Adhyaya 80: Vaivasvata Manvantara: Enumeration of Manus and the Eighth Manu Sāvarṇi
वैवस्वतकिर्तनम् (Vaivasvata-kīrtanam)
Raktabija
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବତନ ମନୁମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁକ୍ରମ ଗଣନା, ସେମାନଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଦେବ, ଋଷି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ପରେ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ‘ସାବର୍ଣ୍ଣି’ଙ୍କ ପରିଚୟ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଭାବୀ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଧର୍ମସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିୟୋଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 80
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे वैवस्वतकिर्तनं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः । अशीतितमोऽध्यायः— ८० । क्रौष्टुकिरुवाच स्वायम्भुवाद्याः कथिताः सप्तैते मनवो मम । तदन्तरेषु ये देवा राजानो मुनयस्तथा ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣର ସାବର୍ଣିକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ‘ବୈବସ୍ୱତ-ପ୍ରଶଂସା/ଆଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ଏକୋଣାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ ଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। କ୍ରୌଷ୍ଟୁକି କହିଲେ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ସାତ ମନୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ କେଉଁ ଦେବ, କେଉଁ ରାଜା ଓ କେଉଁ ଋଷି ହୁଅନ୍ତି, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
अस्मिन् कल्पे सप्त येऽन्ये भविष्यन्ति महामुने । मनवस्तान् समाचक्ष्व ये च देवादयश्च ये ॥
ହେ ମହର୍ଷି, ଏହି କଳ୍ପରେ ଆଗାମୀ ଯେ ଅନ୍ୟ ସାତ ମନୁ ହେବେ—ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦେବମାନେ ଆଦିଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच कथितस्तव सावर्णिश्छायासंज्ञासुतश्च यः । पूर्वजस्य मनोस्तुल्यः स मनुर्भविताष्टमः ॥
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଛାୟା ଓ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାବର୍ଣି ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସେ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ସମାନ ହୋଇ ଅଷ୍ଟମ ମନୁ ହେବେ।
Verse 4
रामो व्यासो गालवश्च दीप्तिमान्कृप एव च । ऋष्यशृङ्गस्तथा द्रोणस्तत्र सप्तर्षयोऽभवन् ॥
ସେଠାରେ ସପ୍ତର୍ଷି ଥିଲେ—ରାମ, ବ୍ୟାସ, ଗାଲବ, ଦୀପ୍ତିମାନ, କୃପ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଓ ଦ୍ରୋଣ।
Verse 5
सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चैव त्रिधा सुराः । विंशकः कथिताश्चैषां त्रयाणां त्रिगुणो गणः ॥
ଦେବମାନେ ତ୍ରିବିଧ—ସୁତପା, ଅମିତାଭା ଓ ମୁଖ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣ ହେଉଛି କୋଡ଼ିଏ; ତେଣୁ ତିନି ଗଣ ମିଶି ସମୁଦାୟ ଷାଠି ଦେବ।
Verse 6
तपस्तप्तश्च शक्रश्च द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः । प्रभासो दयितो धर्मस्तेजोरश्मिश्चिरक्रतुः ॥
ତପସ୍ତପ୍ତ, ଶକ୍ର, ଦ୍ୟୁତି, ଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରଭାକର, ପ୍ରଭାସ, ଦୟିତ, ଧର୍ମ, ତେଜୋରଶ୍ମି, ଚିରକ୍ରତୁ—(ଏମାନେ ସେହି ଗଣରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ)।
Verse 7
इत्यादिकस्तु सुतपा देवानां विंशको गणः । प्रभुर्विभुर्विभासाद्यस्तथान्यो विंशको गणः ॥
ଏହିପରି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୁତପା-ଗଣର କୋଡ଼ିଏ ଦେବଙ୍କୁ ପୂରଣ କରେ। ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ, ବିଭୁ, ବିଭାସ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଏକ କୋଡ଼ିଏର ଗଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 8
सुराणाममिताभानां तृतीयमपि मे शृणु । दमो दान्तो ऋतः सोमो वित्ताद्याश्चैव विंशतिः ॥
ମୋ ପାଖରୁ ଦେବମାନଙ୍କ ତୃତୀୟ ଗଣ—ଅମିତାଭା—ମଧ୍ୟ ଶୁଣ: ଦମ, ଦାନ୍ତ, ଋତ, ସୋମ, ବିତ୍ତ ଆଦି—ମିଶି କୋଡ଼ିଏ।
Verse 9
मुख्या ह्येते समाख्याता देवा मन्वन्तराधिपाः । मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य प्रजापतेः ॥
ଏମାନେ ‘ମୁଖ୍ୟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ—ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବଗଣ। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଔରସଜ।
Verse 10
भविष्याश्च भविष्यन्ति सावर्णस्यान्तरे मनोः । तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वैरोचनिर्मुने ॥
ଭବିଷ୍ୟତରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେମାନେ ସେହିପରି ହେବେ। ହେ ମୁନି, ସେମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି।
Verse 11
पाताल आस्ते योऽद्यापि दैत्यः समयबन्धनः । विरजाश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक्कृतिः । विष्ण्वाद्याश्चैव तनयाः सावर्णस्य मनोर्नृपाः ॥
ସେଇ ଦୈତ୍ୟ ବଳି ଆଜିଯାଏ ସନ୍ଧିଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ପାତାଳରେ ବସୁଛି। ବିରଜ, ଚାର୍ବବୀର, ନିର୍ମୋହ, ସତ୍ୟବାକ୍, କୃତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ—ଏମାନେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର-ରାଜାମାନେ।
Frequently Asked Questions
The chapter’s inquiry is classificatory and cosmological: it seeks a logically ordered account of Manvantara administration—who governs (Manu), who supports cosmic order (deva-gaṇas), and who preserves revelation and dharma (saptarṣis)—rather than a moral dilemma or narrative conflict.
It bridges from the already-described first seven Manus to the future sequence by explicitly naming the eighth Manu as Sāvarṇi, listing his saptarṣis, specifying his Indra (Bali Vairocani), and anchoring the relevant devas in a Kaśyapa–Mārīci genealogy, thereby strengthening the Purana’s Manvantara timeline.
The chapter emphasizes (1) Sāvarṇi’s descent as the son of Chāyā-Saṃjñā, (2) the deva groups’ descent as sons of Mārīci within Kaśyapa Prajāpati’s lineage, and (3) the assignment of the Indra-office to Bali Vairocani, described as presently residing in Pātāla under a binding covenant.