Shloka 119
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
साध्यान् रुद्रांस्तथा5<दित्यान् गुह्मकान् पितरस्तदा । सर्पान् नागान् सुपर्णाश्च वसूनप्यश्चिनावपि,पृथ्वीपते! साध्य, रुद्र, आदित्य, गुह्यक, पितर, सर्प, नाग, सुपर्ण, वसु, अश्विनीकुमार, गन्धर्व, अप्सरा, यक्ष तथा ऋषियोंका भी मैंने दर्शन किया। दैत्य-दानवसमूह, नाग, सिंहिकाके पुत्र (राहु आदि) तथा अन्य देवशत्रुओंको भी देखा। राजन्! इस लोकमें मैंने जो कुछ भी स्थावर-जंगम पदार्थ देखे थे, वे सब मुझे उस महात्माकी कुक्षिमें दृष्टिगोचर हुए। महाराज! मैं प्रतिदिन फलाहार करता और इस सम्पूर्ण जगतमें घूमता रहता
vaiśampāyana uvāca | sādhyan rudrāṁs tathādityān guhyakān pitaras tadā | sarpān nāgān suparṇāṁś ca vasūn apy aśvināv api | pṛthvīpate! sādhya-rudrāditya-guhyaka-pitṝn sarpa-nāga-suparṇa-vasūn aśvinīkumārān gandharvān apsaraso yakṣān tathā ṛṣīnām api mayā darśanaṁ kṛtam | daitya-dānava-saṁghān nāgān siṁhikā-putrān (rāhv-ādīn) anyāṁś ca deva-śatrūn api apaśyam | rājan! asmin loke mayā yad yat sthāvara-jaṅgamaṁ dṛṣṭaṁ tat sarvaṁ tasya mahātmanaḥ kukṣau me dṛṣṭigocaram abhavat | mahārāja! ahaṁ pratidinaṁ phalāhāraṁ karomi, asmin sampūrṇe jagati ca paryaṭāmi |
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ପୃଥିବୀପତେ! ମୁଁ ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର ଓ ଆଦିତ୍ୟ; ଗୁହ୍ୟକ ଓ ପିତୃଗଣ; ସର୍ପ, ନାଗ ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ; ବସୁମାନେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି। ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲି। ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳ, ସିଂହିକାର ପୁତ୍ର—ରାହୁ ଆଦି—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି। ହେ ନୃପ! ଏହି ଲୋକରେ ମୁଁ ଯେ କିଛି ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ଦେଖିଥିଲି, ସେ ସମସ୍ତ ତାହା ମହାତ୍ମାଙ୍କ କୁକ୍ଷିରେ ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲା। ଏବଂ ମହାରାଜ, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଫଳାହାର କରି ଏହି ସମଗ୍ର ଲୋକରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛି।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnectedness of existence: all classes of beings—divine, ancestral, human-like spirits, and even adversarial forces—are encompassed within a greater reality. Ethically, it encourages humility before the cosmic order and steadiness in a simple, disciplined life (fruit-subsistence and continual wandering).
The speaker reports an extraordinary vision: he has seen numerous celestial and otherworldly beings, as well as demonic hosts like Rāhu and other enemies of the gods. He then states that everything in the world, moving and unmoving, appeared to him within the belly of a certain great-souled being, and he describes his ongoing ascetic routine of living on fruits while roaming the world.