Shloka 51

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

तद्गृह्यतां मया दत्ता तुभ्यं कन्या नराधिप ।

प्रियेत्यामन्त्रिता चेयं विचारं कुरुषे कथम् ॥

Transliteration

tad gṛhyatāṃ mayā dattā tubhyaṃ kanyā narādhipa / priyety āmantritā ceyaṃ vicāraṃ kuruṣe katham

Translation

ଏହେତୁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ହେ ରାଜନ, ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମକୁ ଦାନ କରିଛି। ତାଙ୍କୁ ‘ପ୍ରିୟେ’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି (ସେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମତି ଦେଇଛନ୍ତି)। ତେବେ ତୁମେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହିଁକି ଦ୍ୱିଧା କରୁଛ ଓ ବିଚାର କରୁଛ?

Word by Word

• तत्: that (girl/thing)
• तत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गृह्यताम्: let (her) be accepted
• गृह्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd person; passive/impersonal command), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (कर्तृ-करण/Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दत्ता: given
• दत्ता: Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: दत्त (कृदन्त; दा धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कन्या)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; सर्वनाम

• कन्या: the maiden/daughter
• कन्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नराधिप: O ruler of men
• नराधिप: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नराधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (नराणाम् अधिपः)

• प्रिये: O dear (one)
• प्रिये: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधन (address)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरणार्थक अव्यय (quotative)

• आमन्त्रिता: addressed/invited
• आमन्त्रिता: Karta-pradhana (कर्तृ-प्रधान/Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: आमन्त्रित (कृदन्त; मन्त्र् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (इयम्)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• इयम्: this (girl)
• इयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• विचारम्: deliberation/consideration
• विचारम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विचार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुरुषे: you do/make
• कुरुषे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (सम्बन्ध/Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb)

Speakers

• Rishi to the King (with reference to the maiden’s acceptance)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Marriage rite
• Consent/acceptance markers
• Social dharma
• Resolution of doubt

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma requires decisive action once legitimate authority, proper gifting (kanyā-dāna), and relational acceptance are established; excessive hesitation becomes a failure of responsibility.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ethical-narrative (vaṃśānucarita). It illustrates household dharma (gṛhastha-āśrama) through story rather than prescriptive code.

What is the esoteric significance?

‘Acceptance’ (grahaṇa) is a liminal act: once performed in the right ritual-social matrix, it transforms status. The verse underscores the power of sanctioned speech-acts and gifts in shaping reality.