Shloka 49

इन्द्रस्य दुःखप्राप्तिः—त्रिशिरोवधः, वृत्रोत्पत्तिः, जृम्भिकाजननम्

Indra’s Distress: Slaying of Triśiras, Birth of Vṛtra, and the Origin of Yawning

Devanagari script

सो<वर्धत दिवं स्तब्ध्वा सूर्यवैश्वानरोपम: । कि करोमीति चोवाच कालसूर्य इवोदित:,उनके इतना कहते ही सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी वृत्रासुर सारे आकाशको आक्रान्त करके बहुत बड़ा हो गया। वह ऐसा जान पड़ता था, मानो प्रलयकालका सूर्य उदित हुआ हो। उसने पूछा--'पिताजी! मैं क्या करूँ?”

Transliteration

so ’vardhata divaṁ stabdhvā sūryavaiśvānaro’pamaḥ | kiṁ karomīti covāca kālasūrya ivoditaḥ ||

Translation

ସେ କଥା କୁହାଯାଇମାତ୍ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସମ ତେଜସ୍ବୀ ବୃତ୍ରାସୁର ଆକାଶକୁ ଯେନ ଥମ୍ଭାଇ ସମଗ୍ର ଗଗନକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ହେଲା। ସେ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦିଶୁଥିଲା। ତାପରେ ସେ ପଚାରିଲା— “ପିତା, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Word by Word

सःhe

अवर्धतgrew, increased

दिवम्the sky, heaven

स्तब्ध्वाhaving filled/blocked (having made rigid/immobile)

सूर्य-वैश्वानर-उपमःcomparable to the sun and Vaiśvānara (fire)

किम्what

करोमिdo I do / shall I do

इतिthus (quotative)

चand

उवाचsaid

काल-सूर्यःthe Time-of-doom sun (sun at the end-time)

इवlike, as if

उदितःrisen, arisen

Speaker

शल्य उवाच

Characters & Entities

Śalya

Vṛtrāsura

Sūrya

Vaiśvānara (Agni)

Kāla (Time, as cosmic destroyer)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes