Shloka 35
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
दयावान् सर्वभूतेषु हीनिषेवो महास्त्रवित् । मृदुश्च सुकुमारश्न धार्मिकश्च प्रियश्ष मे,“मधुसूदन श्रीकृष्ण! जो समस्त प्राणियोंके प्रति दयालु, लज्जाशील, महान् अस्त्रवेत्ता, कोमल, सुकुमार, धार्मिक तथा मुझे विशेष प्रिय है; जो महाधनुर्धर शूरवीर सहदेव रणभूमिमें शोभा पानेवाला, सभी भाइयोंका सेवक, धर्म और अर्थके विवेचनमें कुशल तथा युवावस्थासे युक्त है; कल्याणकारी आचारवाले जिस महात्मा सहदेवके आचार-व्यवहारकी सभी भाई प्रशंसा करते हैं, जो बड़े भाईके प्रति अनुरक्त, युद्धोंका नेता और मेरी सेवामें तत्पर रहनेवाला है; उस माद्रीकुमार वीर सहदेवका समाचार मुझे बताऔ
dayāvān sarvabhūteṣu hrīniṣevo mahāstravit | mṛduś ca sukumāraś ca dhārmikaś ca priyaś ca me |
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ ଓ ବିନୟୀ, ମହା ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍; ସ୍ୱଭାବରେ ମୃଦୁ ଓ ସୁକୁମାର, ଆଚରଣରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ମୋତେ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ। ହେ ମଧୁସୂଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ! ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ସେହି ବୀର ସହଦେବଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ମୋତେ କୁହ—ଯିଏ ମହାଧନୁର୍ଧର ହୋଇ ରଣଭୂମିରେ ଶୋଭା ପାଏ, ସମସ୍ତ ଭାଇଙ୍କ ସେବକ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ବିବେଚନାରେ କୁଶଳ, ଏବଂ ଯୌବନତେଜରେ ଯୁକ୍ତ। ଯାହାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣକର ଆଚାରକୁ ସମସ୍ତ ଭାଇ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଯିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧର ନେତା, ଏବଂ ମୋ ସେବାରେ ସଦା ତତ୍ପର—ସେହି ସହଦେବ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ideal kṣatriya excellence as inseparable from ethical virtues: compassion toward all beings, modesty, gentleness, and dharmic conduct, alongside martial competence. It also elevates service to elders and solidarity with brothers as marks of true nobility.
In the Udyoga Parva’s pre-war context, a speaker (as reported by Vaiśampāyana) asks Kṛṣṇa (Madhusūdana) for news about Sahadeva. Sahadeva is praised through a catalogue of virtues—battlefield prowess, discernment of dharma and artha, and devoted service—highlighting his role and character among the Pāṇḍavas.