Shloka 117

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

Devanagari script

पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते । तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन्‌ पर्यचरं तदा,पृथ्वीपते! भूमण्डलमें जितने प्राणी हैं, उन सबको देखते हुए मैं उस समय उस बालकके उदरमें विचरता रहा

Transliteration

pṛthivyāṃ yāni cānyāni sattvāni jagatīpate | tāni sarvāṇy ahaṃ tatra paśyan paryacaraṃ tadā pṛthvīpate ||

Translation

ହେ ଜଗତୀପତେ! ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦେଖି ମୁଁ ସେ ସମୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି।

Word by Word

• पृथिव्याम्: on/in the earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: पृथिवी
• Form: Feminine, Locative, Singular

• यानि: which (things/beings)
• यानि: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Karta
• Type: Adjective
• Root: अन्य
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• सत्त्वानि: creatures, beings
• सत्त्वानि: Karta
• Type: Noun
• Root: सत्त्व
• Form: Neuter, Nominative, Plural

• जगतीपते: O lord of the world
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• तानि: those (all)
• तानि: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Neuter, Accusative, Plural

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Neuter, Accusative, Plural

• अहम्: I
• अहम्: Karta
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्
• Form: Nominative, Singular

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• पश्यन्: seeing
• पश्यन्: Karta
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: शतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular

• पर्यचरम्: I wandered/moved about
• Type: Verb
• Root: चर्
• Form: Imperfect (लङ्), First, Singular, Parasmaipada

• तदा: then, at that time
• Type: Indeclinable
• Root: तदा

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• pṛthivī (the earth)
• jagatīpati/pṛthvīpati (addressed lord/king)
• sattvāni (living beings)
• bālaka (the boy/child—implied by context: ‘within the boy’s belly’)