Shloka 34

Adhyaya 29 — Alarka’s Inquiry and Madalasa’s Teaching on Householder Dharma (Gārhasthya), Vaiśvadeva, and Atithi Hospitality

Sanskrit

पितॄन् उद्दिश्य विप्रांश्च भोजयेद्विप्रमेव वा ।

अन्नस्याग्रं तदुद्धृत्य ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥

Transliteration

pitṝn uddiśya viprāṃś ca bhojayed vipram eva vā / annasyāgraṃ tad uddhṛtya brāhmaṇāyopapādayet

Translation

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଅନ୍ନର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ବାହାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• पितॄन्: the ancestors
• पितॄन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• उद्दिश्य: having intended/with reference to
• उद्दिश्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उद्-√दिश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having addressed/with reference to’

• विप्रान्: Brahmins
• विप्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भोजयेत्: should feed
• भोजयेत्: Vidhi-kriyā (विधिक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु) [णिच्]
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• विप्रम्: a Brahmin
• विप्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Avadhāraṇa (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• वा: or
• वा: Vikalpa (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्यय (disjunctive particle)

• अन्नस्य: of the food
• अन्नस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अग्रं: the first portion
• अग्रं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that (portion)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• उद्धृत्य: having taken out
• उद्धृत्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उद्-√हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having taken out/removed’

• ब्राह्मणाय: to a Brahmin
• ब्राह्मणाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• उपपादयेत्: should present/offer
• उपपादयेत्: Vidhi-kriyā (विधिक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√पद् (धातु) [णिच्]
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

Speakers

• Dharma-instruction voice within the Markandeya Purana’s didactic section

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Pitṛ-pūjā
• Śrāddha
• Dāna
• Brahmin feeding
• Ritual order

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ancestral rites are fulfilled through concrete acts of giving; even minimal means (feeding one qualified person) can uphold the intention and duty.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ritual-dharma instruction; not directly pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Offering the ‘first portion’ signifies placing dharma before personal appetite—an inner yajña where desire is subordinated to reverence.