Shloka 111
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तदा । ततः परिपतन् राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मन:
śuśrūṣāyāṃ ca niratā dvijānāṃ vṛṣalās tadā | tataḥ paripatan rājan tasya kukṣau mahātmanaḥ ||
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ସମୟରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ନିରତ ଥିଲେ। ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍! ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉଦରଭିତରେ ମୁଁ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନେକ ପର୍ବତ ଦେଖିଲି— ହିମବାନ୍, ହେମକୂଟ, ନିଷଧ, ରଜତକାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶ୍ୱେତଗିରି, ଗନ୍ଧମାଦନ, ମନ୍ଦରାଚଳ, ମହାଗିରି ନୀଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମେରୁ, ମହେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମଲୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର— ଏବଂ ଆଉ ଅନେକ; ସମସ୍ତେ ନାନାରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ। ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର ଓ ବରାହ ଆଦି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds śuśrūṣā—humble, attentive service—as a recognized form of dharma within the social order, while also suggesting that moral order and cosmic order are intertwined: the narrator’s extraordinary inner vision unfolds in a world where duties are being observed.
Vaiśaṃpāyana narrates a marvel: while moving about inside the belly/womb of a great-souled being, the narrator beholds a vast inner landscape—major mountains adorned with jewels and wild animals—presented as a wondrous, almost cosmic geography contained within that body.