Shloka 1

Adhyaya 25 — Madālāsā’s Return, Royal Succession, and the First Teaching to Vikrānta

Sanskrit

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसाप्राप्तिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः पञ्चविंशोऽध्यायः ।

जड उवाच आगम्य स्वपुरं सोऽथ पित्रोः सर्वमशेषतः ।

कथयामास तन्वङ्गी यथा प्राप्ता पुनर्मृता ॥

Transliteration

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe madālasāprāptir nāma caturviśo ’dhyāyaḥ pañcaviṃśo ’dhyāyaḥ |

jaḍa uvāca āgamya svapuraṃ so ’tha pitroḥ sarvam aśeṣataḥ |

kathayāmāsa tanvaṅgī yathā prāptā punar mṛtā ||

Translation

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣରେ ‘ମଦାଲସା-ପ୍ରାପ୍ତି’ ନାମକ ଚତୁର୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ; ଏବେ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ଜଡ କହିଲେ—ନିଜ ନଗରୀକୁ ଆସି ସେ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଲା—ସେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ନାରୀ ମୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Word by Word

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end marker)

• श्रीमार्कण्डेयपुराणे: in the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
• श्रीमार्कण्डेयपुराणे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: श्री-मर्कण्डेय-पुराण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; समासः: श्री + मार्कण्डेयपुराण (उपपद/षष्ठी-तत्पुरुष)

• मदालसाप्राप्तिः: the obtaining of Madālasā
• मदालसाप्राप्तिः: कर्ता/विषय (Topic/Heading)
• Type: Noun
• Root: मदालसा-प्राप्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: मदालसायाḥ प्राप्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नाम: named
• नाम: सम्बन्ध (Appositional marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशक (particle indicating 'called/named')

• चतुर्विंशः: twenty-fourth
• चतुर्विंशः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्विंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: कर्ता/विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पञ्चविंशः: twenty-fifth
• पञ्चविंशः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चविंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: कर्ता/विषय (Topic)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जडः: Jaḍa
• जडः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: जड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आगम्य: having come
• आगम्य: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā/Preceding action)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया

• स्वपुरम्: to his own city
• स्वपुरम्: कर्म (Karma/Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: स्व-पुर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुक्रमसूचक (sequence particle)

• पित्रोः: of (his) two parents
• पित्रोः: सम्बन्ध (Sambandha/Possessor)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), द्विवचन (Dual)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'everything' as object

• अशेषतः: completely/without remainder
• अशेषतः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)

• कथयामास: told
• कथयामास: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: कथय् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तन्वङ्गी: the slender-limbed woman (Madālasā)
• तन्वङ्गी: कर्ता (Karta/Agent)
• Type: Noun
• Root: तनु-अङ्गी (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः: तन्वङ्गा यस्याः सा (she whose limbs are slender)

• यथा: as/how
• यथा: सम्बन्ध (Correlative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकार/उपमानवाचक (manner/comparative particle)

• प्राप्ता: was obtained/attained
• प्राप्ता: विधेय (Predicate/State)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'having been obtained/arrived'

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (repetition adverb)

• मृता: dead
• मृता: विधेय (Predicate/State)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'dead' (state)

Speakers

• Jaḍa narrating; the king reports to his parents

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Madālasā narrative
• Restoration after death (revival/return)
• Family/social reintegration

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇic stories often end by reintegrating extraordinary events into family and social order—truth is confirmed through transparent reporting and communal acknowledgment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative (vaṃśānucarita/ākhyāna-adjacent) rather than direct sarga/pratisarga/manvantara; it belongs to the Purāṇa’s instructive storytelling layer.

What is the esoteric significance?

‘Recovery of Madālasā’ can be read as the retrieval of awakened insight (symbolized as the feminine principle) after it seemed ‘lost’ to death-like ignorance.