Shloka 32

Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Sanskrit

स्वरोचिश्चिन्तयामास दृष्ट्वा तं समुपागतम् ।

गृह्णात्वेष वचः सत्यं तस्यास्त्विति महामुनेः ॥

Transliteration

svarociścintayāmāsa dṛṣṭvā taṃ samupāgatam | gṛhṇātveṣa vacaḥ satyaṃ tasyāstviti mahāmuneḥ

Translation

ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସ୍ୱରୋଚିଷ ଚିନ୍ତା କଲେ—‘ମହର୍ଷିଙ୍କ ବଚନକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ: “ଏହି ତାକୁ ହରିବ; ତଥାସ୍ତୁ।”’

Word by Word

• स्वरोचिः: Svaroci (a person)
• स्वरोचिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वरोचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• चिन्तयामास: thought/pondered
• चिन्तयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having seen’

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समुपागतम्: who had approached/arrived
• समुपागतम्: Karma-vishesana (कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + उप + आ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘having come near/arrived’ (as object-qualifier)

• गृह्णातु: let (him) accept/take
• गृह्णातु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• एषः: this
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वचः: word/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (as object)

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Karma-vishesana (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वचः इति विशेषणम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive-like), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Discourse-marker (वाक्यसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय

• महामुनेः: of the great sage
• महामुनेः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक); महा + मुनि
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; कर्मधारयः (‘great’ + ‘sage’)

Speakers

• Narrative voice; internal thought of Svarociṣa

Key Themes

• Satya (truth) of a sage’s utterance
• Acceptance as strategy
• Calm discernment under threat

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Faith in satya-vāk (truthful speech) of realized beings is portrayed as stabilizing. Svarociṣa does not panic; he aligns action with a higher assurance and prepares a measured response.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Manvantara: narrative exemplum emphasizing the authority of ṛṣi-vākya within historical/cyclical time.

What is the esoteric significance?

The ‘truth of the sage’s word’ functions like a protective mantra: when mind anchors in a higher certainty, fear loses its capacity to govern decisions.