Shloka 63

Adhyaya 61 — The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

Sanskrit

वरूथिन्युवाच किं ते नाहं प्रिया विप्र ! रमणीयो न किं गिरिः ।

गन्धर्वान् किन्नरादींश्च त्यक्त्वाभीष्टो हि कस्तव ॥

Transliteration

varūthinī uvāca kiṃ te nāhaṃ priyā vipra ramaṇīyo na kiṃ giriḥ | gandharvān kinnarādīṃś ca tyaktvā abhīṣṭo hi kas tava ||

Translation

ବରୂଥିନୀ କହିଲା—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର କ’ଣ ହେଲା? ମୁଁ କି ତୁମ ପ୍ରିୟା ନୁହେଁ? ଏହି ପର୍ବତ କି ରମଣୀୟ ନୁହେଁ? ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଆଦିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ କାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Word by Word

• वरूथिनी: Varūthinī (the woman)
• वरूथिनी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वरूथिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• किम्: what?
• किम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• प्रियā: dear, beloved
• प्रियā: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective to subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative address)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• रमणीयः: charming, delightful
• रमणीयः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: रमणीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• न: not
• न: सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• किम्: is it not? / what?
• किम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक

• गिरिः: the mountain
• गिरिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गन्धर्वान्: Gandharvas
• गन्धर्वान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• किन्नर-आदीन्: Kinnaras and others
• किन्नर-आदीन्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: किन्नर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘आदि’ = ‘and others’

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/preceding action)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• अभीष्टः: desired, pleasing
• अभीष्टः: कर्तृसम्बन्धी विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अभीष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• कः: who?
• कः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• तव: of you / for you
• तव: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

Speakers

• Varūthinī to the brāhmaṇa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shringara", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Rhetoric of seduction
• Heavenly beings as temptation
• Attachment and persuasion

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Temptation escalates by appealing to status and exclusivity—“even celestials are set aside for you”; dharma texts warn that pride and flattery can be as binding as pleasure.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna; it uses mythic beings (Gandharvas/Kinnaras) as narrative elements rather than genealogical cataloging.

What is the esoteric significance?

Gandharvas/Kinnaras can symbolize refined pleasures (art, beauty, prestige); the challenge is renunciation of even ‘sattvic’ enjoyments when they obstruct truth.