Shloka 12
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
यदा नैवं रविनग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमा: । नैवान्तरिक्ष नैवोर्वी शेष भवति किंचन
yadā naivaṁ ravir na agnir na vāyur na ca candramāḥ | naivāntarikṣaṁ naivorvī śeṣaḥ bhavati kiṁcana ||
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହେ, ନ ଅଗ୍ନି, ନ ବାୟୁ, ନ ଚନ୍ଦ୍ର; ନ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଶେଷ ରହେ, ନ ପୃଥିବୀ—କିଛିମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ସେଇ ଏକାର୍ଣ୍ଣବର ଜଳରେ ଡୁବି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଦେବ ଓ ଅସୁର ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ବଡ଼ ବଡ଼ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂହାରିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ସମୟରେ ପଦ୍ମ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ନିବାସ ଓ ଶୟନ କରୁଥିବା, ଅମିତାତ୍ମା ସର୍ବଭୂତେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହି କେବଳ ତୁମେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores radical impermanence: even the fundamental cosmic supports—sun, fire, wind, moon, sky, and earth—can disappear at mahāpralaya. Against this backdrop, devotion to the supreme lord is presented as the sole enduring orientation when all conditioned existence dissolves.
Vaiśampāyana describes the great dissolution in which the cosmos collapses into a single ocean and all beings, including devas, asuras, and nāgas, are destroyed. In that state, the supreme lord remains near Brahmā, and the addressee is said to continue worshipping him alone.