते देवि त्वमस्यन्ते च सर्वदा ॥

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏ ସମସ୍ତ ଧାରିତ; ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟ। ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହା ରକ୍ଷିତ; ଏବଂ ଶେଷରେ ତୁମେଇ ସଦା ଏହାକୁ ଗ୍ରସ କର।

Verse 57

विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने । तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ॥

ସୃଷ୍ଟିକାଳେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି-ରୂପା; ପାଳନକାଳେ ତୁମେ ସ୍ଥିତି-ରୂପା। ଏବଂ ଶେଷରେ ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ପ୍ରଳୟ-ରୂପା—ହେ ବିଶ୍ୱମୟୀ ଦେବୀ।

Verse 58

महाविद्या महामाया महमेधा महस्मृतिः । महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी ॥

ତୁମେ ମହାବିଦ୍ୟା, ମହାମାୟା, ମହାବୁଦ୍ଧି ଓ ମହାସ୍ମୃତି; ଏବଂ ମହାମୋହ ମଧ୍ୟ—ତୁମେ ହିଁ ମହାଦେବୀ, ପରମ ସାର୍ବଭୌମେଶ୍ୱରୀ।

Verse 59

प्रकृतिस्त्वञ्च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी । कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा ॥

ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରକୃତି, ତ୍ରିଗୁଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା। ତୁମେ କାଳରାତ୍ରି, ମହାରାତ୍ରି ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ମୋହରାତ୍ରି।

Verse 60

त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा । लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च ॥

ତୁମେ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି), ତୁମେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ୍ୟ, ତୁମେ ହ୍ରୀ (ଲଜ୍ଜା-ବିନୟ)। ତୁମେ ପ୍ରବୋଧ-ଲକ୍ଷଣା ମତି। ତୁମେ ଲଜ୍ଜା (ଧର୍ମସଂଯମ), ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି; ତୁମେ ଶାନ୍ତି ଓ କ୍ଷାନ୍ତି ମଧ୍ୟ।

Verse 61

खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा । शङ्खिनी चापिनी बाणभुशुण्डी परिघायुधा ॥

ତୁମେ ଖଡ୍ଗଧାରିଣୀ, ଶୂଳଧାରିଣୀ—ଭୟଙ୍କରୀ; ଗଦାଧାରିଣୀ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରିଣୀ; ଶଙ୍ଖଧାରିଣୀ, ଧନୁର୍ଧାରିଣୀ; ବାଣ, ଭୁଶୁଣ୍ଡୀ ଓ ପରିଘ (ଲୋହ ଦଣ୍ଡ) ଆୟୁଧଧାରିଣୀ।

Verse 62

सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी । परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ॥

ତୁମେ ମୃଦୁ—ସମସ୍ତ ମୃଦୁତାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୃଦୁତର—ଅତିସୁନ୍ଦରୀ। ପର ଓ ଅପର—ଉଭୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏକା ହିଁ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧିଶ୍ୱରୀ।

Verse 63

यच्च किञ्चित् क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके । तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयते तदा ॥

ହେ ଦେବୀ! ଯାହା କିଛି ଅଛି—ସତ୍ ଓ ଅସତ୍—ସମସ୍ତର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ତୁମେ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ତାହାର ଶକ୍ତି ତୁମେ; ତେଣୁ ତୁମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବୁ?

Verse 64

यया त्वया जगत्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् । सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ॥

ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଜଗତକୁ ପାଳନ କରି ଶାସନ କରୁଥିବା ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ନିଦ୍ରାର ବଶରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଠାରେ, ହେ ଈଶ୍ୱରୀ, ତୁମକୁ କିଏ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ?

Verse 65

विष्णुः शरीरग्रहणमहामीशान एव च । कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ॥

ଯେହେତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେହଗ୍ରହଣ ଏବଂ ସେହିପରି ମହା ଈଶାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଘଟେ। ତେଣୁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ କିଏ ସମର୍ଥ?

Verse 66

सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता । मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ॥

ଏହିପରି ତୁମ ନିଜ ମହିମା ଓ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ହେ ଦେବୀ, ସେଇ ଦୁଇ ଅଜେୟ ଦାନବ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ମୋହିତ କର।

Verse 67

प्रबोधञ्च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु । बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥

ଏବଂ ଜଗଦୀଶ ଅଚ୍ୟୁତ ଶୀଘ୍ର ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ଜାଗରଣ ଘଟାଯାଉ, ଯେପରି ସେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ।

Verse 68

ऋषिरुवाच एवम् स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा । विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ ॥

ଋଷି କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ବେଧସ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ସେଇ ତାମସୀ ଦେବୀ ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ବଧ ନିମିତ୍ତେ।

Verse 69

नेत्रास्यनासिका-बाहु-हृदयebhyस्तथोरसः । निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥

ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଖ, ନାସାରନ୍ଧ୍ର, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇ, ଅବ୍ୟକ୍ତ-ଉଦ୍ଭବା ସେଇ ଦେବୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 70

उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः । एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଉଠିଲେ; ପରେ ଏକାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶେଷଶୟ୍ୟା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 71

मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ । क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ ॥

ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବୀ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ; କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଉଠିଲେ।

Verse 72

समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ॥

ତାପରେ ଉଠି ଭଗବାନ୍ ହରି ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମହାବଳୀ ସେ ନିଜ ବାହୁକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମର କଲେ।

Verse 73

तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ । उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥

ମହାବଳରେ ଗର୍ବିତ ଏବଂ ମହାମାୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇ ସେହି ଦୁଇଜଣ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆମ୍ଭଠାରୁ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର ।'

Verse 74

भगवानुवाच भवनेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि । किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मम ॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମ୍ଭେମାନେ ମୋ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ମୋ ହାତରେ ନିହତ ହୁଅ । ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ବରର ମୋର କି ପ୍ରୟୋଜନ? ମୁଁ ଏତିକି ମାଗୁଛି ।'

Verse 75

ऋषिरुवाच वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् । विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ॥

ଋଷି କହିଲେ: ଏହିପରି ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଜଳମୟ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ପଦ୍ମପଲାଶଲୋଚନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେମାନେ କହିଲେ ।

Verse 76

आवां जहि न यत्रोर्वो सलिलेन परिप्लुता । प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः ॥

'ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ପ୍ଳାବିତ ନୁହେଁ, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଆମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ କର । ତୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ୍ଭେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ୍ଭେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ—ଆମ୍ଭ ଦୁହିଁଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ୍ଭେ ହିଁ ହୁଅ ।'

Verse 77

ऋषिरुवाच तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्ख-चक्र-गदाभृता । कृत्वा चक्रेण वै छिन्नॆ जघने शिरसी तयोः ॥

ଋଷି କହିଲେ: 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ନିଜ ଜଙ୍ଘ ଉପରେ ରଖି ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛେଦନ କଲେ ।

Verse 78

एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् । प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥

ଏହିପରି ସେ ଦେବୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏବେ ପୁନର୍ବାର ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି।