Shloka 7

Adhyaya 30 — Madālasā’s Instruction on Household Duties and Naimittika–Śrāddha Rites

Sanskrit

युग्माश्चात्र द्विजाः कार्यास्ते च पूज्याः प्रदक्षिणम् ।

एतन्नैमित्तिकं वृद्धौ तथान्यच्चौर्ध्वदेहिकम् ॥

Transliteration

yugmāś cātra dvijāḥ kāryās te ca pūjyāḥ pradakṣiṇam | etan naimittikaṃ vṛddhau tathānyac caurdhvadehikam ||

Translation

ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ମାନଙ୍କୁ ସମ ସଂଖ୍ୟାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ବୃଦ୍ଧି/ସମୃଦ୍ଧି ସମୟର ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଔର୍ଧ୍ୱଦେହିକ (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି-ପରବର୍ତ୍ତୀ) କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

Word by Word

• युग्माः: in pairs (even-numbered)
• युग्माः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण (द्विजाः इति)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय

• द्विजाः: brahmins (twice-born)
• द्विजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• कार्याः: should be arranged
• कार्याः: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृत्)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (कार्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विधेय (to be arranged/appointed)

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• पूज्याः: should be honoured
• पूज्याः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + य (कृत्)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (पूज्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; ‘to be worshipped/honoured’

• प्रदक्षिणम्: clockwise (in circumambulation)
• प्रदक्षिणम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक/अव्ययभाव)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: ‘clockwise/rightward’)

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• नैमित्तिकम्: (is) occasional (rite)
• नैमित्तिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नैमित्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• वृद्धौ: in the case of an elder
• वृद्धौ: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘in/at the case of an elder (person)’

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/likewise)

• अन्यत्: another (rite)
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• और्ध्व-देहिकम्: post-funeral (after-death)
• और्ध्व-देहिकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + देहिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (ऊर्ध्वं देहात्/देहानन्तरं सम्बन्धि)

Speakers

• Instructional narrator within the Dharma/ritual discourse (speaker not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Pitṛs

Key Themes

• Dharma
• Śrāddha-vidhi
• Brāhmaṇa hospitality
• Aurdhvadehika rites

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Dharma is enacted through respect and proper social-ritual relationships: honoring qualified recipients (dvijas) is presented as part of honoring the Pitṛs and sustaining communal order.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Not pañcalakṣaṇa proper; it is ritual-dharma instruction embedded in Purāṇic teaching.

What is the esoteric significance?

Even numbers and pradakṣiṇā symbolize balance and auspicious circulation of merit (puṇya) between visible community and unseen ancestors.