Shloka 13

Adhyaya 63 — The Birth of Svarocis and the Rescue of Manoramā: The Astra-Heart and the Healing of Curses

Sanskrit

कन्योवाच अहमिन्दीवराख्यस्य सुता विद्याधरस्य वै । नाम्ना मनोरमा जाता सुतायां मरुधन्वनः ॥

Transliteration

kanyovāca aham indīvarākhyasya sutā vidyādharasya vai / nāmnā manoramā jātā sutāyāṃ marudhanvanaḥ

Translation

କନ୍ୟା କହିଲା—“ମୁଁ ଇନ୍ଦୀବର ନାମକ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ କନ୍ୟା। ମୋ ନାମ ମନୋରମା; ମୁଁ ମରୁଧନ୍ୱନଙ୍କ (ପତ୍ନୀ/କନ୍ୟା) ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟା।”

Word by Word

• कन्या: the maiden
• कन्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (common gender)

• इन्दीवर-आख्यस्य: of (him) named Indīvara
• इन्दीवर-आख्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Adjective
• Root: इन्दीवर (प्रातिपदिक) + आख्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (‘इन्दीवरम् आख्या यस्य’ इत्यर्थे नामधेय-निर्देशः); पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; विशेषणम् (विद्याधरस्य)

• सुतā: daughter
• सुतā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विद्याधरस्य: of the Vidyādhara
• विद्याधरस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: विद्याधर (प्रातिपदिक: विद्या + धर)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (particle: indeed)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; साधन/प्रकारवाचक (by name)

• मनोरमा: Manoramā
• मनोरमा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम (proper name)

• जाता: born
• जाता: Kriya (क्रिया/भाव)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past participle, intransitive sense); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सुतायाम्: in (as) a daughter; from the daughter
• सुतायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सुतायाम्’ = पुत्र्यां (in the daughter/womb)

• मरु-धन्वनः: of Marudhanvan
• मरु-धन्वनः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: मरु (प्रातिपदिक) + धन्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

Speakers

• Maiden (Manoramā)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Genealogy
• Vidyādhara lore
• Identity disclosure

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Puranic narration often situates persons through lineage and community (here, Vidyādharas). Identity is relational—one’s story is anchored in networks of responsibility and protection.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vaṃśa/vaṃśānucarita tendency: naming and descent markers, even within an episodic legend.

What is the esoteric significance?

Vidyādharas (‘knowledge-bearers’) frame the episode as more than mundane danger: knowledge without humility can still meet peril, preparing the ground for the curse motif that follows.