Shloka 45

Adhyaya 35 — Madālasa’s Instruction on Purity, Impurity, and Corrective Rites (Śauca and Aśauca)

Sanskrit

अन्वेकमृक्षमाशस्त्र-तोयोद्बन्धन-वह्निषु ।

विषप्रपातादिमृते प्रायोनाशकयोरपि ॥

Transliteration

anvekamṛkṣam āśastra-toyodbandhana-vahniṣu | viṣa-prapātādi-mṛte prāyo-nāśa-kayor api ||

Translation

ବନ୍ୟ ପଶୁ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଫାସି/ଗଳା ଦବାଇବା, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ; ଏବଂ ବିଷ, ପତନ ଆଦି କାରଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା/ଆତ୍ମବିନାଶ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ—ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତ୍ତୀ ବିଧାନାନୁସାରେ ବିଶେଷ ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।

Word by Word

• अन्वेकम्: one by one / each in turn
• अन्वेकम्: विशेषण (विशेष्य-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अन्वेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः ‘अनु+एकम्’ = one after another

• ऋक्षम्: a bear
• ऋक्षम्: अधिकरण (सन्दर्भ/विषय)
• Type: Noun
• Root: ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आ: towards/fully (prefix)
• आ: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: उपसर्ग (prefix/particle)

• शस्त्र: weapon
• शस्त्र: समासाङ्ग (निर्देशक)
• Type: Noun
• Root: शस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद), एकवचन (समासे अव्यक्त-विभक्ति)

• तोय: water
• तोय: समासाङ्ग (निर्देशक)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद), एकवचन (समासे)

• उद्बन्धन: hanging (by a noose)
• उद्बन्धन: समासाङ्ग (निर्देशक)
• Type: Noun
• Root: उद्+बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद), एकवचन (समासे); ‘उद्बन्धन’ = hanging/suspension

• वह्निषु: in (cases of) weapons, water, hanging, and fire
• वह्निषु: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (आशस्त्र-तोय-उद्बन्धन-वह्नि) इत्यस्य अन्तिमपद-रूपम्

• विष: poison
• विष: समासाङ्ग (निर्देशक)
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद), एकवचन (समासे)

• प्रपात: a fall / precipice
• प्रपात: समासाङ्ग (निर्देशक)
• Type: Noun
• Root: प्रपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद), एकवचन (समासे)

• आदि: and the like
• आदि: समुच्चय/निर्देश (etc.)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय (indeclinable), ‘etc.’ अर्थे; समासे उपपदवत्

• मृते: in (a case of) death (from poison, falling, etc.)
• मृते: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मृत (कृदन्त; √मृ (धातु) + क्त)
• Form: सप्तमी (अधिकरण) एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘dead’; समासः: विष-प्रपात-आदि-मृते = ‘in death due to poison, falling, etc.’

• प्रायः: generally / usually
• प्रायः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्रायः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• नाशकयोः: of the two (causes) of destruction
• नाशकयोः: सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नाशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), द्विवचन; ‘of the two destroyers/causes of destruction’

• अपि: also / even
• अपि: समुच्चय/अपि-कार (also)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

Speakers

• Dharma-instruction within the Markandeya Purana’s didactic discourse (speaker not specified in the excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Exceptional death categories
• Aśauca exceptions
• Antyeṣṭi norms

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma texts distinguish ordinary from extraordinary deaths to guide communities through complex situations, balancing compassion, social order, and ritual propriety.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/dharma instruction; not a pancalakṣaṇa narrative unit.

What is the esoteric significance?

Violent or irregular deaths are treated as intensified ruptures in order; listing them acknowledges different ‘grades’ of disruption requiring calibrated ritual response.