Shloka 16
कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः
Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative
Devanagari script
स राजा महतीं सेनां योजयित्वा षडल्धिनीम् । अमृष्यमाण: सम्प्रायाद् यत्र तावपराजितौ,राजाको यह सहन नहीं हुआ। उन्होंने (रथ, हाथी, घोड़े, पैदल, शकट और ऊँट--इन) छः अंगोंसे युक्त विशाल सेनाको सुसज्जित करके उस स्थानकी यात्रा की, जहाँ कभी पराजित न होनेवाले वे दोनों महात्मा विद्यमान थे
Transliteration
sa rājā mahatīṃ senāṃ yojayitvā ṣaḍ-aṅginīm | amṛṣyamāṇaḥ samprāyād yatra tāv aparājitau ||
Translation
ଅପମାନ ସହିନ ପାରି ରାଜା ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ଶକଟ ଓ ଉଠ—ଏହି ଛଅ ଅଙ୍ଗରେ ଯୁକ୍ତ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ସଜାଇ, ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ଅଜେୟ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महतीम्great, vast
महतीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormFeminine, Accusative, Singular
सेनाम्army
सेनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसेना
FormFeminine, Accusative, Singular
योजयित्वाhaving arranged / having equipped
योजयित्वा:
TypeVerb
Rootयुज् (योजयति)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (causative base)
षड्six
षड्:
TypeNumeral
Rootषष्
Form—, —, —
अल्धिनीम्having (six) limbs/parts (i.e., sixfold)
अल्धिनीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअल्धिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
अमृष्यमाणःnot enduring, unable to bear
अमृष्यमाणः:
Karta
TypeVerb
Rootमृष् (अमृष्यति)
Formशानच् (present participle), Parasmaipada, Masculine, Nominative, Singular
सम्प्रायात्set out, departed
सम्प्रायात्:
TypeVerb
Rootप्र-या (सम्+प्र+या)
FormPerfect (Liṭ) / narrative past, Third, Singular, Parasmaipada
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
अपराजितौunconquered, undefeated
अपराजितौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअपराजित
FormMasculine, Nominative, Dual
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaT
the king (rājā)S
sixfold army (ṣaḍ-aṅginī senā)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes